ژاک دریدا
واسازی بیگانگی
با نگاهی به مفهوم پذیرش

ژاک دریدا (۱۹۳۰–۲۰۰۴)، فیلسوف فرانسوی و بنیان‌گذار جریان «واسازی» (Deconstruction)، یکی از بحث‌برانگیزترین و تاثیرگذارترین متفکران پست‌مدرن است. او با به چالش کشیدن تقابل‌های دوگانه (مانند خود/دیگری، مرکز/حاشیه)، ساختارهای اندیشه غربی را نقد کرد. دغدغه اصلی دریدا در سال‌های پایانی عمر، مفهوم «اخلاق دیگری» و چگونگی مواجهه با «ناشناخته» بود؛ مواجهه‌ای که او آن را در قالب میهمان‌نوازی تبیین کرد.

نظریه میهمان‌نوازی؛
پذیرش فراتر از قانون
از دیدگاه دریدا، رواداری سیاسی رایج، همیشه با «شرط و شروط» همراه است (مثلا تحمل دیگری تا زمانی که قانون را رعایت کند). او در مقابل، بر مفهومی رادیکال‌تر تاکید می‌کند:

۱. میهمان‌نوازی بی‌قید و شرط (Unconditional Hospitality):
دریدا معتقد است میهمان‌نوازی حقیقی یعنی استقبال از «دیگری» بدون پرسیدن نام، ملیت یا عقیده‌اش. پذیرش در نگاه او، گشودن بی‌قید و شرط خانه (ذهن و جامعه) به روی کسی است که با من متفاوت است. این یک آرمان ناممکن اما ضروری است که به ما یادآوری می‌کند همیشه باید به دنبال بازتر کردن مرزهای پذیرش باشیم.

با این حال، دریدا تاکید می‌کند که میهمان‌نوازی حقیقی همیشه با آپوریا (تناقض حل‌نشدنی) همراه است: میهمان‌نوازی بی‌قیدوشرط آرمانی ناممکن است، زیرا خطر ویرانی خانه و هویت میزبان را به همراه دارد، در حالی که میهمان‌نوازی مشروط (قانونی) ضروری اما ناکافی است؛ بنابراین، پذیرش واقعی همواره در مذاکره و تنش دائمی میان این دو قرار دارد.

۲. مواجهه با «دیگری مطلق» (The Wholly Other):
دریدا معتقد است دیگری هرگز به طور کامل برای ما قابل شناخت نیست. رواداری حقیقی یعنی پذیرش این «رازآلودگی دیگری». ما نباید سعی کنیم دیگری را در مفاهیم خود هضم یا تعریف کنیم. پذیرش دریدایی، احترام گذاشتن به آن بخش از دیگری است که همیشه برای ما «ناشناخته» و «تفاوت محض» باقی می‌ماند.

۳. واسازی مرزهای «خودی»:
واسازی به ما می‌آموزد که مرز میان «خودی» و «غریبه» از پیش تعیین شده نیست. دریدا معتقد است در درون خود ما نیز، همیشه یک «دیگری» وجود دارد. بنابراین، پذیرش دیگری در فضای عمومی، آینه‌ای است که به ما کمک می‌کند با تفاوت‌های درون خودمان نیز مواجهه شویم.

پذیرش در اندیشه‌ دریدا، یک «گشودگی همیشگی» است. او معتقد است که قانون به تنهایی نمی‌تواند عدالت را برقرار کند؛ بلکه نیاز به «اخلاق میهمان‌نوازی» داریم که فراتر از قوانین خشک عمل کند. جامعه‌ روادار از منظر دریدا، جامعه‌ای نیست که مرزهایش را به روی غریبه می‌بندد، بلکه جامعه‌ای است که همواره در حال پرسش از این مرزهاست و اجازه می‌دهد «دیگری»، هویت آن را تغییر دهد و غنی‌تر کند.

#ژاک_دریدا #پذیرش #دیگری #اخلاق #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

نه به اعدام
بخش سه

پیام همراهان (یکی از زندانیان سیاسی سابق)

در همین روزهایی که اکثریت جامعه درگیر جنگ، تورم و گرانی هستند (فارغ از اینکه هر سه عامل نیز دغدغه‌ای مشروع برای مردم و حاصل نزدیک به پنج دهه جنگ‌طلبی و بی‌تدبیری جمهوری اسلامی است)، انسان‌های بی‌شماری با جرائم گوناگون زیر حکم اعدام قرار دارند.

