هفته‌نامۀ لوپوئن در گزارشی مستند، از شتاب روند سکولاریزاسیون در ایران پرده برمی‌دارد؛ روندی که نه‌ تنها در داده‌های آماری، بلکه در رفتار فرهنگی، نام‌گذاری نسل‌های جدید و خیزش‌های مدنی نمایان است. بر اساس پژوهش مورد استناد این گزارش، اکثریت ایرانیان مخالف دخالت دین در قانون‌گذاری‌اند؛ نشانه‌ای که آینده ساختار سیاسی کنونی ایران را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.

هفته‌نامۀ فرانسوی لوپوئن در گزارشی تازه، با استناد به داده‌های یک پژوهش معتبر، از روند پرشتاب سکولاریزاسیون در ایران پرده برمی‌دارد؛ روندی که نه‌تنها بر رفتار اجتماعی و فرهنگی ایرانیان اثر گذاشته، بلکه نشانۀ دگرگونی عمیق در ارزش‌ها و رابطه جامعه با دین است—آن هم در کشوری که مشروعیت حاکمیت بر پایۀ دین تعریف شده است.

گزارش با یادآوری سخنان مجیدرضا رهنورد آغاز می‌شود : جوان ۲۳ ساله‌ای که در دسامبر ۲۰۲۲ پیش از اعدام رو به دوربین سیمای جمهوری اسلامی گفت : «بر گورم نه قرآن بخوانید، نه زاری کنید، بلکه فقط شاد باشید و شادمانی کنید.» این عبارت نماد جسارت نسلی است که به‌گفته نویسندۀ مقالۀ لوپوئن، دیگر «خود را اسیر مناسک نمی‌خواهد» و به تنهایی گویای گسست عمیق میان بخش‌های بزرگی از جامعه ایران و قرائت رسمی دین است.

مطابق یادداشت بنیاد «نوآوری سیاسی» با عنوان ایران: جامعه‌ای سکولار، متکثر و مخالف، اکثریت ایرانیان خواهان حذف کامل آموزه‌های دینی از قوانین هستند. بر اساس این بررسی: تنها ۳۲ درصد ایرانیان خود را مسلمان شیعه معرفی کرده‌اند. ۲۲ درصد گفته‌اند هیچ وابستگی مذهبی ندارند. حدود ۹ درصد خود را بی‌خدا دانسته‌اند و گروه‌های کوچک‌تری نیز به «معنویت» یا «آگنوستیسیزم» گرایش دارند.

بر بنیاد این پژوهش ۶۸ درصد پاسخ‌دهندگان مخالف دخالت دین در قانون‌گذاری هستند و همین چالشی مستقیم برای ساختار کنونی جمهوری اسلامی به شمار می رود.

در جای دیگری از مقالۀ لوپوئن می‌خوانیم که تحول در انتخاب نام‌های نوزادان، گویای تغییر ذائقۀ فرهنگی ایرانیان است. طبق یافته‌های پژوهش مورد استناد در مقالۀ لوپوئن : در سال ۲۰۰۰، ۶ درصد پسران «محمد» نام گرفتند، در سال ۲۰۱۷ این رقم به حدود ٣ درصد کاهش یافت. نام «علی» در همین دوره از حدود ٨ درصد به دو نیم درصد رسید. در میان دختران، نام «فاطمه» از حدود ١٤ درصد به ۵ درصد سقوط کرده است.

به تعبیر لوپوئن، «نسل‌های پس از انقلاب که اکنون خود والدین‌ هستند فرزندانشان را با نام‌های غیرمذهبی صدا می‌زنند و این خود نشانه‌ای روشن از چرخش ارزش‌ها است. مطابق پژوهش صورت گرفته رسانه‌های برون‌مرزی از جمله شبکه های «منوتو»، «بی‌بی‌سی فارسی» و «ایران اینترنشنال» با شکستن انحصار روایت رسمی، نقش مهمی در این روند ایفا کرده‌اند. طبق داده‌های «گروه تحلیل نگرش‌ها در ایران»، در سال ۲۰۲۳، اعتماد عمومی به این شبکه‌ها از رسانه‌های حکومتی پیشی گرفته است.

