آموزشکده توانا
48.4K subscribers
42.5K photos
41.8K videos
2.57K files
21.9K links
کانال رسمی «توانا؛ آموزشکده جامعه مدنی»
عكس،خبر و فيلم‌هاى خود را براى ما بفرستيد:
تلگرام:
t.me/Tavaana_Admin

📧 : info@tavaana.org
📧 : to@tavaana.org

tavaana.org

instagram.com/tavaana
twitter.com/Tavaana
facebook.com/tavaana
youtube.com/Tavaana2010
Download Telegram
Forwarded from گفت‌وشنود
تیغ تیز تبعیض بر پیکر شهروندی
حکمرانی دوگانه‌ساز در جمهوری اسلامی

بیانیه‌ جهانی حقوق بشر برابری ذاتی انسان‌ها را نوید می‌دهد، اما در ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی، این اصل بنیادین جای خود را به سیستم مهندسی‌شده‌ای از تبعیض داده است.
حکومتی که طی دهه‌ها با خلق دوگانه‌های ساختگی نظیر خودی/دیگری، مسلمان/غیرمسلمان، مرد/زن و صاحب «التزام عملی» به ولایت فقیه و…، جامعه را به شهروندان درجه‌یک و درجه‌دو تقسیم کرده است. در این چارچوب، حقوق قانونی نه بر اساس کرامت انسانی، بلکه بر مبنای میزان وفاداری به ایدئولوژی حاکم توزیع می‌شود.

این تبعیض سیستماتیک تنها به حوزه‌ عقیده و جنسیت محدود نمانده، بلکه فراتر رفته و آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه نظیر معلولان، سالمندان و کودکان را نیز در بر گرفته است. افراد دارای معلولیت به جای برخورداری از حمایت‌های ویژه و زیرساخت‌های متناسب برای زندگی برابر، با موانع مضاعف و بی‌توجهی ساختاری مواجه‌اند که آن‌ها را از ابتدایی‌ترین حقوق شهروندی محروم می‌کند.

نهادینه شدن این تبعیض چندلایه، بنیان‌های اخلاقی جامعه را فرسوده کرده و رواداری را به شدت کاهش داده است.

جامعه‌ای که در آن تفاوت‌ها بهانه‌ای برای سلب حقوق انسانی شوند، پویایی خود را از دست می‌دهد. استقرار عدالت اجتماعی و کرامت انسانی نیازمند نفی کامل این شکاف‌ها و بازگشت به اصل برابری حقوقی همه‌ی شهروندان است.

راستی، تا زمانی که ساختار حقوقی کشور بر پایه‌ حذف و تبعیض بنا شده است، چگونه می‌توان از تحقق عدالت اجتماعی و انسجام ملی سخن گفت؟


#رواداری #تبعیض #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
14👌3👍1
Forwarded from گفت‌وشنود
تزوتان تودوروف
چگونه رنج دیگری را به بنیان هم‌زیستی بدل کنیم؟

تزوتان تودوروف (۱۹۳۹–۲۰۱۷)، فیلسوف، نشانه‌شناس و تاریخ‌دان برجسته بلغاری-فرانسوی، یکی از متعالی‌ترین صداهای انسانی در حوزه نقد فرهنگی و اخلاق حافظه است. او که سال‌ها تحت تاثیر جو خفقان‌آور کمونیسم در بلغارستان زیسته بود و بعدها در فرانسه به یکی از برجسته‌ترین روشنفکران تبدیل شد، آثار عمیقی درباره استبداد، فجایع قرن بیستم و چگونگی مواجهه با «دیگری» نگاشت. تودوروف نشان داد که چگونه فرهنگ و ادبیات می‌توانند ابزاری برای نجات انسانیت در تاریک‌ترین دوران‌ها باشند.

▪️نظریه تفاهم بین‌فرهنگی؛ پذیرش از طریق روایت دیگری

از دیدگاه تودوروف، رواداری و پذیرش تنها یک مدارای قانونی نیست، بلکه یک «تعهد اخلاقی» به رسمیت شناختن غیریت است. او مفاهیم کلیدی زیر را برای تحقق این هم‌زیستی مطرح می‌کند:


▪️تفاهم بین‌فرهنگی (Cross-Cultural Understanding)

تودوروف معتقد است هیچ‌کس نمی‌تواند ادعا کند فرهنگ یا ارزش‌هایش معیار مطلقِ حقیقت است. پذیرش دیگری یعنی تواناییِ خارج شدن از خودشیفتگی فرهنگی و تلاش برای دیدن جهان از چشم «دیگری». او رواداری را سفری فکری و عاطفی می‌داند که در آن ما با فرهنگ‌های بیگانه گفتگو می‌کنیم تا ابعاد ناشناخته‌ی انسان بودن را کشف کنیم.

▪️اخلاق حافظه و سوگواری

تودوروف در بررسی تاریخ استبداد و استعمار بر مفهوم «حافظه» تاکید می‌کند. او هشدار می‌دهد که استفاده‌ ابزاری از فجایع گذشته برای ایجاد نفرت جدید، جامعه را نابود می‌کند. پذیرش در نگاه او یعنی توانایی «به یاد آوردن رنج دیگران» (حتی دشمنان یا بیگانگان) و تبدیل آن به خشتی برای هم‌زیستی مسالمت‌آمیز. یادآوری رنج، قطب‌نمای اخلاقی رواداری است.

▪️نقد بربریت درونی

تودوروف با مطالعه توتالیتاریسم دریافت که بربریت مختص جوامع بدوی نیست، بلکه در دل مدرنیته و تمدن پیشرفته‌ غربی نیز سر برمی‌آورد. پذیرش دیگری یعنی شناخت این خطر که اگر ما به نام ارزش‌های خود، انسانیت دیگری را انکار کنیم، به همان بربریت مدرن دچار شده‌ایم. رواداری یعنی مقاومت در برابر این وسوسه که خود را حق مطلق و دیگری را باطل مطلق بدانیم.

پذیرش در اندیشه‌ تودوروف، یعنی تمرین مداوم «انسان‌گرایی انتقادی». او معتقد است که ما در مواجهه با دیگری، همواره در حال بازتعریف خودمان هستیم. جامعه‌ روادار از منظر تودوروف، جامعه‌ای است که در آن حافظه‌ تاریخی مانع از تکرار خشونت می‌شود و افراد می‌آموزند که تفاوت‌ها، تهدیدی برای بقا نیستند، بلکه دعوتی هستند برای فهم عمیق‌تر جهان مشترک انسانی.

#اخلاق #انسانگرایی #رواداری #همزیستی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
10👌2
Forwarded from گفت‌وشنود
سایه دیگری
چرا هویت‌ جمعی ما به دشمن‌تراشی گره خورده است؟

تاریخ انسان پر از مرزهایی است که با خط خون و انزجار کشیده شده‌اند. گویی هویت جمعی، پیش از آنکه نیازمند عشق به خویش باشد، به نفرت از «آن دیگری» بند است.

انگار آرامش درونی و انسجام گروهی، به بهای قربانی کردن چهره‌ای غریبه ارزان تمام می‌شود که قرار است تمام کاسه‌کوزه‌های خشم و ناامیدی جامعه روی سر او بشکند.

از منظر روان‌شناسی فرویدی، این فرآیند مکانیزمی برای برون‌ریزی خشم فروخورده است. جوامع مختلف در طول قرن‌ها برای پالایش دردهای روانی خود به سراغ «دیگری متخاصم» رفته‌اند، نقشی که در بسیاری از فرهنگ‌های غربی و اسلامی به طور سنتی روی دوش یهودیان سنگینی می‌کرد.

اما در بستر تاریخ معاصر ایران، از اواخر دوره قاجار به این سو، این نقش‌محوری با تغییر قطب‌نما به سمت گروه‌هایی چون بابی‌ها و بهاییان چرخید.

اینجاست که دیگری‌سازی از مرزهای مذهبی فراتر رفته و به ابزاری برای قوام‌بخشی و جوشش کاذب همبستگی جمعی بدل می‌شود.
نتیجه این بازی خطرناک، تعمیق شکاف‌ها و فرسایش سرمایه اجتماعی است.

تا زمانی که هویت ما با خط‌کش دشمنی با دیگری تعریف شود، صلح و پایداری در هاله‌ای از ابهام خواهد ماند. رهایی از این چرخه تکرارشونده، نیازمند شجاعت در بازشناسی تنوع و جایگزینی کینه‌توزی با گفت‌وگو است.

