Telegram
نقدآگین
📺 چرا شیطان را ساختیم؟
— آیا همیشه دشمنِ خدا بود؟ - انگلیسی-
🔸این ویدیو به بررسی مفهوم شیطان و چگونگی شکلگیری و تکامل آن به عنوان یک اختراع انسانی در طول تاریخ میپردازد. سخنران تأکید میکند که شیطان موجودی ازلی نیست، بلکه محصول ترسها و سیاستهای انسانهاست.
🔶 نکات اصلی مطرح شده در ویدیو:
😈 شیطان به عنوان یک اختراع انسانی:
ویدیو بیان میکند که شیطان یک موجود ازلی یا الهی نیست، بلکه توسط انسانها، ترسها و نیازهایشان به توضیح شر و فرار از مسئولیت، خلق شده است.
😈 تکامل مفهوم شیطان:
🔸 در متون اولیه عبری: "شیطان" به معنای "دشمن" یا "متهم کننده" بوده و یک عنوان شغلی در دربار الهی (مانند دادستان) محسوب میشده، نه یک موجود شرور مستقل.
🔸 تأثیر فرهنگهای همسایه: در دوران تبعید یهودیان در بابل، آشنایی با آیین زرتشت و مفهوم دوگانگی خیر و شر (اهورامزدا و اهریمن) باعث شد که شیطان از یک متهم کننده به یک شورشی و دشمن خدا تبدیل شود.
🔸 در عهد جدید: شیطان به یک وسوسهگر، فریبکار و دشمن کیهانی تبدیل شد تا وجود شر در جهان را توجیه کند.
😈 دلایل روانشناختی و اجتماعی اختراع شیطان:
✔️ توضیح شر و رنج: برای توضیح شرور و رنجهای غیرقابل توضیح.
✔️ ایجاد نظم و پیشبینیپذیری: اعتقاد به نیروهای متضاد خیر و شر، حس نظم به انسان میدهد.
✔️ فرار از مسئولیت: شیطان به عنوان سپر بلا برای گناهان انسانها عمل میکند.
✔️ ابزار کنترل اجتماعی: رهبران از ترس از شیطان و جهنم برای کنترل رفتار مردم و واداشتن آنها به اطاعت استفاده میکردند.
😈 انطباقپذیری شیطان در طول تاریخ:
تصویر شیطان با نیازهای هر دوره تغییر کرده است؛ از موجودی هیولاگونه در قرون وسطی تا مذاکرهکننده ماهر در دوران مدرن.
😈 تأثیرات منفی اختراع شیطان:
✔️ ایجاد سپر بلا و مقصرتراشی: در زمان بحرانها، افراد یا گروههای خاصی به عنوان "شیطان" هدف قرار میگرفتند (مانند شکار جادوگران).
✔️ توجیه خشونت: اعتقاد به نبرد بین خدا و شیطان، هرگونه خشونت را در راه مبارزه با شر توجیه میکند (مانند جنگهای مقدس و نسلکشیها).
😈 شیطان در دوران روشنگری و پس از آن:
با پیشرفت علم، توضیحات ماوراء طبیعی کمتر قانعکننده شد و شیطان بیشتر به عنوان یک استعاره در ادبیات و هنر به کار رفت. با این حال، نیاز به یک "شیطان" یا دشمن خارجی هنوز در جوامع سکولار نیز وجود دارد و در قالب تئوریهای توطئه و دشمنسازیهای سیاسی و فرهنگی ظاهر میشود.
😈 اهمیت درک اختراع شیطان امروزه:
درک این الگو به ما کمک میکند تا با مسائل واقعی در درون خود و سیستمهایمان مقابله کنیم و مسئولیتپذیری را جایگزین سرزنش نیروهای خیالی کنیم.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— آیا همیشه دشمنِ خدا بود؟ - انگلیسی-
آیا شیطان اختراعی انسانی بود که از دل ترس، کنترل، و جستجو برای معنا زاده شد؟
این ویدئو، تاریخچه شگفتانگیز شیطان را کاوش میکند؛ از آغاز فروتنانهاش به عنوان یک "اتهامزننده آسمانی" تا فرمانروای شاخدار جهنم که امروز میشناسیم.
ما بررسی خواهیم کرد که چگونه اضطرابهای فرهنگی، قدرت سیاسی، و نیازهای روانشناختی، این شخصیت را شکل دادند و چرا بشریت همچنان شیاطین خود را بازآفرینی میکند.
اگر تاکنون از خود پرسیدهاید که چرا ایدهی شر مطلق چنین تسلطی بر ذهن انسان، حتی در دوران سکولار، دارد، این همان ژرفکاوی است که منتظرش بودید. تا پایان تماشا کنید، زیرا حقیقت درباره شیطان، بیشتر از هر اهریمنی، دربارهی ما سخن میگوید.
🔸این ویدیو به بررسی مفهوم شیطان و چگونگی شکلگیری و تکامل آن به عنوان یک اختراع انسانی در طول تاریخ میپردازد. سخنران تأکید میکند که شیطان موجودی ازلی نیست، بلکه محصول ترسها و سیاستهای انسانهاست.
🔶 نکات اصلی مطرح شده در ویدیو:
😈 شیطان به عنوان یک اختراع انسانی:
ویدیو بیان میکند که شیطان یک موجود ازلی یا الهی نیست، بلکه توسط انسانها، ترسها و نیازهایشان به توضیح شر و فرار از مسئولیت، خلق شده است.
😈 تکامل مفهوم شیطان:
🔸 در متون اولیه عبری: "شیطان" به معنای "دشمن" یا "متهم کننده" بوده و یک عنوان شغلی در دربار الهی (مانند دادستان) محسوب میشده، نه یک موجود شرور مستقل.
🔸 تأثیر فرهنگهای همسایه: در دوران تبعید یهودیان در بابل، آشنایی با آیین زرتشت و مفهوم دوگانگی خیر و شر (اهورامزدا و اهریمن) باعث شد که شیطان از یک متهم کننده به یک شورشی و دشمن خدا تبدیل شود.
🔸 در عهد جدید: شیطان به یک وسوسهگر، فریبکار و دشمن کیهانی تبدیل شد تا وجود شر در جهان را توجیه کند.
😈 دلایل روانشناختی و اجتماعی اختراع شیطان:
✔️ توضیح شر و رنج: برای توضیح شرور و رنجهای غیرقابل توضیح.
✔️ ایجاد نظم و پیشبینیپذیری: اعتقاد به نیروهای متضاد خیر و شر، حس نظم به انسان میدهد.
✔️ فرار از مسئولیت: شیطان به عنوان سپر بلا برای گناهان انسانها عمل میکند.
✔️ ابزار کنترل اجتماعی: رهبران از ترس از شیطان و جهنم برای کنترل رفتار مردم و واداشتن آنها به اطاعت استفاده میکردند.
😈 انطباقپذیری شیطان در طول تاریخ:
تصویر شیطان با نیازهای هر دوره تغییر کرده است؛ از موجودی هیولاگونه در قرون وسطی تا مذاکرهکننده ماهر در دوران مدرن.
