نیلوفر بیانی؛ روایت یک قربانی در تقاطع امنیت و محیط‌زیست

در روزهایی که نام «شهرهای موشکی» و پروژه‌های نظامی جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری مطرح شده، بازخوانی پرونده فعالان محیط‌زیست، به‌ویژه نیلوفر بیانی، معنایی تازه پیدا می‌کند؛ روایتی که نه‌فقط از سرکوب، بلکه از برخورد دو جهان متفاوت حکایت دارد: جهان حفاظت از طبیعت و جهان امنیتی‌سازی همه‌چیز.

نیلوفر بیانی، کارشناس محیط‌زیست و فارغ‌التحصیل دانشگاه‌های معتبر بین‌المللی، یکی از چهره‌هایی بود که با هدف حفظ حیات‌وحش به ایران بازگشت. او سال‌ها در پروژه‌های بین‌المللی، از جمله در برنامه محیط‌زیست سازمان ملل، فعالیت کرده بود و در سال ۱۳۹۶ همکاری خود را با مؤسسه میراث حیات‌وحش پارسیان آغاز کرد. اما تنها چند ماه بعد، در بهمن همان سال، به همراه جمعی از فعالان محیط‌زیست بازداشت شد؛ بازداشتی که به یکی از بحث‌برانگیزترین پرونده‌های امنیتی سال‌های اخیر تبدیل شد.

در روایت‌هایی که بعدتر از درون زندان منتشر شد، تصویر تکان‌دهنده‌ای از آنچه بر او گذشته، شکل گرفت. بیانی از «دست‌کم ۱۲۰۰ ساعت بازجویی» سخن گفت؛ بازجویی‌هایی همراه با شدیدترین فشارهای روانی، تهدیدهای مکرر به شکنجه فیزیکی و حتی تهدیدهای جنسی. او نوشته بود که بازجویان برای گرفتن اعترافات ساختگی، او را وادار به رفتارهای تحقیرآمیز، از جمله تقلید صدای حیوانات کرده و با تهدید به تزریق آمپول‌های فلج‌کننده یا حتی «آمپول هوا» تلاش کرده‌اند او را بشکنند.

در بخشی از این فشارها، به او تصویر جسد کاووس سیدامامی نشان داده شده و هشدار داده بودند که سرنوشت او و خانواده‌اش نیز می‌تواند مشابه باشد. در روایت دیگری، بیانی از انتقال به ویلایی در لواسان و مواجهه با رفتارهایی که خود «غیراخلاقی و غیراسلامی» توصیف کرده، سخن گفته است؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد فشارها تنها به بازجویی‌های رسمی محدود نبوده است.

او در نامه‌های متعدد به مقام‌های مختلف، از جمله رئیس وقت قوه قضاییه و حتی رهبر جمهوری اسلامی، نسبت به این رفتارها اعتراض کرد؛ اما نه‌تنها پاسخی دریافت نکرد، بلکه به گفته خودش، پس از هر بار افشاگری، فشارها و تهدیدها افزایش یافت. در یکی از این نامه‌ها، از توهین‌های جنسی مکرر و تلاش بازجویان برای وادار کردن او به مشارکت در سناریوهای ساختگی سخن گفته است. او حتی در «آخرین دفاع» خود نیز از ترس دائمی از تعرض جنسی در طول بازجویی‌ها نوشته؛ ترسی که به گفته او هرگز پایان نیافت.

با وجود این روایت‌ها، دستگاه قضایی نه‌تنها این ادعاها را بررسی نکرد، بلکه بر اساس همان اعترافات مورد مناقشه، احکام سنگینی علیه متهمان صادر شد. این در حالی بود که وزارت اطلاعات، به‌عنوان نهاد رسمی تشخیص جرایم جاسوسی، اساساً اتهام جاسوسی علیه این فعالان را بی‌پایه دانسته بود.

در این میان، تحلیل‌هایی که امروز از سوی کارشناسانی چون کاوه مدنی مطرح می‌شود، ابعاد تازه‌ای به این پرونده می‌دهد. او تأکید کرده که ادعای دسترسی تصادفی فعالان محیط‌زیست به اطلاعات نظامی از طریق دوربین‌های تله‌ای «هیچ‌گونه» صحتی ندارد. به گفته او، مسئله اصلی این بود که این فعالان، ناخواسته در مکان‌هایی حضور داشتند که در نگاه امنیتی «نامناسب» تلقی می‌شد؛ مناطقی که شاید در آن‌ها پروژه‌های نظامی جریان داشته، اما برای این فعالان تنها زیستگاه گونه‌های در حال انقراض بوده است.

از این منظر، پرونده نیلوفر بیانی را می‌توان نمونه‌ای از برخورد امنیتی با فعالیت‌های مدنی دانست؛ جایی که حفاظت از یوزپلنگ آسیایی یا سایر گونه‌های حیات‌وحش، به‌جای حمایت، به سوءظن و اتهام تبدیل شد. افرادی که نه با نیت سیاسی، بلکه با دغدغه علمی و زیست‌محیطی وارد میدان شده بودند، ناگهان در میانه یک روایت امنیتی گرفتار شدند.

بیانی سرانجام پس از سال‌ها تحمل زندان، در فروردین ۱۴۰۳ و در قالب یک عفو آزاد شد. اما این آزادی، نمی‌تواند سال‌هایی را که در شرایطی توأم با فشار، تهدید و محرومیت سپری شد، جبران کند.

امروز، با پررنگ شدن دوباره بحث پروژه‌های نظامی در مناطق مختلف ایران، این پرسش بیش از پیش مطرح است: چند نفر دیگر، تنها به این دلیل که در مسیر حفظ طبیعت «در جای نامناسب» قرار گرفتند، به سرنوشتی مشابه دچار شدند؟ پرونده نیلوفر بیانی، فقط روایت یک فرد نیست؛ نمادی است از هزینه‌ای که جامعه مدنی در برخورد با ساختارهای امنیتی می‌پردازد، هزینه‌ای که گاه به قیمت سال‌ها از بهترین سال‌های زندگی تمام می‌شود.

#نیلوفر_بیانی #محیط_زیست #شهر_موشکی #کاووس_سیدامامی #نه_به_جمهوری_اسلامی

@Tavaana_TavaanaTech