#دیگری #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
8👌3💯3
Forwarded from گفت‌وشنود
«فرهنگ حذف»
وقتی «دیگربودن» جرم ناتمام می‌شود

تاریخ معاصر ایران با زخم عمیق عدم مدارا گره خورده است، زخمی که محمد مختاری، نویسنده و منتقد، خود قربانی آگاه آن، ریشه‌هایش را عمیق‌تر از سطح ساختارهای حکومتی می‌دید. از نگاه او، سانسور و ‌حذف تنها ابزارهای یک دستگاه سیاسی خودکامه نیستند، بلکه معلول یک بیماری تاریخی و ساختاری به نام «فرهنگ حذف» هستند.

این فرهنگ، ریشه در سنت دیرینه‌ای دارد که در آن برخورد فیزیکی یا ذهنی با هر پدیده مخالف و «دیگری»، نه یک جرم یا تجاوز به حقوق انسان‌ها، بلکه امری طبیعی و بدیهی انگاشته می‌شود.

حکومت‌های ایدئولوژیک در این بستر تاریخی، با ابزارهای تمامیت‌خواهانه خود به میدان می‌آیند تا پروژه‌ بزرگ «یکسان‌سازی جامعه» را محقق کنند. هدف ایدئولوژی حاکم، ذوب کردن تکثر انسانی در قالب یک الگوی ازپیش‌تعیین‌شده است.

در این فرآیند، هر نوع «دیگری» خواه دگراندیش سیاسی، اقلیت مذهبی، صاحب سبک هنری متفاوت یا حتی سبک زندگی مغایر با استانداردهای رسمی به عنوان تهدیدی برای تمامیت نظام معنایی قدرت تلقی می‌شود.

حکومت‌های ایدئولوژیک برای صیانت از این یکدستی جعلی، ماشین سانسور، سرکوب و حذف را به راه می‌اندازند.

اما تراژدی اصلی در نگاه مختاری این است که ماشین حذف تنها از بالا تحمیل نمی‌شود، بلکه موتور محرک آن در لایه‌های درونی جامعه نیز بازتولید می‌شود. وقتی «حذف دیگری» به یک هنجار تاریخی تبدیل شود، جامعه نیز به سهم خود به بازتولید این خشونت ذهنی و فرهنگی می‌پردازد.

نهادهای رسمی سانسور و کارگزاران ممیزی، در واقع مولود همین بستر تاریخی خودکامه هستند. تا زمانی که این ساختار ذهنی حذف‌گرایانه در بافت فرهنگی و تاریخی جامعه ریشه‌دار است، تغییر ظاهری عاملان سیاست‌های سرکوب‌گرانه گرهی از کار باز نمی‌کند، چرا که آبشخور خشونت و نابودی تفاوت‌ها، همچنان در ژرفای فرهنگ غیرروادار باقی می‌ماند.

#فرهنگ_حذف #نارواداری #رواداری #دیگری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
8👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
رواداری به مثابه ایمنی‌زیستی جامعه
چرا جامعه‌ای که تحمل تنوع را ندارد، در برابر بحران‌ها شکننده‌تر است؟

وقتی به سیستم ایمنی بدن انسان نگاه می‌کنیم، پیچیدگی شگفت‌انگیزی را می‌بینیم که بقا را نه در یکدستی، بلکه در تکثر و حضور سلول‌های متنوع معنا می‌کند. هرچه این شبکه متنوع‌تر باشد، توانایی شناسایی تهدیدها و ویروس‌های ناشناخته بالاتر می‌رود.

جامعه نیز در مقیاسی بزرگ‌تر، از همین قانون زیستی پیروی می‌کند. هنگامی که ساختار یک جمع، هرگونه تفاوت، صدای ناهمساز و اندیشه‌ی متفاوتی را پس بزند و به دنبال یکدستی اجباری باشد، در واقع سیستم دفاعی خود را فلج کرده است.

جامعه‌ای که تنوع را برنمی‌تابد، مانند ارگانیسمی است که سلول‌های خودی را بیگانه پندارند و به نابودی آن‌ها برخیزد. این فرآیند فرسایشی، سیستم را در برابر بحران‌های پیش‌بینی‌نشده به‌شدت آسیب‌پذیر و شکننده می‌کند. در چنین بستری، انعطاف‌پذیری اجتماعی رنگ می‌بازد و ساختارها به جای انطباق با واقعیت‌های متغیر، دچار خشک‌مغزی می‌شوند.

هر تکانه‌ی بیرونی، از بحران‌های اقتصادی گرفته تا چالش‌های فرهنگی، می‌تواند پوسته‌ی نازک این همگونی مصنوعی را بشکند و کل سیستم را به آستانه‌ فروپاشی برساند.

تاریخ بارها نشان داده است که انعطاف و پویایی، زاییده برخورد اندیشه‌ها و سبک‌های زیست گوناگون است. حذف تنوع، هزینه‌های پنهان سنگینی بر دوش جوامع می‌گذارد که معمولا خود را در قالب از دست رفتن خلاقیت، فرار نخبگان فکری و انجماد اجتماعی نشان می‌دهند.

وقتی مسیرهای یادگیری و مواجهه با حقیقت به یک جریان واحد و بی‌رقابت محدود می‌شود، توانایی جامعه برای بازآفرینی و حل مسئله تحلیل می‌رود. در نهایت، شکنندگی حاصل از عدم رواداری، نه یک تصادف، بلکه پیامد طبیعی سیستمی است که زیستن در میان طیف وسیعی از رنگ‌ها و صداها را برنمی‌تابد و به تقابل با ماهیت تکثرگرای حیات برمی‌خیزد.


#رواداری #تکثر #آزاداندیشی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍6👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
مرگ تک‌صدایی و تولد معناهای تازه
چرا تکثرگرایی تهدید نیست، بلکه ضامن بقای فرهنگی است؟

هنگامی که تک‌صدایی به عنوان سیاست مسلط یک ساختار اجتماعی تثبیت می‌شود، جریان سیال معنا و حیات فرهنگی آرام‌آرام به سمت انجماد پیش می‌رود. در چنین فضایی فرهنگ به جای آنکه بدنه‌ای پویا، خودجوش و متکثر باشد، به مجموعه‌ای از الگوهای ازپیش‌تعیین‌شده و تکراری تقلیل می‌یابد که هرگونه انحراف از آن، تهدیدی علیه نظم موجود تلقی می‌شود.

این اصرار ساختاری بر یکدستی، در ظاهر به معنای ثبات و هماهنگی است، اما در عمق خود نشانگر نوعی شکنندگی پنهان در برابر تحولات و بحران‌های پیرامونی است.

حیات فرهنگی برای بقا و بازتولید خود، به اصطکاک مداوم اندیشه‌ها، سبک‌های زیست و روایت‌های گوناگون نیاز دارد. تکثرگرایی، بستر این برخورد زاینده است، جایی که هیچ روایت واحدی توان انحصار حقیقت را ندارد و معنا در فضای میان این تفاوت‌ها زنده نگه داشته می‌شود.

وقتی این شبکه ارتباطی قطع می‌شود و تفاوت‌ها به حاشیه رانده یا حذف می‌شوند، جامعه ابزار خود را برای فهم پیچیدگی‌های جهان از دست می‌دهد. سیستم‌های تک‌صدا در مواجهه با چالش‌های تازه فاقد انعطاف لازم برای بازنگری در ساختارهای خود هستند، چرا که انعطاف‌پذیری مستلزم پذیرش حضور دیگری و به رسمیت شناختن زاویه‌دیدهای متکثر است.

مرگ تک‌صدایی در واقع آغاز بازگشت پویایی به درون کالبد فرهنگ است. این روند نشان می‌دهد که هویت‌های فرهنگی نه در ایزوله‌کردن اجتماع و حذف رقیبان، بلکه در بستر تعامل مستمر و همنشینی ناهمگون‌ها دوام می‌آورند.

جوامعی که از تکثر هراسی ندارند، امکان ظهور معناهای تازه را فراهم می‌کنند و از این طریق ظرفیت انطباق خود را با آینده‌ای پیش‌بینی‌ناپذیر افزایش می‌دهند.

#تکثر_گرایی #پلورالیسم #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
8👌3💯2
Forwarded from گفت‌وشنود
پذیرش، نقطه‌ صفر حرکت
چرا تا زمانی که واقعیت موجود را در آغوش نکشیم، نمی‌توانیم تغییرش دهیم؟

انسان تمایل دارد در برابر واقعیت‌های ناخوشایند گارد بگیرد، آن‌ها را پس بزند یا در پناه انکار، به سوی تصویری مطلوب‌تر و خیالی از جهان بگریزد.