جنبش «زن، زندگی، آزادی»، که با اعتراض به حجاب اجباری آغاز شد، به‌گزارش لوپوئن، «فراتر از مبارزه با یک قانون یا یک رژیم، خواستی وجودی برای دموکراسی سکولار و فاصله‌گیری از اسلام حکومتی» در ایران است. این خیزش، به تعبیر نویسنده، «پاسخی است به روایت‌هایی که اسلام را سرنوشت محتوم شرق می‌دانند».

به‌نوشته لوپوئن، سیر تحولات کنونی، اگرچه در زیر سایۀ سرکوب جریان دارد، اما «دلالت بر جامعه‌ای دارد که آرام‌آرام از دین سیاسی می‌گسلد». پرسش اساسی این است که آیا این روند، در نهایت، به فروپاشی ستون ایدئولوژیک نظام ولایت فقیه خواهد انجامید؟

منبع: ار.اف.ای فارسی

#سکولاریسم #دین_گریزی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
چرا اخلاق و معنویت سکولار بر اخلاق و معنویت دینی برتری دارد؟

پیامی از همراهان

در جهانی پر از تنوع دینی، فرهنگی و فلسفی، این پرسش قدیمی دوباره با صدایی نو مطرح می‌شود:
آیا می‌توان اخلاقی زیست، بی‌آن‌که مذهبی بود؟
و فراتر از آن:
آیا ممکن است اخلاق و معنویت سکولار در برخی بنیادها و کارکردها، از اخلاق و معنویت دینی انسانی‌تر، پویاتر و مؤثرتر باشد؟

در این یادداشت، پاسخی آری‌گونه به این پرسش را از چند زاویه بررسی می‌کنیم.

۱. تفاوت زبان‌ها:

زبان هدایت‌گر / تحمیلی در برابر زبان پرسش‌گر / تحلیلی

زبان دینی، چه در قرآن، تورات یا متون بودایی، اغلب زبانی است قطعی، هنجاری و آمرانه.
در این زبان، «باید»‌ها از مرجعی ماورایی صادر می‌شود: خدا چنین خواسته است.
اخلاق در این قالب، فرمان است؛ نه دعوت. اطاعت فضیلت است، نه پرسش.

در مقابل، زبان اخلاق سکولار، زبانی است تفسیری، انتقادی و استدلال‌محور.
در آن، فرد خود به اخلاق می‌اندیشد، آن را برمی‌گزیند، و در قبالش پاسخ‌گوست—نه در برابر قدرتی متعال، بلکه در برابر وجدان، جامعه، و رنج انسان دیگر.

📌 در دنیای متکثر امروز، زبانی که بر پایه‌ی استدلال، هم‌فهمی و پرسش استوار باشد، در عمل مؤثرتر، انسانی‌تر و کمتر مستعد سوءاستفاده است.

۲. مسئولیت‌پذیری:

ترس از مجازات الهی یا وفاداری به وجدان انسانی؟

اخلاق دینی اغلب با وعده‌ی پاداش یا تهدید به مجازات در جهان دیگر گره خورده است. فرد خوبی می‌کند چون بهشت می‌خواهد یا از جهنم می‌هراسد.

اما اخلاق سکولار، در تلاش است انسانی پرورش دهد که نیکی کند نه از ترس، بلکه از درک و همدلی.
در این دیدگاه، اخلاق نه فرمانی از بیرون، بلکه درکی از درون است: پاسخ ما به دیگری، به رنج، به عدالت.

۳. معنویت سکولار:

زیستن آگاهانه و اصیل، بدون نیاز به فراطبیعت

معنویت همیشه با پرستش خدا یا تقدیس مقدسات تعریف نمی‌شود.
در سنت‌های سکولار، معنویت می‌تواند تجربه‌ی ژرف حضور، عشق، همدلی، یا شگفتی در برابر زندگی و طبیعت باشد.
همان‌طور که در آثار کسانی چون اسپینوزا، آلبر کامو، و حتی ویکتور فرانکل می‌بینیم، معنویت می‌تواند زمینی، درونی، بدون نیاز به معجزه یا ایمان ماورایی باشد.