😈 تأثیرات منفی اختراع شیطان:
✔️ ایجاد سپر بلا و مقصرتراشی: در زمان بحرانها، افراد یا گروههای خاصی به عنوان "شیطان" هدف قرار میگرفتند (مانند شکار جادوگران).
✔️ توجیه خشونت: اعتقاد به نبرد بین خدا و شیطان، هرگونه خشونت را در راه مبارزه با شر توجیه میکند (مانند جنگهای مقدس و نسلکشیها).
😈 شیطان در دوران روشنگری و پس از آن:
با پیشرفت علم، توضیحات ماوراء طبیعی کمتر قانعکننده شد و شیطان بیشتر به عنوان یک استعاره در ادبیات و هنر به کار رفت. با این حال، نیاز به یک "شیطان" یا دشمن خارجی هنوز در جوامع سکولار نیز وجود دارد و در قالب تئوریهای توطئه و دشمنسازیهای سیاسی و فرهنگی ظاهر میشود.
😈 اهمیت درک اختراع شیطان امروزه:
درک این الگو به ما کمک میکند تا با مسائل واقعی در درون خود و سیستمهایمان مقابله کنیم و مسئولیتپذیری را جایگزین سرزنش نیروهای خیالی کنیم.
📺 «باور» چیست؟
📻 خداناباوران شیطانپرستند؟
📺 چرا انسان «دیوها/خدایان/اجنه» را ساخت؟
📕و تو چه میدانی جن چیست؟
| بخش یک | بخش دو
📺 شیطان رجیم ١
📺 لیلیت؛ از الهه تا شیطان
📕ابليسِ فيلسوف
📕پوتین و عفوِ کودککشِ سریالی و آدمخوارِ شیطانپرست
📺 رمزپردازی مفهوم شیطان در اروپا
📺چرا ویولن را ساز «شیطان» یا ساز «مرگ» میدانند؟
📺 زندگیِ مخفیِ یک شخصیتِ جادوباور
📺 روانکاویِ گرایش به «جادو و جادوگری»
📺 راهکار ساده برای اینکه بفهمیم سحر شدیم یا خیر!
📻خرافات و حکومت اسلامی
.
#نقد_ادیان #شیطان
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📺 مذهب بهمثابه یک روانکاوی ارزانِ
🎙#سادگورو
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
🎙#سادگورو
اگر هیچ دین یا باوری وجود نداشت، آیا میتونستیم با ذهنمون، با خودمون، و با زندگی، کنار بیایم و تا امروز بقایِ جمعی پیدا کنیم؟
🔻سادگرو و اشو و مورتی
📺 مسیحیت/اسلام ضد خدای زن؟
📺 ادیان بخشی از مشکلاند
📺 تروریسم و بوکیسم
📕خدا: عروسکِ خرسی بزرگ؟
📕خدا پدر نیست؛ مادر است!
📕بهشت و جهنم ادیان
📕هدف زندگی و خلقت؟!
📺 «باور» چیست؟
📺 انسان و «دیوها/خدایان/اجنه»
📺 چرا شیطان را ساختیم؟
📺 فوایدِ امام زمان: این حرفا مال پخش نیست!
📕غیبت: گوسالۀ سامریای که آخوند را خدا کرد
📺 خدا و داوکینز و هیرسی علی
📺 میمها و کهنالگوه (پترسون / داوکینز)
📻 آیا برای خوب بودن به خدا نیاز است؟
.
#نقد_ادیان #خودشناسی
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
نقدآگین
@Naqdagin – روشنفکری و معجزهباوری؟
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Telegram
نقدآگین
📘نواندیشی دینی: خودویرانگری با لبخند
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۱/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
مقدمه: نواندیشی دینی؛ نقاشی با رنگ مات بر دیوار فروپاشیده
🍂 نواندیشان دینی و متعلقانِ آن، از جمله احمد زیدآبادی، در میانهای معلق میان سنت و مدرنیته آویزان ماندهاند؛ نه از اسلام دل میکنند، نه به عقلانیتِ مدرن دل میسپارند. از یک سو، صادقهای کوشکـی را به سخره میگیرند که با ذهنیتی عهدعتیقی، خشکسالی را به بیحجابی ربط میدهند؛ و از سوی دیگر، با زبان نرم و شاعرانه، تلاش میکنند از خدای همین متون مقدس، چهرهای محبوب و متمدن و مصلح اجتماعی بسازند.
🍂 اما واقعیت تلخ اینجاست: نواندیشی دینی نه به اندازۀ صادقهای کوشکی صادق است، نه به اندازۀ سکولارهای مدرن شفاف. میخواهد هم خدا را نگه دارد، هم قانون فیزیک را؛ هم معجزه را بپذیرد، هم علم را؛ و در این میان، نه به زبان دین وفادار میماند، نه به منطق مدرن پایبند.
🍂 آنها، با پاک کردنِ صورتمسألهها، نه میتوانند متون مقدس را با علم آشتی دهند، نه میتوانند الهیات سنتی را به اخلاقی قابلدفاع تبدیل کنند. تنها کاری که میکنند، نوعی روتوش ذهنی و آرایش زبانی بر یک الهیاتِ منقضیشده است؛ همچون کسی که تلاش میکند با رنگ زدن بر یک جسد فسیلشده، آن را زنده و مطلوب جلوه دهد.
🍂 در میانه بحران آب و اقلیم، جایی که علم از چرخه تبخیر و مدیریت منابع میگوید، برخی از مدعیان دین، هنوز گناه فردی را علت باران یا زلزله میدانند. این دیدگاه، تنها یک شوخی متافیزیکی نیست؛ بلکه سند ناتوانی کامل دین سنتی در تبیین دنیای مدرن است.
🍂 زیدآبادیها به جای اعتراف به بنبست الهیاتی، مسیر راحتتری را انتخاب کردهاند: تمسخر ظاهرگرایان دینی، بدون نقد ریشههای مشترک.
🔺زیدآبادی و همفکرانش، به جای نقد بنیادین، فقط با نسخههای بی بزک و دوزکِ الهیات دینی مخالفت میکنند، نه با خود الهیات سرشار از رخنۀ اسلام.
🍂 در حقیقت، نواندیشی دینی، نه یک انقلاب معرفتی است، نه یک بازسازی شجاعانه. بلکه بیشتر شبیه یک گریم فکری است بر جنازهی یک الهیات پوسیده.
🔻احمد زیدآبادی (از اسیرانِ زندانِ نواندیشی دینی) نوشتهاست:
🍂 ادعاهایی که رابطۀ میان اعمال انسانی، گناه، بیعفتی، و بلایای طبیعی چون خشکسالی و زلزله برقرار میکنند، ریشهای عمیق در اندیشه اسطورهای دارند؛ اندیشهای که تلاش میکرد جهان ناشناخته را از طریق ارواح و خدایان توجیه کند. در این قاب فکری، طبیعت یک آینه از اخلاق جمعی بود و هر نقصانی در آن، ناشی از قصور انسان. وقتی صادق کوشکیها رابطهای مستقیم میان "بیعفتی و برهنگی" و "کمبود آب" میبینند، نهتنها در دام یک الهیات سطحی گرفتار آمدهاند، بلکه عمیقاً در حال تکرار همان الگوهای فکری هستند که انسانِ سنتی برای توضیح رعد و برق و سیلاب و بیماری بهکار میبرد.