این واکنش دفاعی، اگرچه در نگاه نخست آرامش‌بخش به نظر می‌رسد، اما سد محکمی در برابر هرگونه دگرگونی واقعی می‌سازد.

تا زمانی که وضعیت موجود، با تمام زوایا، کاستی‌ها و تناقضاتش به‌دقت دیده نشود و به رسمیت شناخته نشود، انرژی روانی و اجتماعی صرف جنگیدن با سایه‌ها می‌شود.

پذیرش، پیش از آنکه رویکردی عاطفی باشد، نقطه‌ی ثقل شناخت است، لحظه‌ای که ذهن دست از تحریف جهان برمی‌دارد و دقیقا همان‌جایی می‌ایستد که واقعیت قرار دارد.

حرکت و تغییر در اجتماع، زمانی آغاز می‌شود که نقطه‌ صفر مختصات به درستی تعیین شود.

انکار واقعیت، به معنای پاک کردن صورت‌مسئله است و مسیر حرکت را به بیراهه می‌برد.

پذیرش به معنای تسلیم شدن یا رضایت دادن به شرایط نیست، بلکه توقف فرسایشِ انرژی در کوران مقاومتِ بی‌حاصل است.

هنگامی که واقعیت موجود بدون نقاب و به تمامی دیده می‌شود، ابزار مناسب برای مواجهه با آن نیز شکل می‌گیرد.

در این نقطه است که بستر تحول، نه از روی توهم، بلکه از دل سخت‌ترین لایه‌های واقعیت سر برمی‌آورد و پویایی از سر گرفته می‌شود.

#‌پذیرش #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👌52
Forwarded from گفت‌وشنود
گفت‌وگو به جای مناظره
هدف از حرف زدن پیروزی نیست، بلکه «فهم مشترک» است

در مناظره، کلمات حکم سلاح را دارند و هدف نهایی، فتح موضع طرف مقابل و نشاندن او بر سکوی شکست است. در این میدان، هر استدلال برای چوب زدن به دیوار استدلال دیگری چیده می‌شود و پیروزی زمانی رخ می‌دهد که صدای رقیب خاموش شود یا به عقب‌نشینی تن دهد.

اما این ساختار ستیزه‌جو پیش از آنکه واقعیتی را روشن کند، آن را در دود غلیظ لجبازی‌های لفظی پنهان می‌سازد. در چنین فضایی، شنیدن نه ابزاری برای درک کردن، بلکه فرصتی برای یافتن نقاط ضعف و ضربه‌زدن به موقع است.

در نقطه‌ مقابل، گفت‌وگو از منطق دیگری پیروی می‌کند. در گفت‌وگو، انسان‌ها نه برای غلبه بر یکدیگر، بلکه برای پر کردن فاصله میان جهان‌های ذهنی‌شان روبه‌روی هم می‌نشینند.

اینجا کلمات ابزار تسخیر نیستند، بلکه پل‌هایی برای عبور از مرز تنهایی فکری‌اند. هدف از حرف زدن، رسیدن به نقطه‌ای است که هیچ‌کدام پیش از ورود به آنجا را نداشتند. فضایی از معنای مشترک که از برخورد آرام و بی‌کینه زاویه‌دیدها متولد می‌شود.

وقتی غایت گفتگو پیروزی نباشد، نیاز به دفاع سرسختانه از سنگر عقاید هم رنگ می‌بازد. افراد اجازه می‌دهند تردیدها و ابهام‌هایشان دیده شود و به جای اصرار بر مطلق بودن خویش، تکه‌ای از پازل حقیقت را در دست دیگری جستجو می‌کنند.

مرگ مناظره و تولد گفت‌وگو، آغاز بازگشت انسانیت به متن ارتباطات است، جایی که تفاوت آرا نه بهانه‌ای برای جنگ، بلکه دعوتی است برای دیدن جهان از پنجره‌ای تازه، بدون آنکه کسی بازنده از میدان بیرون برود.

#مناظره #جدل #رواداری #آزاداندیشی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
🕊6💯4
Forwarded from گفت‌وشنود
خلافت کوردوبا
رواداری مذهبی یا یک سراب تاریخی؟

▪️مقدمه و پرسش تاریخی
خلافت کوردوبا در قرن دهم میلادی در اندلس به عنوان نمونه‌ای درخشان از شکوفایی فرهنگی و هم‌زیستی مذهبی شهرت یافته است. در دوران عبدالرحمان سوم و الحکم دوم، مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در جامعه‌ای با دستاوردهای فکری و رویکردهای کثرت‌گرایانه در کنار هم زیستند. با این حال، تاریخ‌نگاران ضمن استفاده از اصطلاح «کانویونسیا» (هم‌زیستی)، هشدار می‌دهند که این دوره یک آرمان‌شهر بی‌نقص نبوده و بررسی دقیق بنیان‌های سیاسی و اجتماعی آن برای درک واقعیت این رواداری ضروری است.

▪️ریشه‌های حاکمیت اسلامی
در سال ۷۱۱ میلادی، با غلبه نیروهای مسلمان بر ویزیگوت‌ها، حاکمیت اسلامی در شبه‌جزیره ایبری آغاز شد. فاتحان مسلمان اقلیتی کوچک بودند که باید بر جمعیتی عمدتاً مسیحی و اقلیتی یهودی حکومت می‌کردند. این تغییر قدرت، جامعه‌ای متنوع را زیر فرمانروایی امویان شکل داد. از آنجا که طبقه حاکم عرب‌تبار نمی‌توانست فرهنگ خود را با زور بر اکثریت جمعیت تحمیل کند، رویکردهای عمل‌گرایانه‌ای را برای مدیریت کثرت مذهبی منطقه در پیش گرفتند.


▪️نظام اهل ذمّه
در نظام حکومتی جدید، مسیحیان و یهودیان به عنوان «اهل ذمّه» شناخته شدند. طبق قانون اسلامی، آنان اجازه داشتند با پرداخت مالیات ویژه (جزیه) و پذیرش سلطه سیاسی مسلمانان، به آیین خود ادامه دهند. این سازمان‌دهی سلسله‌مراتبی، بر مبنای تعالیم اسلامی درباره رفتار منصفانه با اهل کتاب استوار بود. با وجود محدودیت‌های اجتماعی و حقوقی مشخص، این وضعیت نسبت به سرکوب‌های سخت‌گیرانه دوره ویزیگوت‌ها، بهبود چشمگیری در زندگی اقلیت‌های دینی ایجاد کرد.

▪️شکل‌گیری جامعه مستعرب
پس از ورود عبدالرحمان اول به کوردوبا در سال ۷۵۶ و تأسیس امارت مستقل اموی، فرایند عربی‌سازی و اسلامی‌کردن جامعه به‌تدریج گسترش یافت. این روند به پیدایش «مُستعرِب‌ها» انجامید؛ مسیحیان بومی ایبری که با حفظ ایمان خود، زبان و عناصر فرهنگی عربی را پذیرفته بودند. جامعه یهودی نیز که حدود پنج درصد جمعیت بود، در زندگی شهری و فعالیت‌های بازرگانی و علمی ادغام شد و بدین‌سان، بافت جامعه‌ای متنوع در اندلس شکل گرفت.

▪️کثرت‌گرایی از روی ضرورت
تنوع اندلس بستر نوعی «آمیختگی» میان عناصر عرب-اسلامی، بربری و ایبریایی بود. این کثرت‌گرایی عمدتا از روی ضرورتِ سیاسی برآمده بود؛ چرا که طبقه حاکم راهی جز هم‌زیستی با اکثریت جمعیت محلی نداشت. این ضرورت، فضایی خاص از تساهل فرهنگی پدید آورد که در آن جوامع دینی اقلیت، به طور کلی، از تعامل سازنده بهره‌مند بودند، اگرچه این هم‌زیستی همواره با نمونه‌هایی از تنش‌های دینی نیز همراه بود.

▪️تحکیم قدرت و خلافت
تا اواخر قرن نهم، امارت اموی با شورش‌های داخلی و چالش‌های جنگ‌سالاران روبرو بود. عبدالرحمان سوم با آغاز حکومت در سال ۹۲۱، وحدت را بازیابی کرد و با درایت نظامی و سیاسی، مخالفان را مطیع ساخت. او در سال ۹۲۹ خود را «خلیفه» اعلام کرد که چالشی مستقیم برای خلافت‌های عباسی و فاطمی بود. با این اقدام، اندلس به «خلافت کوردوبا» بدل شد و عصر طلایی آن با تکیه بر ثبات سیاسی و شکوفایی اقتصادی آغاز گشت.