📌 این معنویت، جهانی‌تر و آزادتر است.
در آن، حتی بی‌خدایان نیز به تجربه‌های اصیل انسانی دست می‌یابند.

ادامه را در اسلاید ها بخوانید

#اخلاق #دین #معنویت #سکولاریسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
در جمهوری اسلامی ایران، دین دیگر صرفاً راهنمای اخلاق و معنویت نیست؛ بلکه به ستون اصلی یک ایدئولوژی سیاسی بدل شده که هدف نخستش حفظ و گسترش قدرت است. از همان ابتدای انقلاب، رهبران نظام آشکارا اعلام کردند که اسلام نه فقط دین، بلکه نظام سیاسی کامل است و باید همهٔ عرصه‌های حکومت را دربرگیرد. این نگاه، دین را از جایگاه الهام‌بخش فردی خارج و به ابزار اداره و کنترل جامعه تبدیل کرده است.

در این ساختار، مرز میان «مقدسات» و «سیاست» عملاً از بین رفته است. مخالفت با حکومت به‌عنوان مخالفت با اسلام معرفی می‌شود و نقد رهبر، توهین به مقدسات تلقی می‌گردد. یکی از صریح‌ترین نشانه‌های این ذهنیت، جمله مشهور آیت‌الله خمینی است که گفت: «حفظ نظام از اوجب واجبات است». این عبارت، عملاً اولویت همه ارزش‌های اخلاقی و حتی احکام دینی را به بقای ساختار سیاسی گره می‌زند. یعنی اگر لازم باشد، می‌توان بسیاری از اصول اخلاقی و دینی را برای حفظ نظام کنار گذاشت.



متن کامل تر را در اسلایدها ها بخوانید

#حکومت_ایدئولوژیک #دین_حکومتی #سکولاریسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
از سرای خرقانی تا سرزمین آزاد؛
قدرت استبداد از تفرقه ماست!

پیام همراهان

ابوالحسن خرقانی قرن‌ها پیش گفته: «هرکه به این سرا درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید.» این سخن، جوهره‌ای انسانی و جهان‌شمول دارد: ارزش انسان به عقیده و مذهبش نیست، بلکه به کرامت اوست. امروز در برابر استبداد جمهوری اسلامی، این سخن همچنان زنده است و می‌تواند چراغ راه اپوزیسیون باشد.

حاتم قادری استاد علوم سیاسی ضمن یادآوری دیدگاه خرقانی به‌درستی یادآور شده است که قدرت نظام‌های توتالیتری بیش از آنکه از توان درونی‌شان برآید، از ضعف و تفرقه مخالفانشان تغذیه می‌کند. جمهوری اسلامی نیز بر همین مبنا دوام آورده است: نه به دلیل مشروعیت یا کارآمدی، بلکه به سبب پراکندگی و نزاع در میان مخالفانش.

اگر به‌راستی خواهان آزادی‌ایم، باید اصل را بر اشتراکات بگذاریم و اختلافات را به فردای دموکراتیک بسپاریم. تجربه‌های تاریخی نشان داده است که تأکید بیش‌ازحد بر شکل نظام آینده، پیش از فروپاشی استبداد، نه تنها راهگشا نیست بلکه بهانه‌ای برای تفرقه و فرسایش نیروهاست. آنچه امروز می‌تواند اپوزیسیون را همسو کند، توافق بر سر حداقل‌هاست:

دموکراسی به‌عنوان سازوکار اداره کشور

آزادی‌های فردی و سیاسی به‌عنوان حق غیرقابل‌مسامحه شهروندان

جدایی دین از سیاست به‌عنوان تضمین‌کننده برابری و بی‌طرفی حکومت

این سه اصل حداقلی، ستون‌های همبستگی‌اند. هر گروه و جریان سیاسی که به آزادی ایران می‌اندیشد، می‌تواند و باید بر این پایه‌ها توافق کند. باقی مباحث ـ اعم از شکل جمهوری یا مشروطه، نوع نظام اقتصادی یا سبک سیاست خارجی ـ را می‌توان به انتخاب آزاد مردم در آینده‌ای دموکراتیک واگذاشت.

