📘امین یا کلاه‌بردار؟
— نظرِ باروخ اسپینوزا دربارۀ پیامبر اسلام

✍🏻 #شهاب_غدیری

🔻ترجمۀ متن:

این روزها هر از گاهی کتابی به‌نام «درباری و مرتد» دربارۀ زندگی اسپینوزا و رابطه‌اش با لایب‌نیتس می‌خوانم. . از نامه‌های اسپینوزا دریافتم که او به‌وضوح معتقد است که پیامبر اسلام «شیاد و فریبکار» است نه «پیامبر». حتی یک نفر او را متهم کرد که اسپینوزا برعکس می‌گوید و اسپینوزا خیلی محکم به مخاطبانش پاسخ می‌دهد و استدلال می‌کند که چرا پیامبر اسلام را کلاهبردار می‌داند.

🔻نقدآگین

🍂 وفق نظرِ قائم آل محمد ساکن در بریتانیا (و البته تلقی بخشی از فیلسوفان مسلمان چون ابراهیم دینانی)، اسپینوزا هم بی‌شک پیامبری بوده مثل ارسطو. حالا پرسش پیش می‌آید که در جنگ میان پیامبران، کدام پیامبر صادق است؟ اسپینوزا، فیلسوف بزرگی که فلاسفۀ مدرن و جهان مدرن، بطور جد وامدار او بوده‌است، یا محمد بن عبدالله؟  

🍂 در جهان مدرن، اکثر مومنانِ که اندک خرد و وجدان مستقلی دارند نیز نظام باور موروثی‌شان را معجونی از داده‌های متناقض با عقل و اخلاق، و اموری اکثرا منسوخ شده، می‌یابند که در جهان مدرن، جز با تمسک به روایت‌های آخرالزمانی و امید بستن به ظهورِ نزدیکِ یک منجی که نظام باوری بکلی نو و کارآمد می‌آورد، نمی‌توانند ته‌ماندۀ باور موروثی‌شان را حفظ کنند و دچار انواع بحران هویت و معنا نشوند؛ هرچند خود این آخرین مستمسک نیز، آن‌ها را به افرادی دچار شیزوفرنی و  بازیچۀ مدعیان مختلف بدل کرده‌است؛ بخشی از آن‌ها، بردۀ کامل حکومت‌ِ مدعی نیابت امام زمانِ ۱۲۰۰ ساله شده‌اند و به هر بدعت و جنایت آن لبیک گفته‌اند و یا توجیه‌گر و ماله‌کش بی‌شرم آن شده‌اند، بخشی از آن‌ها نیز به فرقه‌های مختلفی که مخالفِ حکومت‌ هستند، پیوسته‌اند، یا جزئی از جریان سنتی و اصلی شیعه محسوب می‌شوند که حکومت را بشکلی نامعقول، صرفا حق ۱۲ امامِ معصوم می‌داند و همۀ حکومت‌ها را «غاصب حق امام» و تکلیف خود را «تقیۀ محض» می‌دانند. این وضعیت، البته اختصاص به جهان مدرن ندارد، و بارها در میان جامعۀ مومنان در تاریخ رخ داده، و اساسا روایت آخرالزمانی قرآن و اناجیل و احادیث و... معطوف به زمان خودشان بوده‌است، اما شدت ضرباتی که زیست-جهان مدرن به نظام باور سنتی وارد کرده، ابدا قابل قیاس با وضعیت‌هایی که پس از مرگ یک مدعی پیامبری یا منجی بشریت بودن رخ داده، نیست.

.


#گزیده‌کتاب #اسپینوزا #نقد_ادیان  #امام_زمان #آخرالزمان

➖➖➖

🌾 @Naqdagin