🍂 اما فاجعه بزرگتر اینجاست: "نواندیشان دینی" در تلاش مذبوحانه برای همزیستی دین با دنیای مدرن، به ناچار بخشهایی از الهیات سنتی را کنار میگذارند، اما متوجه نیستند که با این کار، نه تنها دین را مدرن نکردهاند، بلکه آن را کاملاً تهی و بیمعنا ساختهاند. آنها با یک دست خدای باران را پس میزنند و با دست دیگر همان خدا را پیش میکشند، در حالی که خدای واقعی ادیان ابراهیمی، خدایی که در این متون مقدس تجلی یافته، در عصر "مرگ خدا" برای بسیاری از ما، دیگر مرده است.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۱/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
مقدمه: نواندیشی دینی؛ نقاشی با رنگ مات بر دیوار فروپاشیده
🍂 نواندیشان دینی و متعلقانِ آن، از جمله احمد زیدآبادی، در میانهای معلق میان سنت و مدرنیته آویزان ماندهاند؛ نه از اسلام دل میکنند، نه به عقلانیتِ مدرن دل میسپارند. از یک سو، صادقهای کوشکـی را به سخره میگیرند که با ذهنیتی عهدعتیقی، خشکسالی را به بیحجابی ربط میدهند؛ و از سوی دیگر، با زبان نرم و شاعرانه، تلاش میکنند از خدای همین متون مقدس، چهرهای محبوب و متمدن و مصلح اجتماعی بسازند.
🍂 اما واقعیت تلخ اینجاست: نواندیشی دینی نه به اندازۀ صادقهای کوشکی صادق است، نه به اندازۀ سکولارهای مدرن شفاف. میخواهد هم خدا را نگه دارد، هم قانون فیزیک را؛ هم معجزه را بپذیرد، هم علم را؛ و در این میان، نه به زبان دین وفادار میماند، نه به منطق مدرن پایبند.
🍂 آنها، با پاک کردنِ صورتمسألهها، نه میتوانند متون مقدس را با علم آشتی دهند، نه میتوانند الهیات سنتی را به اخلاقی قابلدفاع تبدیل کنند. تنها کاری که میکنند، نوعی روتوش ذهنی و آرایش زبانی بر یک الهیاتِ منقضیشده است؛ همچون کسی که تلاش میکند با رنگ زدن بر یک جسد فسیلشده، آن را زنده و مطلوب جلوه دهد.
🍂 در میانه بحران آب و اقلیم، جایی که علم از چرخه تبخیر و مدیریت منابع میگوید، برخی از مدعیان دین، هنوز گناه فردی را علت باران یا زلزله میدانند. این دیدگاه، تنها یک شوخی متافیزیکی نیست؛ بلکه سند ناتوانی کامل دین سنتی در تبیین دنیای مدرن است.
🍂 زیدآبادیها به جای اعتراف به بنبست الهیاتی، مسیر راحتتری را انتخاب کردهاند: تمسخر ظاهرگرایان دینی، بدون نقد ریشههای مشترک.
اما مگر خدای کوشکی، غیر از همان خدای سوره روم و سوره نوح و سورۀ فیل است؟ مگر باور به تأثیر اخلاق جمعی بر طبیعت، تنها در ذهن عوام است، و در جای جایِ متن قرآن و روایات بروز و ظهور ندارد؟
🔺زیدآبادی و همفکرانش، به جای نقد بنیادین، فقط با نسخههای بی بزک و دوزکِ الهیات دینی مخالفت میکنند، نه با خود الهیات سرشار از رخنۀ اسلام.
🍂 در حقیقت، نواندیشی دینی، نه یک انقلاب معرفتی است، نه یک بازسازی شجاعانه. بلکه بیشتر شبیه یک گریم فکری است بر جنازهی یک الهیات پوسیده.
🔻احمد زیدآبادی (از اسیرانِ زندانِ نواندیشی دینی) نوشتهاست:
باز هم در بارۀ ربط آب و حجاب!
صادق کوشکی: "میان خشکسالی و بیعفتی و برهنگی رابطه مستقیمی برقرار است! هر چه منکرات و بیحجابی رواج بیشتری پیدا میکند،کمبود آب هم افزونتر میشود!"
یکی هم میگفت به دلیل اینکه به امثال آقای کوشکی با اعمال تبعیض و بدون صلاحیت لازم، پستهای علمی و سیاسی داده شده، چشم آسمان خشکیده، چون کارشان تهمت بستن به خداست!
خدایی که در جنگلهای آمازون با وجود بومیان لخت و پتی ساکن در آنجا، سالانه تا ۲۰۰۰ میلیمتر باران ارزانی میدارد و بعد به شهر مکه که بیتِ عتیق در آن واقع شده و زنانش سرتاپای خود را میپوشانند، سالانه فقط ۱۱۲ میلیمتر بارش نصیب میکند، قطعاً به خدای صادق کوشکی که تمام توجه خود را روی پوشش بخشی از زنان ایرانی متمرکز کرده تا باران را از کل کشور دریغ کند، هیچ شباهتی ندارد!
🍂 ادعاهایی که رابطۀ میان اعمال انسانی، گناه، بیعفتی، و بلایای طبیعی چون خشکسالی و زلزله برقرار میکنند، ریشهای عمیق در اندیشه اسطورهای دارند؛ اندیشهای که تلاش میکرد جهان ناشناخته را از طریق ارواح و خدایان توجیه کند. در این قاب فکری، طبیعت یک آینه از اخلاق جمعی بود و هر نقصانی در آن، ناشی از قصور انسان. وقتی صادق کوشکیها رابطهای مستقیم میان "بیعفتی و برهنگی" و "کمبود آب" میبینند، نهتنها در دام یک الهیات سطحی گرفتار آمدهاند، بلکه عمیقاً در حال تکرار همان الگوهای فکری هستند که انسانِ سنتی برای توضیح رعد و برق و سیلاب و بیماری بهکار میبرد.