جامعه ایرانی سزاوار آن است که به حاکمانی دست یابد «که بسا بهتر از این باشند». اما این شایستگی تنها زمانی محقق می‌شود که نیروهای اپوزیسیون بلوغی تازه بیابند: بلوغِ ترجیح دادن آزادی امروز بر اختلافات فردا.

این یادداشت، دعوتی است به کنشگری متحد و هم‌افزا. باید به جای فرسودن نیرو در جدل‌های بی‌پایان، به میدان عمل مشترک آمد؛ به جای مرزبندی‌های تنگ‌نظرانه، بر کرامت انسان و حق آزادی پای فشرد؛ و به جای انتظار منفعلانه، اراده جمعی برای تغییر آفرید.

تنها در چنین مسیری است که ایران می‌تواند از بند توتالیتاریسم رها شود و خانه‌ای گردد که در آن «هرکس سزاوار نانی و کرامتی انسانی باشد»؛ خانه‌ای که آزادی، عدالت و همزیستی ستون‌های اصلی آن باشند.

#کرامت_انسانی #استبداد #کنشگری #سکولاریسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

رورتی و اخلاق گفت‌وگو
سکولاریسم بدون حذف دیگری

ریچارد رورتی فیلسوفی آمریکایی و از چهره‌های برجسته نئوپراگماتیسم بود که در نیمه دوم قرن بیستم، با نقد بنیادین فلسفه سنتی، نقش تازه‌ای برای اندیشهٔ فلسفی تعریف کرد.

او با فاصله‌گرفتن از متافیزیک، حقیقت‌گرایی کلاسیک و جست‌وجوی بنیان‌های مطلق، فلسفه را نه مرجع نهایی حقیقت، بلکه بخشی از گفت‌وگوی فرهنگی جوامع مدرن می‌دانست؛ گفت‌وگویی که هدف آن نه کشف ذات جهان، بلکه بهبود شیوه هم‌زیستی انسان‌هاست.

در امتداد این نگاه، رورتی گفت‌وگو را ستون اصلی جامعه سکولار می‌داند.
از نظر او، سکولاریسم زمانی معنا پیدا می‌کند که هیچ دستگاه فکری ، دینی، فلسفی یا علمی ادعای برتری نهایی نداشته باشد.

او در Philosophy and the Mirror of Nature تاکید می‌کند که تلاش برای یافتن «زبان نهایی حقیقت» باید جای خود را به پذیرش کثرت زبان‌ها و روایت‌ها بدهد. جامعه سکولار سالم، جامعه‌ای است که اختلاف را امری طبیعی می‌داند و به‌جای حذف آن، امکان بیان و گفت‌وگو را فراهم می‌کند.

رورتی در Contingency, Irony, and Solidarity با طرح مفهوم «ایرونیست لیبرال» نشان می‌دهد که مدارا حاصل یقین نیست، بلکه نتیجهٔ آگاهی از موقتی‌بودن باورهاست.
فرد ایرونیست می‌داند که باورهایش تاریخی و قابل‌تغییرند، و همین آگاهی او را از خشونت فکری بازمی‌دارد. مدارا در این چارچوب، نه تحمل منفعلانه دیگری، بلکه پذیرش فعال امکان خطای خود است.

از نگاه رورتی، گفت‌وگو زمانی ثمربخش می‌شود که هدف آن پیروزی در بحث نباشد، بلکه کاهش رنج انسانی باشد.
به همین دلیل او ادبیات، روایت و تجربه‌های زیسته را ابزارهایی قدرتمندتر از استدلال‌های انتزاعی می‌داند.

جامعه سکولار مطلوب رورتی، جامعه‌ای است که به‌جای جنگ بر سر حقیقت، بر سر همبستگی انسانی توافق می‌کند؛ جامعه‌ای که می‌داند تنها سرمایه مشترکش، ادامه گفت‌وگوست.