▪️شخصیت و رویکرد خلیفه
عبدالرحمان سوم به دلیل پیوندهای خانوادگی با خاندان‌های مسیحی باسکی، رویکردی عمل‌گرایانه داشت. او به جای حذف فیزیکی مخالفان، با جذب آنان و تشویق رشد فرهنگی در دربار، جامعه را به ثبات رساند. این سیاست فراگیر که «مدینه‌الزهراء» نماد آن بود، به کثرت‌گرایی اجتماعی نیز تسری یافت. به استثنای بردگان یا شورشیان، رفتار او با اتباع غیرمسلمان به‌نسبت مداراجویانه بود، که این رویکرد به تقویت سیاست‌های رواداری در منطقه کمک شایانی کرد.

▪️شکوفایی و میراث اندلس
ثبات دوران خلافت، زمینه‌ساز شکوفایی کشاورزی، صنعت و بازرگانی شد و کوردوبا را به یکی از پرجمعیت‌ترین و پیشرفته‌ترین شهرهای اروپا بدل کرد. این میراث از هم‌زیستی مذهبی، پرسش‌های مهمی را درباره ماهیت واقعی برابری در آن زمان پیش می‌کشد. برای درک درست میراث کوردوبا، باید علاوه بر شکوه فرهنگی، نقاط نقض بردباری و عوامل افول نهایی این الگو را نیز بازبینی کرد تا فهمید که آیا این تجربه‌ای پایدار از رواداری دینی بوده یا خیر.

▪️نسخه کامل مطالعه موردی «خلافت کوردوبا
رواداری مذهبی یا یک سراب تاریخی؟»
را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید:
https://dialog.tavaana.org/cordoba-caliphate/

#رواداری #چندفرهنگی #جزیه #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
6👍2👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
مرزهای ظریف میان مدارا و بی‌تفاوتی
چگونه رواداری واقعی را از «من چه کار دارم»های مخرب تشخیص دهیم؟

در ساختاری که همه‌ ارکان قدرت و رسانه‌ رسمی بر اساس یک ایدئولوژی مذهبیِ مطلق‌گرا چرخیده و بر همگونی جامعه اصرار دارند، مرز میان فضیلت مدارا و انفعال ناشی از بی‌تفاوتی، به باریکی یک تار مو می‌شود. در این جغرافیا، سال‌هاست که کلمه‌ «تحمل» بار معنایی خاصی به خود گرفته است. گاه از سوی قدرت به عنوان فرمانی برای سکوت معنا شده و گاه در میان افراد جامعه، به سنگری پنهان برای فرار از هزینه‌های اجتماعی تبدیل گشته است. در این میان، تشخیص رواداری اصیل از جمله‌ رخوت‌آور «من چه کار دارم»، به یکی از پیچیده‌ترین پرسش‌های زیست جمعی بدل می‌شود.

بی‌تفاوتی، فرزند ناخواسته‌ خستگی از تنش و ترس از هزینه‌های ابراز عقیده است. وقتی دایره‌ نظارت ایدئولوژیک بر تمام ابعاد زندگی خصوصی و عمومی سایه می‌گستراند، بسیاری برای حفظ آرامش شکننده‌ روزمره‌ خود، به پوسته‌ای از بی‌اعتمادی پناه می‌برند. در این حالت، «من چه کار دارم» نه یک انتخاب آگاهانه بر پایه‌ احترام به تفاوت دیگری، بلکه مکانیسمی دفاعی در برابر فرسایشِ مدام است. واکنشی از روی استیصال که در آن، رنج پیرامونی یا تجاوز به حریم دیگری نادیده گرفته می‌شود، مشروط بر آنکه ترکش حوادث به خلوت فرد نرسد. این بی‌تفاوتی فراگیر، ساختار همبستگی اجتماعی را از درون تهی می‌کند و جامعه را به جزایری جداافتاده بدل می‌سازد که هیچ‌کس نسبت به سرنوشت دیگری حس مسئولیتی ندارد.

در نقطه‌ مقابل، رواداری ریشه‌دار، کنشی است آگاهانه و سرشار از حضور. رواداری به معنای بستن چشم بر واقعیت یا فرار از مواجهه نیست، بلکه توانایی در آغوش کشیدن حق زیست دیگری است، حتی زمانی که آن سبک زندگی یا اندیشه، فرسنگ‌ها با باورهای حاکم یا حتی با عقاید شخصی خود فرد فاصله دارد. رواداری نیازمند شجاعت فکری است، حرکتی فعالانه برای به رسمیت شناختن کثرت، بدون آنکه فرد به دام تایید مطلق بیفتد یا به ورطه‌ انفعال و ‌مسئولیت‌زدایی سقوط کند. در جامعه‌ای که زیر فشار یک‌صدایی ایدئولوژیک دست‌وپا می‌زند، مرز باریک میان این دو، در نهایت با میزان حضور کرامت انسانی سنجیده می‌شود، جایی که سکوت نه از سر ترس و فرار، بلکه از جایگاه احترام به آزادی دیگری معنا می‌یابد.

#رواداری #بی_تفاوتی #تکثر #آزاداندیشی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
14👌3💔2
Forwarded from گفت‌وشنود
تکثرگرایی در عمل
تفاوت‌ها را به جای نقطه تقابل، به اهرم هم‌افزایی تبدیل کنیم


اجتماع با اصرار بر یکدستی و حذف تفاوت‌ها آغاز به فرسایش می‌کند، اما حیات در ژرفای خود بر تنوع استوار است.

در بستر جوامع، تضاد میان دیدگاه‌ها و سبک‌های زیست معمولا به عنوان خطری برای نظم موجود قلمداد می‌شود، گویی هر صدای ناهمساز تیغی است که پیکره‌ جمعی را می‌شکند. این نگاه سنتی، تفاوت را در جایگاه نقطه‌ی تقابل و سنگر جنگ می‌نشاند.

در این منظومه، وجود دیگری با باوری دگرگونه، به معنای تهدیدی برای تمامیت خود انگاشته می‌شود و ناگزیر، انرژی جامعه صرف فرسایش متقابل و دیوارکشی‌های بیشتر می‌گردد.

اما تکثرگرایی در عمل، حرکتی است فراتر از تحمل سرد حضور دیگران. وقتی زاویه‌دیدها، تجربه‌ها و افق‌های فکری گوناگون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، میدانی از اصطکاک سازنده شکل می‌گیرد که به جای تخریب، ظرفیت‌های جدیدی را آزاد می‌کند.

تفاوت‌ها در این رویکرد، نه اجزای مخل نظم، بلکه ابزارهایی برای دیدن ابعاد پنهان حقیقت می‌شوند. هر اندیشه‌ متفاوتی، تکه‌ای از پازلِ پیچیده‌ جهان را بازتاب می‌دهد که بدون آن، تصویر کلی ناقص می‌ماند.

انرژی برخوردِ این زاویه‌های ناهمگون، به جای هدر رفتن در میدان حذف، به جریانی برای پویایی و تکامل تبدیل می‌شود.

گذر از تقابل به هم‌افزایی، نیازمند فروپاشی این توهم است که حقیقت در انحصار یک روایت واحد قرار دارد. جوامعی که تفاوت‌ها را به عنوان بستر زاینده‌ی معنا به رسمیت می‌شناسند، به جای تلاش برای شبیه کردن همه‌ اجزا به یکدیگر، انرژی خود را صرف فهم متقابل می‌کنند.

در این فضا، تنوع فکری و فرهنگی به جای نقطه‌ ضعف، به نیروی پیشرانه‌ ارگانیسمی بدل می‌شود که می‌تواند از درون برخورد آرام تفاوت‌ها، راه‌ها و افق‌های تازه‌ای را به روی حیات جمعی و پیشرفت بگشاید.

#تکثر_گرایی #پلورالیسم #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍62👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
کارل یاسپرس
هم‌زیستی در عصر بحران

کارل یاسپرس (۱۸۸۳–۱۹۶۹)، فیلسوف و روان‌پزشک آلمانی، یکی از بنیان‌گذاران فلسفه اگزیستانسیالیسم در اروپا بود. او که پزشکی را با روان‌پزشکی و سپس فلسفه پیوند زده بود، پس از تجربه تلخ نازیسم و ویرانی‌های جنگ جهانی دوم، نگاه خود را معطوف به مفاهیمی چون آزادی، ارتباط میان‌انسانی و وضعیت‌های مرزی کرد.
یاسپرس معتقد بود که انسان‌ها در انزوا به کمال نمی‌رسند، بلکه هویت و حقیقت انسانی آن‌ها تنها در بستر یک ارتباط اصیل با دیگران معنا می‌یابد.

