یورگن هابرماس فیلسوف آلمانی و از متفکران مهم معاصر در سنت نظریه انتقادی است که پروژه فکری او بر عقلانیت ارتباطی، گفت‌وگو و امکان اخلاق و دموکراسی در جهان مدرنِ سکولار متمرکز است.
هابرماس برخلاف بدبینی رادیکال نسبت به عقل، می‌کوشد شکل تازه‌ای از عقلانیت را احیا کند؛ عقلانیتی که نه ابزاری و سلطه‌گر، بلکه گفت‌وگویی و بین‌الاذهانی است.

در مرکز اندیشه هابرماس، مفهوم اخلاق گفتمانی (Discourse Ethics) قرار دارد. از نظر او، هنجارهای اخلاقی زمانی معتبرند که بتوانند در یک گفت‌وگوی آزاد، برابر و فارغ از اجبار، مورد پذیرش همه افراد ذی‌نفع قرار گیرند. اخلاق نه از اراده فردی می‌آید و نه از حقیقتی متافیزیکی، بلکه محصول فرایند استدلال جمعی است.

به‌بیان دیگر، «درست» آن چیزی است که در شرایط ایده‌آل گفت‌وگو، بتوان از آن دفاع کرد.

هابرماس سکولاریسم را نیز در همین افق گفت‌وگویی بازتعریف می‌کند. او مخالف سکولاریسمی است که دین را به‌طور کامل از عرصه عمومی طرد می‌کند، و در عین حال با حاکمیت حقیقت دینی بر سیاست نیز مرزبندی دارد.

در نظریه سکولاریسم گفت‌وگویی یا پساسکولار، شهروندان دینی و غیردینی باید وارد گفت‌وگویی متقابل شوند؛ با این شرط که استدلال‌ها در نهایت به زبانی قابل‌فهم برای همگان ترجمه شوند. این ترجمه، نه تحقیر ایمان است و نه امتیازدهی به دین، بلکه شرط همزیستی دموکراتیک است.

در این چارچوب، دموکراسی نزد هابرماس صرفا سازوکار رای‌‌گیری نیست، بلکه فرایندی ارتباطی است که مشروعیت خود را از کیفیت گفت‌وگوی عمومی می‌گیرد. هرچه فضاهای گفت‌وگو آزادتر، عقلانی‌تر و فراگیرتر باشند، تصمیم‌های سیاسی نیز اخلاقی‌تر و عادلانه‌تر خواهند بود.

در نهایت، هابرماس تصویری امیدوارانه از جامعه مدرن ارائه می‌دهد: جامعه‌ای که هنوز می‌تواند از دل گفت‌وگو، تفاهم بسازد؛ جامعه‌ای که به‌جای زور، سنت یا حقیقت مطلق، بر قدرت استدلال و شنیدن دیگری تکیه می‌کند. این نگاه، هابرماس را به یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان اخلاق و سکولاریسم در جهان معاصر بدل کرده است.

#اخلاق #سکولاریسم #هابرماس #گفتگو_توانا

@Dialogue1402