🍂 اما فاجعه بزرگتر اینجاست: "نواندیشان دینی" در تلاش مذبوحانه برای همزیستی دین با دنیای مدرن، به ناچار بخشهایی از الهیات سنتی را کنار میگذارند، اما متوجه نیستند که با این کار، نه تنها دین را مدرن نکردهاند، بلکه آن را کاملاً تهی و بیمعنا ساختهاند. آنها با یک دست خدای باران را پس میزنند و با دست دیگر همان خدا را پیش میکشند، در حالی که خدای واقعی ادیان ابراهیمی، خدایی که در این متون مقدس تجلی یافته، در عصر "مرگ خدا" برای بسیاری از ما، دیگر مرده است.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘نواندیشی دینی: خودویرانگری با لبخند
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۲/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 در این نقطه، نواندیشان کوشیدهاند با تمایزگذاری میان "دین تاریخی" و "ایمان فردی"، از فروپاشی کامل الهیات بگریزند. آنها میگویند گرچه متون کهن با زبان اسطوره سخن میگویند، اما میتوان به "تجربه شخصی ایمان" وفادار ماند. این تمایز، گرچه در ظاهر جالب و نوگرایانه مینماید، اما در عمل، فرار از مواجههای صادقانه با بحران معرفتی است؛ زیرا ایمان شخصی بدون «مبنای معرفتیِ» قابلدفاع، نه دین است و نه فلسفه، بلکه صرفاً یک احساس خاموششده در ذهن انسان مدرن است. نمیتوان متون مقدس را اسطوره دانست و همچنان ادعای دینداری کرد، بیآنکه گرفتار نوعی دوگانگی اگزیستانسیال شد.
🔶 متون مقدس: انعکاس دوران اسطوره (خدای مرده در عصر علم)
🍂 بیایید به متون "مقدس" ادیان و مذاهب اسلامی نگاه کنیم؛ همان متونی که قرار است مستند این گونه ادعاها باشند. این نصوص، بیش از آنکه حقایق ابدی را بیان کنند، بازتابدهندۀ جهانبینی دوران خود هستند. دورانی که انسان در برابر طبیعت کاملاً بیدفاع بود و تنها راه توجیه پدیدههای ماورای کنترل خود را، در مداخلۀ یک ارادۀ متعالی میدید:
📖 قرآن
روم، آیه ۴۱:
نوح، آیات ۱۰-۱۲:
🔺این عبارات، نه از "تغییر اقلیم"، "مدیریت منابع آب" یا "صفحات تکتونیکی" سخن میگویند، بلکه از یک خدای انسانگونه که بر اساس اعمال خوب و بد، باران میدهد یا خشکسالی میآفریند. این کاملاً منطبق با همان ذهنیت اسطورهای ست که در آن، خدایان یونانی نیز به خاطر خشم از انسانها، بلایای طبیعی را نازل میکردند.
📖 احادیث و روایات اسلامی:
امام جعفر بن محمد (صادق):
امام علی بن موسی (الرضا):
🔺این روایات، چه از جانب امامانِ شیعه باشند، چه نباشند، عمیقاً در همان چارچوب فکری اسطورهای عمل میکنند. آنها جهان را یک «ماشین علّی و معلولی اخلاقی: میدانند که در آن، خدا با هر "خطای" انسانی، از یک اهرم خاص (باران، زلزله، بیماری) استفاده میکند.
🔺این دیدگاه، در عصر علم و شناخت بیطرفانۀ قوانین طبیعت، به کلی منسوخ شدهاست. دیگر کسی برای فهم خشکسالی به دنبال "تعداد زناکاران" نمیگردد، بلکه «میزان بارش سالانه، مدیریت سدها، و تغییرات اقلیمی جهانی» بررسی میشود.
🔺از سویی دیگر، می دانیم حتی سنتهای بهظاهر عقلگرای اسلامی مانند معتزله نیز از این چارچوب ذهنی رهایی نیافتند. آنان، گرچه قائل به عدل الهی و اصل حسن و قبح عقلی بودند، اما همچنان باور داشتند که رفتار انسان میتواند به قهر الهی و تنبیه طبیعت منجر شود. این یعنی، مسئله نه فقط در قرائت عوامانه و روایی دین، بلکه در ذات الهیات سنتی نهفته است؛ الهیاتی که در آن، طبیعت یک صفحه نمایش اخلاقی است و خدا، کارگردانی مستبد بر صحنهی آن.
🕍 ادیان ابراهیمی:
کتاب تثنیه، باب ۲۸، آیات ۲۳-۲۴:
کتاب لاویان، باب ۲۶، آیات ۱۸-۲۰:
🔺این متون، که پیشقراولان همین الهیات هستند، خدایی را معرفی میکنند که دقیقاً با همین مکانیسم "پاداش و جزا" در طبیعت عمل میکند. این نگاه، کاملاً برای مردمی با فهم ابتدایی از جهان و غرق در بیدادگریهای طبیعت، قابل درک بود. اما آیا این نگاه، برای انسان قرن بیست و یکم که میداند خشکسالی نتیجۀ تغییر الگوی فشار هواست، نه "بیحجابی"، هنوز هم معنادار است؟ وقتی حتی متون مقدس نیز با همین منطق جزا و پاداش طبیعی کار میکنند، چگونه میتوان ادعا کرد که این نگاه، صرفاً برداشت عوامانهای از دین است؟
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۲/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 در این نقطه، نواندیشان کوشیدهاند با تمایزگذاری میان "دین تاریخی" و "ایمان فردی"، از فروپاشی کامل الهیات بگریزند. آنها میگویند گرچه متون کهن با زبان اسطوره سخن میگویند، اما میتوان به "تجربه شخصی ایمان" وفادار ماند. این تمایز، گرچه در ظاهر جالب و نوگرایانه مینماید، اما در عمل، فرار از مواجههای صادقانه با بحران معرفتی است؛ زیرا ایمان شخصی بدون «مبنای معرفتیِ» قابلدفاع، نه دین است و نه فلسفه، بلکه صرفاً یک احساس خاموششده در ذهن انسان مدرن است. نمیتوان متون مقدس را اسطوره دانست و همچنان ادعای دینداری کرد، بیآنکه گرفتار نوعی دوگانگی اگزیستانسیال شد.
🔶 متون مقدس: انعکاس دوران اسطوره (خدای مرده در عصر علم)
🍂 بیایید به متون "مقدس" ادیان و مذاهب اسلامی نگاه کنیم؛ همان متونی که قرار است مستند این گونه ادعاها باشند. این نصوص، بیش از آنکه حقایق ابدی را بیان کنند، بازتابدهندۀ جهانبینی دوران خود هستند. دورانی که انسان در برابر طبیعت کاملاً بیدفاع بود و تنها راه توجیه پدیدههای ماورای کنترل خود را، در مداخلۀ یک ارادۀ متعالی میدید:
📖 قرآن
روم، آیه ۴۱:
"فساد در خشکی و دریا به خاطر کارهایی که مردم با دستان خود انجام دادهاند، آشکار شد؛ تا (خداوند) بخشی از آنچه را انجام دادهاند به آنان بچشاند، باشد که بازگردند."
نوح، آیات ۱۰-۱۲:
"پس گفتم: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید، که او بسیار آمرزنده است (۱۰) تا (باران) آسمان را پیدرپی بر شما فرو فرستد (۱۱) و شما را با اموال و فرزندان یاری کند و برایتان باغها و نهرهایی قرار دهد (۱۲).»"