▪️نظریه ارتباط اصیل
پذیرش در بستر «وضعیت‌های مرزی»
از دیدگاه یاسپرس، رواداری و پذیرش دیگری تنها یک مدارای سیاسی نیست، بلکه یک ضرورت وجودی است که از دل آسیب‌پذیری مشترک انسان‌ها سرچشمه می‌گیرد.

▪️ارتباط اصیل (Communication)
یاسپرس معتقد است که انسان بدون «دیگری» نمی‌تواند به خودآگاهی برسد. پذیرش در نگاه او، گشودن درهای ذهن به روی دیگری برای برقراری یک گفتگوی بی‌نقاب و بی‌ریاست. در این ارتباط، هیچ‌کس به دنبال تحمیل عقیده خود نیست، بلکه هر دو طرف تلاش می‌کنند تا حقیقت را در بستر فضای میان خود کشف کنند.

▪️وضعیت‌های مرزی (Border Situations)
یاسپرس بر این باور است که انسان‌ها در مواجهه با رنج، مرگ، مبارزه و گناه (که آن‌ها را وضعیت‌های مرزی می‌نامد) درمی‌یابند که چقدر به یکدیگر وابسته‌اند. پذیرش دیگری در این نگاه، یعنی درک درد و رنج انسان دیگر به عنوان رنج انسانیت مشترک. امری که دیوارهای تعصب و بیگانگی را فرومی‌ریزد.

▪️عقل فلسفی و تساهل جهانی
یاسپرس به شدت با جزم‌اندیشی و ایدئولوژی‌های بسته مبارزه می‌کرد. او معتقد بود رواداری حقیقی یعنی به رسمیت شناختن این حقیقت که هیچ‌کس مالک مطلق حقیقت نیست. پذیرش دیگری یعنی احترام به راه‌های گوناگونی که انسان‌ها برای رسیدن به معنا و آزادی انتخاب کرده‌اند.

پذیرش در اندیشه‌ یاسپرس، به معنای پیوند دادن آزادی فردی با مسئولیت جمعی است. او ما را فرا می‌خواند تا بپذیریم که صلح و نجات جهان بدون تفاهم میان فرهنگ‌ها و اندیشه‌ها ممکن نیست. جامعه‌ روادار از منظر یاسپرس، جامعه‌ای است که در آن افراد از طریق گفتگوی آزاد و پذیرش متقابل، به سوی یک «ارتباط جهانی» و انسانی‌تر حرکت می‌کنند، جایی که تفاوت‌ها تهدید به شمار نمی‌روند، بلکه دعوت‌نامه‌ای برای عمیق‌تر شدن فهم انسانی هستند.

#کارل_یاسپرس #رواداری #فلسفه #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👌9💯1
Forwarded from گفت‌وشنود
گذر از جامعه‌ای قطبی‌شده به سوی اتحاد
کدام ارزش‌ها باید مورد تاکید باشد؟

۱. مقدمه
چالش ایرلند شمالی
در سال ۱۹۹۸، توافق «جمعه نیک» برای پایان‌دادن به دهه‌ها خشونت در ایرلند شمالی میان وحدت‌گرایان و ناسیونالیست‌ها امضا شد. هدف اصلی، حل تنش‌های سیاسی و مذهبی عمیقی بود که جامعه را به‌شدت قطبی کرده بود. این توافق تنها یک راهکار سیاسی نبود، بلکه تلاشی برای تغییر ساختار قدرت جهت مشارکت موثر هر دو گروه در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور و گذار از درگیری‌های مسلحانه به سوی ثبات و آرامشی پایدار برای همه شهروندان بود.

۲. ساختار تقسیم قدرت
هسته اصلی توافق جمعه نیک، ایجاد دولتی مبتنی بر تقسیم قدرت بود که تغییری بنیادین در خط‌مشی‌های طرفین ایجاد کرد. با این ساختار، اطمینان حاصل شد که گروه‌های اصلی جامعه یعنی وحدت‌گرایان و ناسیونالیست‌ها، هر دو در ساختار حاکمیت دارای نمایندگی کافی باشند. این مدل، تضمین می‌کرد که تصمیم‌گیری‌های مهم سیاسی با مشارکت مؤثر هر دو جامعه صورت گیرد و از تسلط یک‌جانبه یک گروه بر سرنوشت سیاسی منطقه جلوگیری شود.

۳. خلع سلاح گروه‌های شبه‌نظامی
حذف خشونت گروه‌های مسلح، اولویتی حیاتی در این فرایند بود. توافق مشخص کرد که سازمان‌های شبه‌نظامی باید خلع سلاح شوند. «کمیسیون مستقل بین‌المللی برای خلع سلاح» نقش نظارتی کلیدی در این مسیر ایفا کرد. با خلع سلاح ارتش جمهوری‌خواه ایرلند در سال ۲۰۰۵ و تأیید بین‌المللی انهدام سلاح‌ها، گام بزرگی برای کاهش تنش‌های فیزیکی برداشته شد و این امر به کاهش تدریجی فضای رعب و وحشت در جامعه کمک کرد.

۴. حقوق بشر و برابری شهروندی
مواجهه با زخم‌های تاریخی و شکاف‌های مذهبی، نیازمند تأکیدی ویژه بر برابری و حقوق بشر بود. توافق جمعه نیک بر لزوم رعایت استانداردهای حقوق بشری برای همه شهروندان بدون توجه به پیشینه مذهبی یا سیاسی تأکید ورزید. اصلاح نهاد پلیس برای پایان‌دادن به رفتارهای تبعیض‌آمیز از جمله اقدامات مهم بود. این رویکرد تلاش داشت تا با تضمین کرامت انسانی برای همه، فضای اعتماد و عدالت را در ایرلند شمالی دوباره احیا کند.

۵. نقش توسعه اقتصادی
بهبود وضعیت اقتصادی، بخش لاینفک روند صلح ایرلند شمالی محسوب می‌شد. با درک اینکه نابرابری‌های اقتصادی و کمبود فرصت‌های شغلی از علل ریشه‌ای درگیری‌ها هستند، تلاش‌های گسترده‌ای برای توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد اشتغال در همه مناطق صورت گرفت. هدف این بود که با کاهش شکاف‌های طبقاتی و بهبود رفاه عمومی، انگیزه‌های تنش و نزاع کاهش یابد و شهروندان به آینده‌ای مشترک و آباد امیدوار شوند، که در نتیجه همزیستی مسالمت‌آمیز را تسهیل می‌کرد.

۶. چرخه خشونت و خطر انتقال
جامعه‌های چندپاره بر اساس مذهب، مستعد ورود به چرخه‌های مداوم خشونت هستند. تجربیات تاریخی نشان می‌دهد که صلح‌های شکننده ممکن است تنها برای مدتی کوتاه دوام بیاورند و نسل‌های بعد به خصومت‌های قدیمی بازگردند. گاهی اوقات، فرهنگی که دشمنی را تقدیس می‌کند، ناخواسته به نسل‌های جدید منتقل می‌شود. این خطر وجود دارد که اگر مفاهیم صلح به عنوان ضدارزش نگریسته شوند، پایان‌دادن به درگیری‌ها، خیانت به نسل پیشین تلقی شده و تنش‌ها تداوم یابد.

۷. اهمیت تحول آموزشی
برای گسستن از چرخه‌های بازتولید نفرت و کلیشه‌های تبعیض‌آمیز، اصلاح برنامه‌های درسی مدارس ضروری است. در ایرلند شمالی، تغییر رویکردهای آموزشی برای ترویج مدارا، درک متقابل و احترام به تنوع به عنوان راهکاری بنیادین دنبال شد. آموزش یکپارچه، ابتکار موفقی بود که دانش‌آموزان کاتولیک و پروتستان را در فضایی مشترک گرد هم آورد. این کار باعث شد تا موانع فرقه‌ای از سنین پایین شکسته شده و محیطی برای درک و احترام متقابل پرورش یابد.

