پژوهش‌های جدید به همت Richard Payne نشان می‌دهند که در دربار ساسانیان، از دوره‌ای به بعد، گفتگوهای نظام‌مندی میان نمایندگان ادیان مختلف در حضور شاهنشاه برگزار می‌شده است. این دوره از زمانی آغاز شد که شاهنشاه ساسانی دانست برخورد با دین تازه‌ای به نام مسیحیت، از راه سرکوب، تعقیب و آزار، حتی به لحاظ مصالح سیاسی، ایده‌ی بدی‌ست! آن ساختار سیاسی که خود را مسئول اداره‌ی یک امپراطوری بزرگ می‌دید، به لحاظ تجربی ناچار از پذیرش تنوع در حیات دینی انسان شد و به جای در پیش‌گرفتن سیاست جنگ و گریز با مردم باورمند، بسترسازی گفتگو میان آنها را ترجیح داد.
این بسترسازی، بدون شک خالی از غرض‌ورزی‌های سیاسی نبوده است. اما می‌توان آن را نمونه‌ای از سیاست هوشمندانه‌تر رواداری دینی دانست که در کشور ما ایران، سابقه‌اش حتی به دوران هخامنشیان و به سیاست رواداری کوروش کبیر پس از فتح بابل بازمی‌گردد. ریچارد پین در آثار متعدد خود از جمله ‏در مقاله‌ی «جهان‌وطنی‌گرایی ایرانیان: ادیان جهان در دربار ساسانیان» با استناد به جدیدترین یافته‌ها، سیاست رواداری دینی در عصر ساسانیان را توضیح می‌دهد.

#گفتگو_توانا #مدارا #باورمندان #باورمندی

@Dialogue1402

آگاهی بدون اتکا به خدا
نگاهی فلسفی به اندیشه توماس نیگل

توماس نیگل، یکی از فیلسوفان معاصر و آشکارا خداناباور، در تقاطع میان دفاع از اصالت ذهن و رد تبیین‌های ماوراءالطبیعی ایستاده است.

اندیشه او روایتی منحصربه‌فرد از تلاش برای تبیین ابعاد بنیادین هستی، به‌ویژه پدیده آگاهی و اخلاق، بدون توسل به فرضیات دینی است.

نقد ماتریالیسم و دفاع از واقع‌گرایی ذهنی
نیگل در آثار کلیدی خود، از جمله «دیدگاهی از هیچ‌کجا» و مقاله‌ مشهور «خفاش بودن چه شکلی است؟»، چالش‌های جدی پیش روی ماتریالیسم تقلیل‌گرا می‌گذارد.

او استدلال می‌کند که حالت‌های ذهنی و تجربیات سوبژکتیو (درونی) دارای کیفیتی هستند که با توصیف‌های فیزیکی و عصب‌شناختی کاملاً قابل‌تبیین نیستند.

آگاهی، واقعیتی بنیادین در جهان است و نمی‌توان آن را به توهمی برخاسته از ماده فروکاست. با این حال، پذیرش اصالت ذهن هرگز نیگل را به سوی الهیات یا پذیرش وجود خداوند سوق نداده است.

مرزبندی میان علم، دین و طبیعت‌گرایی
در کتاب «توهم بزرگ»، نیگل به صراحت به نقد تلاش‌هایی می‌پردازد که درصدد آشتی دادن دین و علم یا استفاده از شکاف‌های علمی برای اثبات وجود صانع‌اند.

او بر این باور است که علم مدرن توانایی پاسخگویی به پرسش‌های غایی درباره معنای هستی را ندارد، اما این ضعف به معنای اعتباربخشیدن به توضیحات دینی نیست.

نیگل از یک سو منتقد خداناباوری ستیزه‌جو است و از سوی دیگر، طبیعت‌گرایی سنتی و مکانیکی را برای توضیح پیدایش آگاهی نابسنده می‌داند. از نگاه او، نظم جهان مستلزم یک غایت‌مندی درونی است، اما این غایت‌مندی لزوماً به معنای وجود خدایی شخصی یا خالقی ماوراءالطبیعی نخواهد بود.

پروژه فلسفی توماس نیگل گواهی بر این است که می‌توان در برابر تقلیل‌گرایی علمی ایستاد، به واقعیت عینی ارزش‌ها و آگاهی تن داد و در عین حال، مسیری کاملاً غیردنیوی و سکولار را برای فهم جهان برگزید.

تفکر او دعوتی است به خردورزی مستقلی که نه در دام جزم‌اندیشی دینی می‌افتد و نه تسلیم ساده‌سازی‌های مادی‌گرایانه می‌شود.

#خداناباوری #باورمندی #خرد_گرایی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402