🔺این عبارات، نه از "تغییر اقلیم"، "مدیریت منابع آب" یا "صفحات تکتونیکی" سخن میگویند، بلکه از یک خدای انسانگونه که بر اساس اعمال خوب و بد، باران میدهد یا خشکسالی میآفریند. این کاملاً منطبق با همان ذهنیت اسطورهای ست که در آن، خدایان یونانی نیز به خاطر خشم از انسانها، بلایای طبیعی را نازل میکردند.
📖 احادیث و روایات اسلامی:
امام جعفر بن محمد (صادق):
: "چون زنا زیاد شود، باران کم میبارد." (کافی، ج ۵، ص ۵۳۸)
امام علی بن موسی (الرضا):
"هرگاه مردم گناهان تازهای مرتکب شوند... خداوند نیز بلاهای تازهای برایشان میفرستد..." (عیون اخبار الرضا، ج ۲ ص ۳۳)
🔺این روایات، چه از جانب امامانِ شیعه باشند، چه نباشند، عمیقاً در همان چارچوب فکری اسطورهای عمل میکنند. آنها جهان را یک «ماشین علّی و معلولی اخلاقی: میدانند که در آن، خدا با هر "خطای" انسانی، از یک اهرم خاص (باران، زلزله، بیماری) استفاده میکند.
🔺این دیدگاه، در عصر علم و شناخت بیطرفانۀ قوانین طبیعت، به کلی منسوخ شدهاست. دیگر کسی برای فهم خشکسالی به دنبال "تعداد زناکاران" نمیگردد، بلکه «میزان بارش سالانه، مدیریت سدها، و تغییرات اقلیمی جهانی» بررسی میشود.
🔺از سویی دیگر، می دانیم حتی سنتهای بهظاهر عقلگرای اسلامی مانند معتزله نیز از این چارچوب ذهنی رهایی نیافتند. آنان، گرچه قائل به عدل الهی و اصل حسن و قبح عقلی بودند، اما همچنان باور داشتند که رفتار انسان میتواند به قهر الهی و تنبیه طبیعت منجر شود. این یعنی، مسئله نه فقط در قرائت عوامانه و روایی دین، بلکه در ذات الهیات سنتی نهفته است؛ الهیاتی که در آن، طبیعت یک صفحه نمایش اخلاقی است و خدا، کارگردانی مستبد بر صحنهی آن.
🕍 ادیان ابراهیمی:
کتاب تثنیه، باب ۲۸، آیات ۲۳-۲۴:
"و آسمانی که بالای سرت باشد برنج خواهد شد و زمینی که زیر پایت باشد آهن. خداوند باران زمین تو را غبار و خاک گردانیده، از آسمان بر تو خواهد بارید تا هلاک شوی."
کتاب لاویان، باب ۲۶، آیات ۱۸-۲۰:
"و اگر با این همه مرا گوش نگیرید، بلکه با من مخالفت ورزید، آنگاه من نیز با شما مخالفت خواهم نمود، و آسمان شما را مثل آهن و زمین شما را مثل برنج خواهم گردانید."
🔺این متون، که پیشقراولان همین الهیات هستند، خدایی را معرفی میکنند که دقیقاً با همین مکانیسم "پاداش و جزا" در طبیعت عمل میکند. این نگاه، کاملاً برای مردمی با فهم ابتدایی از جهان و غرق در بیدادگریهای طبیعت، قابل درک بود. اما آیا این نگاه، برای انسان قرن بیست و یکم که میداند خشکسالی نتیجۀ تغییر الگوی فشار هواست، نه "بیحجابی"، هنوز هم معنادار است؟ وقتی حتی متون مقدس نیز با همین منطق جزا و پاداش طبیعی کار میکنند، چگونه میتوان ادعا کرد که این نگاه، صرفاً برداشت عوامانهای از دین است؟
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘نواندیشی دینی: خودویرانگری با لبخند
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۳/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔶 نواندیش دینی: رقص در آستانۀ نیهیلیسم الهیاتی
🍂 نواندیشان دینی، در تلاش برای حفظ دین در عصر علم، در یک وضعیت بغرنج و تناقضآمیز قرار گرفتهاند. آنها میخواهند هم مسلمان باشند و هم مفاهیم علمی مدرن را بپذیرند. نتیجۀ این کشمکش، یک دین نیمهجان و الهیاتی متزلزل است.
🔸با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن:
🍂 آنها نمیتوانند این آیات و احادیث صریح را به طور کامل انکار کنند، چون به فروپاشی مشروعیت نصوص دینی میانجامد. پس میگویند:
🍂 آنها [نواندیشان]، برای فرار از بنبست الهیاتی که متون کهن در برابر علم مدرن ایجاد کردهاند، دست به تعمیق و بازتفسیرِ واژهها میبرند. "فساد" را دیگر صرفاً به گناهان فردی (چون زنا و بیحجابی) محدود نمیکنند، بلکه آن را به مفاهیم کلیتر و مدرنپسندتری چون "فساد سیستمی" و "سوءمدیریت" تعمیم میدهند. این اقدام، نه یک پیشرفت فکری، بلکه تلاشی زیرکانه و فریبنده است تا بهزعم خود، دین را با دیدگاه علمی سازگارتر جلوه دهند. هدف اصلی آنها، نه حقیقتجویی، بلکه بازارگرمی برای یک دین منقضیشده است.
🍂 با این کار، نواندیشان سعی میکنند خود را از قرائت سنتیِ هزار ساله و وفادار به متن، که عقل مدرن تاب تحمل آن را ندارد، متمایز سازند. از طرقِ همین "مکر" و "شیادی فکری" است که آنها میکوشند دلِ بخشی از جامعه، بهخصوص نسلِ جوان و متفکرِ گرفتار عقلانیت مدرن را، صید کنند. آنها به جوانان میگویند که دینشان با علم و پیشرفت سازگار است، و آنها مثلِ متعصبینِ ظاهرگرا نیستند، در حالی که در حقیقت، ماهیت مداخلهگر و فعال خداوند در عالم را از بین بردهاند.
🍂 این توجیهات، در واقع همان خدای بارانده، معجزهگر و مباشر در امور جهان که در متون مقدس تصویر شده را به یک "مدیر منابع طبیعی" و "قانونگذار منفعل هستی" تقلیل میدهد:
🔺این مسخ ماهیت الهی که خدا را از جایگاه فاعل مطلق و مؤثر مستقیم در طبیعت خلع میکند، نه نجات دین، که شبیه به نوعی عملیاتِ نفوذ و جاسوسی، بهقصد انتحار تدریجی یک سامانه است.
🍂 نواندیشان دینی وقتی به "نماز باران" و "طلبِ استغفار" میرسند، دوباره ناچارند قدرت فعال خدا را در نزول باران بپذیرند. پس چگونه خدایی که به خاطر "بیحجابی" باران نمیدهد و به خاطر "استغفار" باران میدهد، با خدای "مدیریت آب" که فقط از طریق قوانین فیزیک عمل میکند، سازگار است؟ این یک نوع شیزوفرنی الهیاتی است.
