لازمه‌ی تشخص در مبارزه!

✍️ حميدرضا شعبانی
(نشر دف)

▫️برای جامعه‌ی مدنی ایران که این‌روزها ناامیدتر از همیشه است!

هراس و ناامیدی جامعه‌ی مدنی ایران از آینده، در وضعیت پیچیده‌ای که هم جنگ و هم صلح، هردو مقدمتا، دست‌آوردهای چندین سال مبارزه‌ی آرام و تدریجی و خون‌بهای سنگین و دردناک آن‌را هدفِ نابودی قرار داده‌، بسیار قابل درک است. چه جنگ و چه صلح آمریکا و اسرائیل با جمهوری‌اسلامی (که من شخصاً به آن بسیار مشکوکم!) و چه حتا فروپاشی ناگهانی حکومت و جایگزینی نیرویی جدید که مدلی آشنا در خاورمیانه است، همه در محدوده‌ی هست‌ْبودِ قدرت و منافع ناشی از قدرت، معنا می‌شوند. پرسش این‌است‌:

جامعه‌ی مدنی (یعنی مردم و جامعه‌ای که مستقل از حکومت، مستقل از مناسبات بازار و اقتصاد جهانی، جایی میان فرد/خانواده و حکومت، بیرون از کسب سود و قدرت، در مقام عرصه‌ی کُنش و تنها خیرخواه بهبود کیفیت زندگی خود ایستاده‌اند) با کدام چشم‌انداز آینده، و چگونه می‌توانند به پایداری خود و نهادهای وابسته به خود امیدوار باشند؟

ما می‌دانیم که وضعیت معیشت در پایین‌ترین سطح نمودار چند دهه‌ی اخیر است. می‌دانیم حکومت برای حفظ و بقای خود مطالبات مدنی مردم، از حق انتخاب سبک زندگیِ آزاد (مانند حجاب) گرفته تا حق دسترسی به اطلاعات و اخبار را با مصوبات قانونی و یا شوآف‌های نمایشی ممنوع کرده‌است. می‌دانیم که بزرگترین زندان روزنامه‌نگاران جهان‌ایم و بیش از هشتاددرصد از اعدام‌های دنیا (که حتا نام آن‌هم در جهان مُدرن، هراس و ناامیدی می‌افکند) برای نمایش آن اقتدار و سرکوب در کشور ما رخ می‌دهد! می‌دانیم جنگ به‌طور طبیعی و صلح با ظاهرِ «شکست مفتضحانه دشمن» هر دو به‌معنای آشتی حاکمان با ملت نیست. می‌دانیم حکومت، به‌طور مستمر تلاش می‌کند روایت مطالبات مدنی جامعه را نزد وابستگان یا هواداران خود «بی‌خاصیت، فاسد اخلاقی، وابسته به دشمن و یا حتا بی‌مقدار و ناموجود» به‌قولی به‌اندازه‌ی «خس و خاشاک» تفسیر یا تعبیر کند. هم‌چنین می‌دانیم در وضعیت چنین انسدادی، احتمال قهری‌شدن، به زیرزمین رفتن و خشن‌شدن مبارزات مدنی وجود دارد، هرچند تجربه‌ی تاریخی مسلح شدن جنبش‌های اجتماعی (دست‌کم در ١٢٠ سال گذشته) هرگونه خشونت سازمان‌یافته را -چنان‌که حکومت‌ها از امتیاز آن برای دوام خود بهره‌منداند- به‌دلایل ذاتی‌اش، به‌نفع استقرار حقوق مدنی ملت‌ها یا دموکراسی پایدارِ آن‌ها، نهادینه نکرده‌است. امروز، بهتر از هر زمان می‌دانیم که به‌دلیل امواج شدید نفرت میان گروه‌های فکری ایران، اپوزیسیون هم (که حالا خود، به بخش مهمی از این نفرت بدل شده) قادر نیست برای‌مان صلح و آزادی و آرامش به‌همراه بیاورد. ما به هسته‌ی سخت یکی از مهم‌ترین مباحث جامعه‌شناسی در جنبش‌های اجتماعی اصابت کرده‌ایم و اگرچه برای حل مسئله حکم قطعی و ساده‌ای وجود ندارد، ولی الگوهای قوی و غالبی وجود دارد که درصورت کاربستِ موفق آن‌ها، ممکن است بتوانیم (چه در ادامه‌ی جنگ و چه در صلحی که منجر به جری‌تر شدن حاکمیت است، و چه حتا در فروپاشی یا تغییر نظم سیاسی) یکی از پایدارترین دموکراسی‌ها را از دل همین وضع موجود در میان کشورهای خاورمیانه رقم بزنیم.

اگر جنبش مدنی ایران بتواند جامعه‌ای موازی (Parallel Society) و متشخص -که من تمام سرمایه‌ی اجتماعی ساخت و ظهور هدفمند آن‌را، به‌خصوص در میان نسل‌های جوان‌تر می‌بینم- در درون همین جامعه‌ی کنونی بسازد و ستون فقرات این «جامعه در جامعه» را به‌لحاظ نرم‌افزاری، ارزش‌های مدنی و به‌خصوص پذیرش حق رأی و نظرات غیرتمامیت‌خواه دیگران قراردهد، آن‌گاه نخستین دست‌آورد آن، تغییر مسیر ماشینی‌ست که همه در آن سواریم. طوری‌که تمام تلاش نیروی پوزیسیون برای حفظ ارزش‌های اساطیری که حالا دیگر کارکردش را از دست داده، و همچنین تلاش اپوزیسیون یا دولت‌های معارضی که برای حذف و تعویض این رانندگان (به‌تعبیری؛ نزاع مبتنی بر سطح قدرت) می‌کوشند، تابعی از این جامعه‌ی نوین می‌گردد، نه محاط یا متبوع آن!

در حقیقت این جامعه‌ی موازی یا «جامعه در جامعه» از زمان جنبش مهسا به‌بعد، در ایران به‌شکل مشهودی متولد شده‌است، اما باید به‌سرعت شخصیت یابد و دستگاه فکری و اخلاقی خود را (با نگاهی به تجربه‌ی سایر ملل) چنان فراگیر کند تا هم ابزار خشن سرکوب از دست حکومت خارج شود، و هم با استقرار ارزش‌های مدنی در درون خود، امکان اَمن و کم‌اضطراب زیست‌پذیری ممکن‌تر برای سایر بخش‌های جامعه فراهم کند. به‌نحوی که حتا وفادارترین نیروهای فکری طرفدار حاکمیت، به‌سمت آن جابه‌جا گردد!

ارزش هر دست‌آورد جمعی متناسب با بهای درایتی است که برای آن صَرف می‌کنیم و لازمه‌ی چنین تشخُصی در مبارزه، استواری و امید تا آخرین روز زندگی است.▪️


این مطلب از کانال تلگرامی نشر دف برداشته شده است.

#جامعه_مدنی #آزادی #مبارزه_مدنی

@Tavaana_TavaanaTech