۸. افق‌های همزیستی مسالمت‌آمیز
تجربه ایرلند شمالی نشان می‌دهد که همزیستی افراد با پیشینه‌های مذهبی متفاوت و حتی افراد خداناباور، با وجود دشواری‌ها، امری ممکن و ضروری است. موفقیت در این مسیر، نیازمند اراده سیاسی، تعهد به حقوق بشر، توسعه اقتصادی عادلانه و مهم‌تر از همه، تحول بنیادین در آموزش برای نسل آینده است. عبور از یک جامعه قطبی‌شده، پروژه‌ای پیوسته است که از طریق نهادینه‌سازی ارزش‌های مشترک و حذف کلیشه‌های فرقه‌ای از فضای اجتماعی، به تدریج محقق می‌شود.

نسخه کامل نوشتار «گذر از جامعه‌ای قطبی‌شده به سوی اتحاد
کدام ارزش‌ها باید مورد تاکید باشد؟»
را در وبسایت گفت‌و شنود بخوانید.

https://dialog.tavaana.org/polarized-society/

#جامعه_قطبی #رواداری #همزیستی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍7👌21🕊1💯1
Forwarded from گفت‌وشنود
جزایر کوچک آزادی
بازآفرینی فضاهای امن گفتگو

در جوامعی که زیر سایه‌ سنگین یک حاکمیت ایدئولوژیک و تمامیت‌خواه اداره می‌شوند، گفتگو نه یک ابزار ارتباطی، بلکه خطری امنیتی تلقی می‌شود که بنیادهای یک‌صدایی را به چالش می‌کشد.

در چنین ساختاری که تمام تریبون‌ها و رسانه‌های رسمی در انحصار بازتولید روایت‌های حکومتی است، فضاهای عمومی و رسمی به شکلی مدیریت می‌شوند که در آن‌ها ابراز هر عقیده‌ متفاوتی هزینه‌ای سنگین به همراه دارد.
سوال این است:
چگونه بسترهایی بسازیم که در آن‌ها کسی از ابراز عقیده‌ خود نترسد؟

قدرت حاکم از پویایی کلام آزاد هراس دارد، چرا که می‌داند برخورد آزادانه‌ افکار، طلسم مطلق‌گرایی را می‌شکند. در این میان، جامعه‌ای که تشنه‌ شنیده شدن و فهم مشترک است، ناچار می‌شود برای نفس کشیدن و سخن گفتن، مرزهای دیگری را جستجو کند.

وقتی فضای رسمی به حصارهای امنیتی و نظارت‌های فراگیر آغشته می‌شود، جامعه به ناچار به سوی بازآفرینی فضاهای غیررسمی و خلوت‌های امن درون‌گروهی روی می‌آورد.

خانه‌ها، جمع‌های دوستانه‌ پنهان، محفل‌های کوچک کتاب‌خوانی و لایه‌های پنهان شبکه‌های اجتماعی، به سنگرهای تازه‌ای برای گفت‌وگو تبدیل می‌شوند.

در این جزایر کوچک، افراد یاد می‌گیرند بدون ترس از قضاوت‌های ساختار قدرت، نقاب‌ها را کنار بگذارند، تردیدهای خود را به زبان بیاورند و تجربه‌ زیسته‌ واقعی‌شان را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.

این فضاها در ظاهر کوچک و شکننده به نظر می‌رسند، اما کارکردی حیاتی در حفظ سلامت روان جمعی و بازسازی پیوندهای انسانی ایفا می‌کنند.

ساختن این پناهگاه‌های کوچک فکری، پاسخی غريزی از سوی بدنه‌ جامعه در برابر منطق حذف و یک‌دستی است. هر چند این حلقه‌های گفتگو نمی‌توانند بلافاصله ساختارهای کلان سیاسی را دگرگون کنند، اما تمرینی مداوم برای زنده نگه داشتن تفکر انتقادی و هنرِ گوش دادن به شمار می‌روند.

جامعه در این فضاهای خلوت و دور از چشم نهادهای نظارتی، تمرین آزادی می‌کند؛ تمرینی برای بازپس‌گیری کلماتی که سال‌ها مصادره شده بودند و ساختن زبان مشترکی که حاکمیت تمامیت‌خواه همواره از شکل‌گیری آن بیمناک بوده است.

#آزاداندیشی #تفکر_نقاد #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
🕊12👌21
Forwarded from گفت‌وشنود
پارادوکس رواداری
چرا برخی فیلسوفان معتقدند جامعه‌ باز باید در برابر ناشکیبایی، مرز داشته باشد؟


سال ۱۹۴۵، کارل پوپر در کتاب «جامعه‌ باز و دشمنان آن» پانویسی نوشت که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین بحث‌های فلسفه‌ سیاسی بدل شد: پارادوکس رواداری.

استدلال او این بود که اگر جامعه‌ای بدون هیچ مرزی به همه‌ عقاید بها بدهد، سرانجام باید به کسانی هم که هدفشان نابودی خود رواداری است میدان دهد. نتیجه، به گفته‌ پوپر، فروپاشی خود اصل تحمل خواهد بود، چرا که ناشکیبایان از فضای باز برای برچیدن آزادی دیگران بهره می‌برند. او تاکید داشت این استدلال به معنای سرکوب هر عقیده‌ ناخوشایند نیست، بلکه محدود است به مواردی که گروهی صریحا گفت‌وگوی عقلانی را رد می‌کند و مستقیم به خشونت یا حذف دیگری متوسل می‌شود.

جان رالز، فیلسوف سیاسی آمریکایی، در «لیبرالیسم سیاسی» زاویه‌ای محتاطانه‌تر گرفت. از نظر او، جامعه‌ عادل حق دارد آزادی گروه ناشکیبا را محدود کند، اما تنها زمانی که امنیت نهادهای آزاد واقعا در خطر باشد، نه صرفا به این علت که عقیده‌ای آزاردهنده یا نامتعارف به نظر می‌رسد.

این تمایز میان «تهدید واقعی برای نهاد آزادی» و «ناخوشایند عقیده» یکی از خطوط باریکی است که در عمل، تشخیصش کار ساده‌ای نیست.

هربرت مارکوزه از زاویه‌ای دیگر وارد شد. در مقاله‌ «رواداری سرکوبگر» (۱۹۶۵) نوشت رواداری بی‌قید و شرط گاهی نه ابزار آزادی، بلکه ابزار حفظ وضع موجود و نابرابری‌های پنهان آن می‌شود. وقتی صداهای قدرتمند و ضعیف را در یک ترازو می‌گذاریم و «بی‌طرفی» می‌نامیم.

آنچه این سه نگاه مشترک دارند، نه یک نسخه‌ نهایی، بلکه اذعان به این واقعیت است که رواداری بدون هیچ مرزی نمی‌تواند خودش را حفظ کند و تعیین آن مرز، همچنان یکی از پرمناقشه‌ترین پرسش‌های فلسفه‌ سیاسی مدرن باقی مانده است.


#رواداری #پذیرش #تکثر #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍5👌21
Forwarded from گفت‌وشنود
روز جهانی بزرگداشت قربانیان خشونت مبتنی بر دین یا عقیده
یادآوری قربانیان تفاوت باور

▪️پیشینه
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۹، در پی افزایش حملات مرگبار علیه اماکن مذهبی و پیروان ادیان و باورهای مختلف روز ۲۲ اوت را به عنوان «روز جهانی بزرگداشت قربانیان خشونت مبتنی بر دین یا عقیده» نامگذاری کرد. هدف این روز، یادآوری رنج کسانی است که به دلیل باور یا بی‌باوری خود قربانی خشونت شده‌اند و همچنین تأکید بر مسئولیت دولت‌ها و جامعه جهانی در حفاظت از آزادی دین و عقیده به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر.

روز جهانی بزرگداشت قربانیان خشونت مبتنی بر دین یا عقیده فرصتی است تا بار دیگر به یاد آوریم که آزادی اندیشه، وجدان و باور از بنیادی‌ترین حقوق انسانی است. این روز نه تنها یادآور فجایعی است که در جهان به نام دین یا به بهانه عقیده رخ داده، بلکه نگاهی به کشورهایی چون ایران نیز دارد؛ جایی که جمهوری اسلامی طی چهار دهه با اعمال تبعیض سیستماتیک، سرکوب و خشونت، حیات اجتماعی و انسانی میلیون‌ها شهروند را به بهانه باور یا بی‌باوری آنان مخدوش کرده است.