در این بخش می‌خواهم از قتل و قصاص بگویم.

برای درک حال یک اعدامی، جز اینکه خود یک اعدامی باشید، راه دیگری وجود ندارد؛ اما آنچه از مشاهده‌هایم در زندان قرچک و زنان محکوم به اعدام دیده‌ام، شاید بتواند تنها ذره‌ای از شکنجه روانی این افراد را بازگو کند.

«مرده‌های متحرک»؛ شاید این تعبیر، کمی، فقط کمی، گویای حال این دسته از زندانیان باشد؛ زندانیانی که از بدو بازداشت تا صدور و اجرای حکم، در فروپاشی کامل روانی به سر می‌برند؛ بیشتر بیم و کمتر امید.

آن سال‌ها، سه‌شنبه‌ها روز انتقال اعدامی‌ها به سوئیت بود و نیمه‌شب، زمان انتقال به زندان رجایی‌شهر (که بعدها بسته شد) برای اجرای حکم. سه‌شنبه‌ها آن‌قدر سنگین و سیاه بود که حتی بعضی از پرسنل قرچک، که به توحش شهرت دارند، نمی‌خواستند در آن روز شیفت باشند.

اعدامی‌ها؛ دختران و زنان جوان و سالمندی که همیشه با چشمان وحشت‌زده، لب‌های سفید از ترس، صدای لرزان و چهره‌ای رنگ‌پریده، به‌جای راه رفتن، پاهای خود را بر زمین می‌کشیدند. کسانی که سال‌ها (بعضی پنج تا شش سال) زیر حکم مرگ بودند و با روشن شدن پیج، سراپا گوش و چشم می‌شدند: «امروز نوبت کیست؟»

یک روز، ظهر، زندان در سکوت مطلق بود. کنجکاو شدم. آن زمان بند ما از دیگر بندها جدا و همیشه قفل بود. از پشت در پرس‌وجو کردیم. کسی را به انفرادی منتقل کرده بودند. گویی بوی مرگ در تمام زندان پیچیده بود. انفرادی روبه‌روی بند ما بود. ساعت یک نیمه‌شب، صدای باز شدن درِ انفرادی لرزه بر تن همه انداخت؛ انگار همه اعدامی بودیم. بعد از آن، صدای کشمکش و جیغ‌های هیستریک بود؛ صدایی که بعد از سال‌ها هنوز در گوشم مانده است. نیم ساعت بعد، همه‌جا ساکت شد و محکوم را از درِ پشتی منتقل کرده بودند.

فردای آن روز، همان شخص را پشت درِ بند دیدم. زندان برایش توقف گرفته بود، اما او تا پای چوبه دار رفته بود؛ پیش از طلوع آفتاب. هنوز وحشت طناب دار در چشمانش بود و صدا و بدنش می‌لرزید. بعد از پنج سال که زیر حکم بود، شب گذشته طناب دار را از نزدیک دیده بود. او حدود سه ماه بعد اعدام شد.

می‌گویند قاتل باید قصاص شود، اما نمی‌دانم آیا مقتول هم چنین تجاربی را از سر گذرانده بود یا نه؟

آیا خانواده مقتول حالا به آرامش رسیده‌اند؟

اینکه قانون قصاص نفس، بار روانی این حکم غیرانسانی را بر دوش خانواده داغدار می‌گذارد نیز یکی از جنایت‌های خاموش این قانون است؛ خانواده‌ای که باید میان بخشش و انتقام انتخاب کند و اغلب، گاه از سر خشم و کینه و گاه تحت تأثیر حرف دیگران، خون‌خواهی را ترجیح می‌دهد.

اما قاتل، نام «قاتل» را تا پایان عمر با خود حمل می‌کند، بی‌آنکه کسی زمینه، انگیزه و نحوه وقوع قتل را موشکافی کند.

در شرایطی که هرکدام از ما می‌توانیم در یک لحظه، سرشار از خشم، به یک قاتل تبدیل شویم...


#نه_به_اعدام

@Tavaana_TavaanaTech