#سکولاریسم #رورتی #مدارا #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

روشنگری سکولار
پیروز بدون هیاهوی تاریخ

ورق بزنید

برخلاف بسیاری از سروصدها، رجزها و فریادهایی که حزب‌ها، دسته‌ها، یا فرقه‌ها بلند می‌کنند تا ادعای پیروزی و سلطه داشته باشند، روشنگری سکولار معمولاً با فریاد، لشکرکشی یا نعره‌ زدن پشت منبر و تربیون پیش نمی‌رود. پیروزی‌های روشنگری انسان‌گرای سکولار، همواره آرام، تدریجی و تقریباً نامرئی بوده است.

ایرانیان دارای سنت دیرینه‌ای از نقد باورهای دینی بوده‌اند. ردپای این سنت را می‌توان در تلاش‌های ایرانیان برای حفظ فرهنگ کهن خود در برابر عربی-اسلامی شدن یا انتقادهای صریح خیام یا طعنه‌های مکرر حافظ به اسلام یا منبر یا سجاده مشاهده کرد.

در دوره مدرن روشنگری، اندیشمندانی مانند لاک، اسپینوزا، ولتر و کانت راه را برای سکولاریسم مدرن هموار کردند. نتیجه این تحول تنها استقلال دین و حکومت از هم نبود؛ بلکه به تدریج سه عرصه را دگرگون کرد:

سکولاریسم سیاسی که قانون را از اقتدار دینی مستقل کرد.
سکولاریسم علمی که داوری درباره طبیعت را به شواهد و آزمایش سپرد.
سکولاریسم فرهنگی که حق انتخاب شیوه زندگی، هنر، آموزش و وجدان فردی را از انحصار نهادهای مذهبی خارج ساخت.

هر بار که یک پرسش علمی جای یک پاسخ خرافی را می‌گیرد، هر بار که برای تصمیم‌گیری به خرد و اخلاق فکر می‌کنیم (نه فقط این که «خدا چه گفته است»)، و هر بار که یک انسان با بازنگری رفتار و پندار خود دست به آفرینش یک خویشتن جدید از خود می‌زند، روشنگری سکولار یک قدم دیگر پیش رفته است. این پیروزی‌ها آرام و بی‌سروصدا است.

سکولاریسم، برنده‌ای است که کمتر جشن پیروزی می‌گیرد؛ بسیاری از کسانی که امروز با سکولاریسم مخالفت می‌کنند، خود هر روز از دستاوردهای سیاسی، علمی و فرهنگی آن بهره می‌برند، بی‌آنکه متوجه باشند این پیروزی، سال‌ها پیش و بی‌سروصدا و در دامان روشنگری مدرن سکولار رقم خورده است. و بسیاری از طرفداران سکولاریسم، زمانی مومنانی سرسخت بودند.

در ایران امروز نیز، با وجود ظاهر اسلامی حکومت، بسیاری از جلوه‌های روشنگری سکولار در زندگی روزمره جامعه در حال گسترش است. نسل‌های جدید بیش از گذشته باورهای دینی را موضوعی شخصی می‌دانند، تصمیم‌های خود را بر پایه علم، تجربه و منافع انسانی می‌گیرند و خواهان قوانینی هستند که بر حقوق برابر شهروندان استوار باشد، نه بر تفسیرهای مذهبی. شاید به همین دلیل، مهم‌ترین تحول امروز ایران نه صرفاً یک رقابت سیاسی، بلکه دگرگونی آرام در شیوه اندیشیدن باشد؛ همان مسیری که کانت آن را خروج از «نابالغیِ خودخواسته» با تکیه بر شهامت و خرد مستقل می‌نامید.