▪️سرکوب سازمان‌یافته جامعه بهائی
در ایران، جامعه بهائیان به طور ویژه هدف آزار ساختاری قرار گرفته است. محرومیت از تحصیل و اشتغال، تخریب قبرستان‌ها و اماکن مذهبی، مصادره اموال، بازداشت‌های خودسرانه و حتی صدور احکام سنگین زندان و اعدام بخشی از سرکوبی است که تنها به دلیل «بهائی بودن» بر این شهروندان تحمیل شده است. این خشونت آشکار، مصداق بارزی از نقض حق آزادی دین و عقیده است که بارها از سوی نهادهای بین‌المللی محکوم شده است.

▪️فشار بر نوکیشان مسیحی
نوکیشان مسیحی نیز در جمهوری اسلامی همواره با فشار و تهدید روبه‌رو بوده‌اند. کلیساهای خانگی به جرم «تبلیغ علیه نظام» تعطیل شده و رهبران مذهبی مسیحی به اتهاماتی چون «اقدام علیه امنیت ملی» بازداشت و محاکمه شده‌اند. مسلمانانی که به مسیحیت گرویده‌اند به ویژه با خطر شکنجه، حبس و محرومیت‌های اجتماعی مواجه هستند؛ زیرا تغییر دین در ایران نه به‌عنوان یک حق فردی، بلکه به مثابه یک جرم تلقی می‌شود.

▪️جرم‌انگاری بی‌باوری و نقد دینی
خداناباوران، منتقدان دینی و هر کسی که به تقدسات رسمی شک کند نیز در ایران امنیت جانی ندارند. احکام سنگین برای اتهاماتی مانند «سب‌النبی» و «توهین به مقدسات» بارها به صدور حکم اعدام انجامیده است. علاوه بر آن، روحانیونی که با قرائت رسمی و حکومتی از اسلام مخالفت کرده‌اند نیز مورد تهدید، حصر و حتی حذف فیزیکی قرار گرفته‌اند. این سرکوب‌ها نشان می‌دهد که در ایران تنها یک قرائت محدود از دین مجاز است و هر نگاه متفاوتی به خشونت پاسخ داده می‌شود.

▪️مسئولیت اخلاقی جهانی
روز جهانی قربانیان خشونت مبتنی بر دین یا عقیده ما را به مسئولیتی اخلاقی فرا می‌خواند: دفاع از همه کسانی که در ایران به دلیل متفاوت بودن، مورد تبعیض و سرکوب قرار گرفته‌اند؛ چه بهائی باشند، چه نوکیش مسیحی، چه روحانی منتقد، چه خداناباور یا پیرو هر عقیده دیگری. یاد این روز نه تنها تجلیل از قربانیان است، بلکه تکرار این حقیقت است که هیچ حکومتی حق ندارد دین و باور را ابزاری برای سلطه و خشونت قرار دهد.

#آزادی_عقیده #آزادی_دین #رواداری
#گفتگو_توانا

@dialogue1402
👍10💯31
Forwarded from گفت‌وشنود
تکثرگرایی معرفتی
چرا هیچ نظام فکری واحد نمی‌تواند پاسخ همه‌ پرسش‌های بشر را بدهد؟

کورت گودل، منطق‌دان اتریشی، در سال ۱۹۳۱ دو قضیه‌ «ناتمامیت» را اثبات کرد: در هر نظام صوری سازگار که برای بیان حساب پایه کافی باشد، همواره گزاره‌هایی وجود دارند که در چارچوب خود آن نظام نه قابل اثبات‌اند و نه قابل ابطال این یافته که در ریاضیات محض متولد شد، بعدها به‌کرات در فلسفه‌ علم به‌عنوان استعاره‌ای برای محدودیت ذاتی هر نظام بسته‌ فکری به‌کار رفت، هیچ چارچوبی نمی‌تواند هم‌زمان کامل و خودبسنده باشد.

آیزایا برلین، فیلسوف سیاسی بریتانیایی، در مقاله‌ «دو مفهوم آزادی» (۱۹۵۸) و آثار بعدی‌اش مفهوم «کثرت‌گرایی ارزشی» را مطرح کرد. از نظر او، ارزش‌های انسانی مثل آزادی و برابری، یا عدالت و رحمت، لزوما در یک سلسله‌مراتب واحد قابل چیدمان نیستند و گاهی با یکدیگر در تنش قرار می‌گیرند.

برلین این را نه نقص، بلکه واقعیتی بنیادین در وضع بشر می‌دانست، نظامی که مدعی حل نهایی همه‌ این تنش‌ها باشد، از نظر او به‌ناچار بخشی از پیچیدگی واقعیت را نادیده می‌گیرد.

کارل پوپر در «منطق اکتشاف علمی» (۱۹۳۴) اصل «ابطال‌پذیری» را معیار علم دانست: هر نظریه‌ علمی معتبر، باید در اصل امکان رد شدن از طریق شواهد تازه را داشته باشد. از این زاویه، نظامی که خود را از هر نقد و آزمون مصون می‌داند، دیگر در قلمرو دانش تجربی نمی‌گنجد، بلکه به ساختاری جزمی نزدیک‌تر است.

توماس کوهن نیز در «ساختار انقلاب‌های علمی» (۱۹۶۲) نشان داد حتی علم، که غالبا یکپارچه‌ترین نظام معرفتی بشر تصور می‌شود، در طول تاریخ از رهگذر رقابت میان «پارادایم‌ها»ی متفاوت پیش رفته، نه از مسیر یک چارچوب ثابت و همیشگی.

این چهار خط فکری، از ریاضیات تا فلسفه‌ سیاسی و فلسفه‌ علم، از زوایای مستقل به یک نقطه می‌رسند: تنوع نظام‌های تبیین، نه انحراف از مسیر شناخت، که بازتاب طبیعی گستردگی و پیچیدگی پرسش‌هایی است که ذهن بشر با آن‌ها روبه‌رو بوده است.


#تکثر_گرایی #فلسفه #اخلاق #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
5👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
آنچه علوم اعصاب درباره‌ «ترس از تفاوت» می‌گوید
ریشه‌های زیستی تعصب و راه‌های عبور از آن

هنری تاجفل، روان‌شناس اجتماعی لهستانی-بریتانیایی، در دهه‌ی ۱۹۷۰ با آزمایش معروف «پارادایم گروه حداقلی» ثابت کرد حتی تقسیم‌بندی کاملا بی‌معنا و تصادفی افراد به دو گروه (مثلا بر اساس ترجیح یک نقاشی انتزاعی) کافی است تا افراد به هم‌گروهی‌های خود جانب‌داری نشان دهند و به گروه دیگر با فاصله برخورد کنند.

این آزمایش نشان داد بخشی از تعصب، نه لزوما ریشه در تفاوت واقعی، که در خود سازوکار دسته‌بندی ذهنی «ما» و «آن‌ها» دارد.

مطالعات کارستن دو دریو، روان‌شناس هلندی، در نشریه‌Science (۲۰۱۰) نشان داد هورمون اکسی‌توسین، که معمولا به اعتماد و پیوند اجتماعی مرتبط دانسته می‌شود، وقتی به‌صورت آزمایشی به افراد داده شد، هم‌زمان دلبستگی به گروه خودی و بدگمانی به گروه بیرونی را تقویت کرد.

یافته‌ای که نشان داد حتی هورمون «پیوند» می‌تواند مرز میان خودی و غریبه را پررنگ‌تر کند، نه لزوما محو.

نمونه‌ای که این یافته‌ها را ملموس می‌کند، تجربه‌ی «تماس بین‌گروهی» (Intergroup Contact) است که گوردون آلپورت در کتاب «ماهیت تعصب» (۱۹۵۴) صورت‌بندی کرد: در جوامعی که افراد از گروه‌های متفاوت در محیط کار یا محله به‌طور مکرر و برابر با هم تعامل داشتند، سطح تعصب اندازه‌گیری‌شده به‌مرور کاهش یافت، برخلاف جوامعی که این گروه‌ها صرفا در فضای موازی و بدون تماس واقعی زندگی می‌کردند.

آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، تصویری است از تعصب نه به‌عنوان یک صفت ثابت شخصیتی، که به‌عنوان واکنشی زیستی و قابل تغییر در برابر ناآشنایی. واکنشی که مسیرش، دست‌کم تا حدی، به میزان و کیفیت مواجهه واقعی با «دیگری» گره خورده است.