🔸 تهیسازی دین از جوهره قدسی و مداخلهگر:
🍂 اگر خدا فقط یک "قانونگذار اولیه" است که جهان را ساخته و رهایش کرده تا طبق قوانین فیزیک و شیمی پیش برود، پس دیگر چه نیازی به "دعا"، "توسل" یا "نماز باران" است؟ اینها صرفاً به آیینهای رواندرمانی جمعی تبدیل میشوند، نه ابزارهای واقعی برای تغییر تقدیر.
🍂 نواندیشان، با این رویکرد، در واقع خدای ادیان ابراهیمی را میکشند. آنها خدایی را میسازند که نه بر جهان تأثیر مستقیم دارد، نه عصبانی میشود، نه پاداش میدهد، نه مجازات میکند. این خدا، صرفاً یک "انرژی کیهانی" یا یک "مفهوم فلسفی" است، نه موجود فعال و زندهای که در متون مقدس تصویر شده است. این روند، سرانجام به سکولاریسمِ الهیاتی میانجامد، جایی که خدا چنان از واقعیت دور میشود که دیگر وجود و عدمش فرقی نمیکند.
🔻و درست در همین لحظه است که نظریهپردازان نواندیش، آخرین برگ خود را رو میکنند: تفسیر استعاری از دین، یا همان نظریه زبان دین.
🔶 زبان دین یا زبان شاعرانه؟ نجات دین با بهای حذف آن
🍂 در مواجهه با تناقضهای آشکار میان آیات قرآنی (و دیگر متون مقدس) و یافتههای قطعی علمی، برخی از نواندیشان دینی، به نظریهای پناه بردهاند که آن را «زبان دین» مینامند. به باور این دیدگاه،
🍂 بنابراین، هنگامی که قرآن میگوید:
این را نباید گزارشی علمی از رابطه علی میان زنا و خشکسالی تلقی کرد، بلکه صرفاً بیان نوعی «رویا/خیالِ پیامبرانه» یا «تجربۀ دینی» یا «هشدار اخلاقی در زبان نمادین» است. این رویکرد، در نگاه اول راهی برای نجات دین از تعارض با علم به نظر میرسد. اما در واقع، به قیمت گزافی بهدست میآید: نابودی ساختار معرفتی و هنجاری دین.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۳/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔶 نواندیش دینی: رقص در آستانۀ نیهیلیسم الهیاتی
🍂 نواندیشان دینی، در تلاش برای حفظ دین در عصر علم، در یک وضعیت بغرنج و تناقضآمیز قرار گرفتهاند. آنها میخواهند هم مسلمان باشند و هم مفاهیم علمی مدرن را بپذیرند. نتیجۀ این کشمکش، یک دین نیمهجان و الهیاتی متزلزل است.
🔸با دست پس زدن و با پا پیش کشیدن:
🍂 آنها نمیتوانند این آیات و احادیث صریح را به طور کامل انکار کنند، چون به فروپاشی مشروعیت نصوص دینی میانجامد. پس میگویند:
"بله، ارتباط هست، اما نه به آن معنای سادهانگارانه!"
🍂 آنها [نواندیشان]، برای فرار از بنبست الهیاتی که متون کهن در برابر علم مدرن ایجاد کردهاند، دست به تعمیق و بازتفسیرِ واژهها میبرند. "فساد" را دیگر صرفاً به گناهان فردی (چون زنا و بیحجابی) محدود نمیکنند، بلکه آن را به مفاهیم کلیتر و مدرنپسندتری چون "فساد سیستمی" و "سوءمدیریت" تعمیم میدهند. این اقدام، نه یک پیشرفت فکری، بلکه تلاشی زیرکانه و فریبنده است تا بهزعم خود، دین را با دیدگاه علمی سازگارتر جلوه دهند. هدف اصلی آنها، نه حقیقتجویی، بلکه بازارگرمی برای یک دین منقضیشده است.
🍂 با این کار، نواندیشان سعی میکنند خود را از قرائت سنتیِ هزار ساله و وفادار به متن، که عقل مدرن تاب تحمل آن را ندارد، متمایز سازند. از طرقِ همین "مکر" و "شیادی فکری" است که آنها میکوشند دلِ بخشی از جامعه، بهخصوص نسلِ جوان و متفکرِ گرفتار عقلانیت مدرن را، صید کنند. آنها به جوانان میگویند که دینشان با علم و پیشرفت سازگار است، و آنها مثلِ متعصبینِ ظاهرگرا نیستند، در حالی که در حقیقت، ماهیت مداخلهگر و فعال خداوند در عالم را از بین بردهاند.
🍂 این توجیهات، در واقع همان خدای بارانده، معجزهگر و مباشر در امور جهان که در متون مقدس تصویر شده را به یک "مدیر منابع طبیعی" و "قانونگذار منفعل هستی" تقلیل میدهد:
خدایی که دیگر نه قهری دارد، نه بخششی، نه دعایی را مستقیماً اجابت میکند، و نه حتی ارادهای مستقل از قوانین فیزیک و علل طبیعی نشان میدهد.
🔺این مسخ ماهیت الهی که خدا را از جایگاه فاعل مطلق و مؤثر مستقیم در طبیعت خلع میکند، نه نجات دین، که شبیه به نوعی عملیاتِ نفوذ و جاسوسی، بهقصد انتحار تدریجی یک سامانه است.
🍂 نواندیشان دینی وقتی به "نماز باران" و "طلبِ استغفار" میرسند، دوباره ناچارند قدرت فعال خدا را در نزول باران بپذیرند. پس چگونه خدایی که به خاطر "بیحجابی" باران نمیدهد و به خاطر "استغفار" باران میدهد، با خدای "مدیریت آب" که فقط از طریق قوانین فیزیک عمل میکند، سازگار است؟ این یک نوع شیزوفرنی الهیاتی است.
🔸 تهیسازی دین از جوهره قدسی و مداخلهگر:
🍂 اگر خدا فقط یک "قانونگذار اولیه" است که جهان را ساخته و رهایش کرده تا طبق قوانین فیزیک و شیمی پیش برود، پس دیگر چه نیازی به "دعا"، "توسل" یا "نماز باران" است؟ اینها صرفاً به آیینهای رواندرمانی جمعی تبدیل میشوند، نه ابزارهای واقعی برای تغییر تقدیر.
🍂 نواندیشان، با این رویکرد، در واقع خدای ادیان ابراهیمی را میکشند. آنها خدایی را میسازند که نه بر جهان تأثیر مستقیم دارد، نه عصبانی میشود، نه پاداش میدهد، نه مجازات میکند. این خدا، صرفاً یک "انرژی کیهانی" یا یک "مفهوم فلسفی" است، نه موجود فعال و زندهای که در متون مقدس تصویر شده است. این روند، سرانجام به سکولاریسمِ الهیاتی میانجامد، جایی که خدا چنان از واقعیت دور میشود که دیگر وجود و عدمش فرقی نمیکند.