تصویر: گفتار فلسفی در زمینه نجوم، نقاشی از جوزف رایت دربی (قرن هجدهم)

#سکولاریسم #نقد_دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

انسان‌گرایی، جایگزینی برای دین‌های باستانی
ساختار و فعالیت سازمان‌های انسان‌گرا و درس‌هایی برای ایران

یک عروسی برگزار می‌شود، اما در آن نه کشیشی هست، نه آخوندی. یکی از دوستان زوج مراسم را اجرا می‌کند؛ زوج سوگندهایی را که خود نوشته‌اند می‌خوانند. این تصویر از «مراسم انسان‌گرایانه»، پرسشی ساده اما بنیادین را پیش می‌کشد: آیا لحظه‌های مهم زندگی حتما باید مذهبی باشند؟

سازمان‌های انسان‌گرا در بریتانیا و فرانسه ثابت می‌کنند حتی سنت‌های ریشه‌دار اجتماعی مانند ازدواج و تشییع جنازه می‌توانند بدون تکیه بر نهاد دینی بازتعریف شوند؛ نه با گسست ناگهانی، بلکه با شکل‌گیری تدریجی و آرام جایگزین‌ها.

انسان‌گرایان پادشاهی متحد در بریتانیا و اتحادیه خردگرایان در فرانسه بر خردورزی، کرامت انسانی و مسئولیت اخلاقی تاکید دارند. اهداف آن‌ها شامل جدایی دین از نهادهای دولتی، آموزش فراگیر و دفاع از آزادی باور ، از جمله آزادی بی‌باوری است. در فرانسه، فدراسیون ملی آزادی اندیشه بر دفاع از لائیسیته و مقابله با نفوذ دین در امور عمومی تمرکز دارد. اهداف می‌توانند رسانه و خانواده را نیز در بر بگیرند؛ مثلا بازتعریف ازدواج یا تدفین بدون الزام مذهبی.

رهبری این سازمان‌ها نهادی و حرفه‌ای است، نه کاریزماتیک. چهره‌هایی مانند اندرو کاپسون بر اعتبار، استدلال مبتنی بر شواهد و مشارکت مدنی پایدار تکیه دارند؛ الگویی که مشروعیت را از دانش تخصصی می‌گیرد، نه از جذابیت خطابی.

این سازمان‌ها فراتر از نظریه عمل می‌کنند: مراسم غیردینی برگزار می‌کنند، از پناه‌جویان مذهبی حمایت می‌کنند و مراقبت معنوی در بیمارستان‌ها و زندان‌ها ارائه می‌دهند. پیوند ایده با خدمات عملی، مشروعیت اجتماعی آن‌ها را ساخته است.

نهادینه‌شدن، بسیار پیش از به‌رسمیت‌شناختن رسمی آغاز می‌شود. در تجربه اروپا، جوامع نخست بنیان‌های فکری، انجمن‌های غیررسمی و مشروعیت فرهنگی را شکل داده‌اند و سپس به دیده‌شدن عمومی گسترده‌تر رسیده‌اند. برای ایران این یعنی تغییر معنادار صرفا به اصلاحات حقوقی وابسته نیست، بلکه می‌تواند با حلقه‌های کوچک اما تاب‌آور اعتماد آغاز شود؛ حلقه‌هایی حول گفت‌وگو، کمک متقابل یا یادگیری مشترک که در طول زمان می‌توانند به واحدهای پایه‌ای یک بافت اجتماعی کثرت‌گرا تبدیل شوند.

تجربه سازمان‌های انسان‌گرا در بریتانیا و فرانسه نشان می‌دهد شکل‌های پایدار هم‌زیستی از دگرگونی ناگهانی پدید نمی‌آیند، بلکه محصول شکل‌گیری تدریجی و چندلایه رویه‌های اجتماعی‌اند. مسیر رشد آن‌ها با پیشرفت‌های آرام، عقب‌گردهای دوره‌ای و گفت‌وگوهای مداوم همراه بوده است. برای کنشگران ایرانی، این واقعیت را تقویت می‌کند که تغییر پایدار به‌ندرت خطی یا فوری است؛ بلکه نیازمند تعهد به تلاش‌های مستمر، بی‌هیاهو و کم‌هزینه است که به‌تدریج انباشته می‌شوند.

متن کامل این نوشتار را در وبسایت گفت‌وشنود بخوانید
«انسان‌گرایی، جایگزینی برای دین‌های باستانی
ساختار و فعالیت سازمان‌های انسان‌گرا و درس‌هایی برای ایران»

https://dialog.tavaana.org/humanist-organizations/

#انسانگرایی #اومانیسم #سکولاریسم #گفتگو_توانا

@Dialogue1402