#تعصب #رواداری #علوم_شناختی #دیگری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
👍2👌1💯1
Forwarded from گفت‌وشنود
زبان مشترک در جامعه‌ قطبی‌شده
چگونه علوم ارتباطات پیشنهاد می‌کند با مخالف گفتگو کنیم

یورگن هابرماس، فیلسوف آلمانی، در نظریه‌ «کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) میان دو نوع گفتار تمایز گذاشت: کنش راهبردی، که هدفش متقاعد کردن یا غلبه بر طرف مقابل است و کنش ارتباطی، که هدفش رسیدن به تفاهم متقابل از طریق استدلالی است که هر دو طرف بتوانند آن را بپذیرند. از نظر او، گفت‌وگویی که فقط برای بردن طراحی شده، حتی اگر ظاهر منطقی داشته باشد، در اصل نوعی اعمال قدرت پنهان است، نه ارتباط واقعی.

جاناتان هایت، روان‌شناس اجتماعی دانشگاه نیویورک، در کتاب «ذهن ناموزون» (۲۰۱۲) نظریه‌ «بنیادهای اخلاقی» را مطرح کرد: بر اساس پژوهش او، افراد با گرایش‌های سیاسی متفاوت، نه لزوما در «واقعیت‌ها»، بلکه در وزنی که به ارزش‌های بنیادین مثل مراقبت، انصاف، وفاداری یا تقدس می‌دهند، اختلاف دارند. هایت نشان داد وقتی یک استدلال بر پایه‌ ارزش‌های خود مخاطب (نه ارزش‌های گوینده) بازچینی می‌شود، احتمال شنیده‌شدن آن به‌مراتب بالاتر می‌رود، پدیده‌ای که در پژوهش‌های بعدی راب ویلر و متیو فاینبرگ در دانشگاه استنفورد (۲۰۱۵) با عنوان «بازقاب‌بندی اخلاقی» (Moral Reframing) به‌صورت تجربی آزموده شد.

دبورا تانن، زبان‌شناس دانشگاه جورج‌تاون، در «فرهنگ جدل» (۱۹۹۸) استدلال کرد رسانه‌ها و فضای عمومی اغلب گفت‌وگو را در قالب «دو طرف متخاصم» چارچوب‌بندی می‌کنند، حال آن‌که بسیاری از موضوعات پیچیده بیش از دو وجه دارند، این قالب‌بندی دوقطبی، به گفته‌ او، خودش بخشی از دلیل تشدید تخاصم در گفت‌وگوی عمومی است.

نمونه‌ای که این یافته‌ها را در عمل نشان می‌دهد، تجربه‌ مستندشده‌ دریل دیویس، موسیقی‌دان آمریکایی سیاه‌پوست است که طی چند دهه با ده‌ها عضو گروه‌های نژادپرست آمریکایی گفت‌وگوی مستقیم داشت، نه با هدف مجادله، بلکه با پرسش‌های کنجکاوانه درباره‌ چرایی باور آن‌ها. روند مستندشده نشان داد شماری از این افراد به‌مرور از آن گروه‌ها کناره گرفتند، پس از آنکه برای اولین‌بار در فضایی «بدون قضاوت فوری» شنیده شدند.

مجموع این پژوهش‌ها نشان می‌دهد آنچه گفت‌وگو را در فضای قطبی‌شده به بن‌بست می‌رساند، اغلب نه خود اختلاف عقیده، که ساختار و لحنی است که آن اختلاف در آن بیان می‌شود.

#گفتگو #ارتباطات #رواداری #جدل #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
5👌1
Forwarded from گفت‌وشنود
ریزپرخاش‌های روزگار ما

▪️بازشناسی محدود خشونت
رسانه‌ها و آثار نمایشی اغلب چهره‌ای بسیار شدید، عریان و اغراق‌آمیز از خشونت به نمایش می‌گذارند. این امر موجب می‌شود تا تعریف ما از خشونت محدود به مواردی چون جنگ، کشتار و نزاع‌های بزرگ شود. زندگی در زمانه‌های دشوار و تحمل خشونت‌های حکومتی نیز ممکن است شهروندان را نسبت به برخی اشکال خشونت بی‌حس کند یا مکانیزم دفاع روانی برای کاهش رنج ایجاد کند. 

▪️ماهیت پنهان خشونت‌های روانی
خشونت صرفاً اعمالی خاص و فیزیکی مانند کشتن یا شلاق زدن نیست، بلکه همواره دارای ابعاد فکری و روانی است. خشونت‌های شدید روانی ممکن است هیچ اثر ظاهری بر بدن باقی نگذارند. برخی از این رفتارها چنان ظریف و شایع هستند که به آسانی دیده نمی‌شوند؛ مانند رفتار با مردم به‌مثابه کودکان بی‌تحلیلی که نیازمند یک قیم فکری و اخلاقی‌اند و کرامت انسانی آن‌ها را خدشه‌دار می‌کند. 

▪️مفهوم ریزپرخاش‌گری
این نوع رفتارهای آسیب‌زا، «ریزپرخاش» یا «ریزپرخاش‌گری» نامیده می‌شوند. همه ما ممکن است ناخواسته و بدون هیچ نیت بدی در زندگی روزمره، ارتباط با دوستان، رانندگی یا در شبکه‌های اجتماعی مرتکب این ریزپرخاش‌های کلامی و غیرکلامی شویم. بی‌توجهی به معناهای مختلف کردار و گفتار می‌تواند به طور ناخواسته علیه دیگران به خشونت بینجامد. 

▪️کلیشه‌های نژادی و قومی
عدم شناخت ریزپرخاشگری‌ها می‌تواند افراد را در زمینه حساسیت‌های نژادی و قومی دچار اشتباه کند. جملاتی مثل «من رنگ پوست شما را ندیده می‌گیرم» یا پرسیدن مکرر درباره اصالت ملی افراد در کشورهای مهاجرپذیر، تجارب تاریخی آن‌ها را نادیده می‌گیرد. چنین رفتارهایی افراد را به طور خودکار به عنوان خارجی دسته‌بندی کرده و به رواج احساس بیگانگی و جدایی دامن می‌زند. 

▪️سوگیری‌های جنسیتی
ریزپرخاشگری‌های مبتنی بر جنس و جنسیت شامل امور ظریف و غالبی غیرعمدی است که پیش‌داوری‌ها را تداوم می‌بخشد. عبارت‌هایی مانند «تو برای یک دختر خیلی قوی هستی» برگرفته از ایده سنتی ضعف ذاتی زنان است که کلیشه‌های جنسی را تقویت می‌کند. حتی تلاش‌های اجتحاری برای کمک به گروه‌های به ظاهرد ضعیف یا قطع صحبت آن‌ها نیز می‌تواند پیامی تحقیرآمیز و حاکی از بی‌اعتباری دانش دیگران باشد. 

▪️فروکاستن فردیت انسان‌ها
نادیده‌گرفتن فردیت افراد و تقلیل دادن آن‌ها به یک گروه، دسته، قومیت، شغل یا جنسیت از دیگر زمینه‌های ریزپرخاشگری است. عبارت‌هایی نظیر «همه شما مثل هم هستید» یا نسبت دادن ویژگی‌های خاص به یک ملیت و قومیت، تنوع میان انسان‌ها را مخدوش می‌کند. تصور اینکه با دانستن ملیت یا مذهب یک فرد همه چیز را درباره او می‌دانیم، خطایی آشکار است. 

▪️تنش‌های آکادمیک و سنی
ریزپرخاش در محیط‌های آکادمیک و حرفه‌ای می‌تواند مشارکت اقلیت‌ها را با اعطای امتیازات صرفاً مبتنی بر «اقلیت‌بودن» تضعیف کند و شایستگی‌های فردی آن‌ها را زیر سوال ببرد. علاوه بر آن، پیش‌فرض‌های خصمانه بر اساس سن — مانند ناتوانی سالمندان در درک تکنولوژی یا تحمل‌پذیر بودن بی‌احترامی برای جوانان — نمونه‌هایی از نادیده‌گرفتن هویت یگانه افراد در گروه‌های سنی مختلف است. 

▪️راه‌کار کاهش تنش اجتماعی
برملاکردن مداوم این ریزپرخاشگری‌ها از یک سو و پرهیز از زیاده‌روی در تعریف هر عملی به عنوان تهدید از سوی دیگر، در کاهش عوارض آن‌ها موثر است. افزایش آگاهی کمک می‌کند افراد سنجیده‌تر عمل کنند و از طرفی با درک اینکه دیگران ممکن است ناخواسته سخنی ناخوشایند بر زبان آورند، تنش‌های اجتماعی کاهش یافته و همدلی و همبستگی تقویت شود.

متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
«ریزپرخاش‌های روزگار ما»

https://dialog.tavaana.org/micro-aggressions/

#پرخاش #خشونت #رواداری #انسانگرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402
3🕊2👌1