🔻و درست در همین لحظه است که نظریهپردازان نواندیش، آخرین برگ خود را رو میکنند: تفسیر استعاری از دین، یا همان نظریه زبان دین.
🔶 زبان دین یا زبان شاعرانه؟ نجات دین با بهای حذف آن
🍂 در مواجهه با تناقضهای آشکار میان آیات قرآنی (و دیگر متون مقدس) و یافتههای قطعی علمی، برخی از نواندیشان دینی، به نظریهای پناه بردهاند که آن را «زبان دین» مینامند. به باور این دیدگاه،
نباید انتظار داشت که متون دینی همچون متون علمی یا تاریخی سخن بگویند. بلکه دین، بهزعم ایشان، زبان خاص خود را دارد: زبانی نمادین، شاعرانه، کنایی، یا به تعبیری "وجودی" و "انشائی"، نه خبری و گزارشی.
🍂 بنابراین، هنگامی که قرآن میگوید:
«بهخاطر گناهان مردم باران قطع شد»،
این را نباید گزارشی علمی از رابطه علی میان زنا و خشکسالی تلقی کرد، بلکه صرفاً بیان نوعی «رویا/خیالِ پیامبرانه» یا «تجربۀ دینی» یا «هشدار اخلاقی در زبان نمادین» است. این رویکرد، در نگاه اول راهی برای نجات دین از تعارض با علم به نظر میرسد. اما در واقع، به قیمت گزافی بهدست میآید: نابودی ساختار معرفتی و هنجاری دین.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘نواندیشی دینی: خودویرانگری با لبخند
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۴/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
1️⃣ معیار تشخیص استعاره؟
🔻اگر نواندیشان ادعا کنند که:
🔻اما در عین حال اصرار داشته باشند که:
❓این پرسش بنیادین و چالشبرانگیز مطرح میشود که معیار این تمایز میان "استعاره" و "واقعیت" کدام است؟
🔻اگر ملاک، عقل و اخلاق و الاهیاتِ مدرن و یافتههای قطعی علمی باشد، بهزودی همه احکام و دستورات شریعت نیز زیر تیغ نقد و بازبینی میروند و مشروعیت سنتی خود را از دست میدهند. در این صورت، نواندیشان باید پاسخ دهند:
❓آیا نحوه خاص ادای نماز —با حرکات تکراری و ظاهراً بیکارکرد در دنیای مدرن— یا مناسک حج —با اعمالی همچون سنگ زدن به نماد شیطان یا طواف برگرد یک بتِ سنگیِ خاص— با اخلاقیات، عقلانیت، و الهیات مدرن قابل توجیه است؟ آیا اینها را نیز نباید "استعاره" خواند و به "تجربههای معنوی درونی" تقلیل داد که نیازی به شکل خاص و منجمدی ندارند؟
❓آیا روزه گرفتن به شیوهای که در فیزیولوژی مدرن، آسیبرسان یا غیرمنطقی تلقی شود، میتواند صرفاً یک "وظیفه شرعی" باقی بماند؟ آیا نباید آن را نیز بازتفسیر کرد یا حتی به کلی کنار گذاشت تا با سلامت جسمانی سازگار باشد؟
🔺این وضعیت، دین را به یک بازی تأویلی دلبخواهانه تبدیل میکند که در آن، هر کسی میتواند معنای مطلوب خود را از متن استخراج کند؛ نه بهعنوان کشف حقیقت ازلی و ابدی متن، بلکه صرفاً برای نجات دادن متن از تضاد با زمانه و فرار از مواجهه با حقیقت.
🔺برای اینکه این "اسلام نواندیشانه" از فروپاشی درونی و "دوگانگی اگزیستانسیال" نجات یابد و بتواند با عقلانیت مدرن همسو شود، ناگزیر است به بازتفسیر و تغییر مداوم در شرعیات خود نیز بپردازد و پوسته دین (شریعت و احکام عملی) نیز مانند گوشته آن (الهیات و مبانی نظری)، باید بنا بر مقتضای روز تغییر یابد تا در این مسیر، به امری نامتناسب، زار، و تهی از ماهیت تغییریافتهاش، بدل نشود.
💎 در این مرحله، دیگر با "اسلام"ی که قرنها شناخته شده است طرف نیستیم؛ بلکه با دینی کاملاً نو و برساختهای روبهرو هستیم که برای حفظ بقای ظاهری خود، از هویت اصلیاش تهی شده و در واقع باید نام دیگری بر آن نهاد.
2️⃣ جدایی دین تأویلی از دین نهادی
حتی اگر بپذیریم که زبان دین استعاریست، این حقیقت باقی میماند که فقه اسلامی، احکام حکومتی، و شریعت اجتماعی، هیچگاه بر اساس استعارهها شکل نگرفتهاند. دین نهادی، همان چیزی است که علمای سنتی، فقها، و نهادهای مذهبی از متن استخراج کردهاند — نه یک فیلسوف یا استاد دانشگاه نواندیش که میگوید "شلاق زن زناکار" یک تمثیل برای تهذیب درونی است.
🔺در نتیجه، دین استعاری نواندیشان، هیچ ارتباطی با دین واقعی در سپهر سیاسی، حقوقی و اجتماعی جوامع مسلمان ندارد. بلکه بیشتر بنوعی الهیات شخصی و لوکس برای روشنفکران طبقۀ متوسط تبدیل میشود؛ دینِ شعری برای مؤمنانِ متأمل، نه دینی که بتوان با آن جامعه را اداره کرد یا بر مبنای آن، قوانین حقوقی و کیفری تدوین نمود.
3️⃣ تقلیل دین به تجربهای بیکارکرد
اگر گفته شود که زبان دین اساساً "ادبی" یا "شاعرانه" است، آنگاه همۀ دعاوی دین، از جمله وجود خدا، معاد، وحی، و اخلاق دینی، نیز در معرض ادبیسازی و نمادینشدن قرار میگیرند. در این حالت، دیگر نمیتوان از دین، انتظار داشت که توصیفگر جهان یا تعیینکننده تکلیفهای اخلاقی و حقوقی باشد.
🔻این دین، دینِ حقیقت نیست؛ دینِ معناست. دینِ تجربۀ فردیست، نه گزارش از واقعیت. در نتیجه، نمیتوان با آن:
☑️ اخلاق سیاسی ساخت،
☑️ امر و نهی اجتماعی ارائه داد،
☑️ یا نظام حقوقی برپا کرد.
🔺بلکه فقط میتوان آن را درون ذهن و دل انسان تجربه کرد. دینی که به تجربه تقلیل یابد، دیگر نه "شریعت" دارد، نه "قانون"، نه "اعجاز"، و نه "داوری". تنها چیزی که از آن میماند، یک رؤیای شاعرانۀ متعالی است.
❇️ فرار از تناقض با سقوط به بیمعنایی
در نهایت، نظریۀ «زبان دین» در صورتی میتوانست راهحلی معقول باشد که یا به بازخوانی کامل دین منجر شود (و نه حفظ پوستۀ آن)، یا اینکه صادقانه بپذیرد که بسیاری از مفاهیم بنیادین دین سنتی، در جهان مدرن دیگر کارآمد یا قابل دفاع نیستند.
🔻نواندیشان با این نظریه، نه دین را از تناقضات نجات میدهند، نه آن را بدرستی نقد یا اصلاح میکنند، بلکه آن را به قلمروی بیمعنایی زبانی تبعید میکنند؛ دینی که هیچ چیزی را براستی نمیگوید، چیزی را الزام نمیکند، و چیزی را پیشبینی نمیکند. تنها کاری که میکند این است که، در گوش ما نجوا کند:
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— نجات اسلام با انتحارِ آن بهصورت تدریجی؟
(۴/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
1️⃣ معیار تشخیص استعاره؟
🔻اگر نواندیشان ادعا کنند که:
"فلان آیه درباره باران یا زلزله، صرفاً استعارهای برای هشدار اخلاقی است و نباید آن را گزارشی علمی تلقی کرد،"
🔻اما در عین حال اصرار داشته باشند که:
"فلان آیه درباره نماز، روزه، یا حج، معنای واقعی و اجرایی دارد و باید به شکل سنتیاش انجام شود،"
❓این پرسش بنیادین و چالشبرانگیز مطرح میشود که معیار این تمایز میان "استعاره" و "واقعیت" کدام است؟
🔻اگر ملاک، عقل و اخلاق و الاهیاتِ مدرن و یافتههای قطعی علمی باشد، بهزودی همه احکام و دستورات شریعت نیز زیر تیغ نقد و بازبینی میروند و مشروعیت سنتی خود را از دست میدهند. در این صورت، نواندیشان باید پاسخ دهند:
❓آیا نحوه خاص ادای نماز —با حرکات تکراری و ظاهراً بیکارکرد در دنیای مدرن— یا مناسک حج —با اعمالی همچون سنگ زدن به نماد شیطان یا طواف برگرد یک بتِ سنگیِ خاص— با اخلاقیات، عقلانیت، و الهیات مدرن قابل توجیه است؟ آیا اینها را نیز نباید "استعاره" خواند و به "تجربههای معنوی درونی" تقلیل داد که نیازی به شکل خاص و منجمدی ندارند؟
❓آیا روزه گرفتن به شیوهای که در فیزیولوژی مدرن، آسیبرسان یا غیرمنطقی تلقی شود، میتواند صرفاً یک "وظیفه شرعی" باقی بماند؟ آیا نباید آن را نیز بازتفسیر کرد یا حتی به کلی کنار گذاشت تا با سلامت جسمانی سازگار باشد؟
🔺این وضعیت، دین را به یک بازی تأویلی دلبخواهانه تبدیل میکند که در آن، هر کسی میتواند معنای مطلوب خود را از متن استخراج کند؛ نه بهعنوان کشف حقیقت ازلی و ابدی متن، بلکه صرفاً برای نجات دادن متن از تضاد با زمانه و فرار از مواجهه با حقیقت.
🔺برای اینکه این "اسلام نواندیشانه" از فروپاشی درونی و "دوگانگی اگزیستانسیال" نجات یابد و بتواند با عقلانیت مدرن همسو شود، ناگزیر است به بازتفسیر و تغییر مداوم در شرعیات خود نیز بپردازد و پوسته دین (شریعت و احکام عملی) نیز مانند گوشته آن (الهیات و مبانی نظری)، باید بنا بر مقتضای روز تغییر یابد تا در این مسیر، به امری نامتناسب، زار، و تهی از ماهیت تغییریافتهاش، بدل نشود.
💎 در این مرحله، دیگر با "اسلام"ی که قرنها شناخته شده است طرف نیستیم؛ بلکه با دینی کاملاً نو و برساختهای روبهرو هستیم که برای حفظ بقای ظاهری خود، از هویت اصلیاش تهی شده و در واقع باید نام دیگری بر آن نهاد.
2️⃣ جدایی دین تأویلی از دین نهادی
حتی اگر بپذیریم که زبان دین استعاریست، این حقیقت باقی میماند که فقه اسلامی، احکام حکومتی، و شریعت اجتماعی، هیچگاه بر اساس استعارهها شکل نگرفتهاند. دین نهادی، همان چیزی است که علمای سنتی، فقها، و نهادهای مذهبی از متن استخراج کردهاند — نه یک فیلسوف یا استاد دانشگاه نواندیش که میگوید "شلاق زن زناکار" یک تمثیل برای تهذیب درونی است.
🔺در نتیجه، دین استعاری نواندیشان، هیچ ارتباطی با دین واقعی در سپهر سیاسی، حقوقی و اجتماعی جوامع مسلمان ندارد. بلکه بیشتر بنوعی الهیات شخصی و لوکس برای روشنفکران طبقۀ متوسط تبدیل میشود؛ دینِ شعری برای مؤمنانِ متأمل، نه دینی که بتوان با آن جامعه را اداره کرد یا بر مبنای آن، قوانین حقوقی و کیفری تدوین نمود.
3️⃣ تقلیل دین به تجربهای بیکارکرد
اگر گفته شود که زبان دین اساساً "ادبی" یا "شاعرانه" است، آنگاه همۀ دعاوی دین، از جمله وجود خدا، معاد، وحی، و اخلاق دینی، نیز در معرض ادبیسازی و نمادینشدن قرار میگیرند. در این حالت، دیگر نمیتوان از دین، انتظار داشت که توصیفگر جهان یا تعیینکننده تکلیفهای اخلاقی و حقوقی باشد.
🔻این دین، دینِ حقیقت نیست؛ دینِ معناست. دینِ تجربۀ فردیست، نه گزارش از واقعیت. در نتیجه، نمیتوان با آن:
☑️ اخلاق سیاسی ساخت،
☑️ امر و نهی اجتماعی ارائه داد،
☑️ یا نظام حقوقی برپا کرد.
🔺بلکه فقط میتوان آن را درون ذهن و دل انسان تجربه کرد. دینی که به تجربه تقلیل یابد، دیگر نه "شریعت" دارد، نه "قانون"، نه "اعجاز"، و نه "داوری". تنها چیزی که از آن میماند، یک رؤیای شاعرانۀ متعالی است.
❇️ فرار از تناقض با سقوط به بیمعنایی
در نهایت، نظریۀ «زبان دین» در صورتی میتوانست راهحلی معقول باشد که یا به بازخوانی کامل دین منجر شود (و نه حفظ پوستۀ آن)، یا اینکه صادقانه بپذیرد که بسیاری از مفاهیم بنیادین دین سنتی، در جهان مدرن دیگر کارآمد یا قابل دفاع نیستند.
🔻نواندیشان با این نظریه، نه دین را از تناقضات نجات میدهند، نه آن را بدرستی نقد یا اصلاح میکنند، بلکه آن را به قلمروی بیمعنایی زبانی تبعید میکنند؛ دینی که هیچ چیزی را براستی نمیگوید، چیزی را الزام نمیکند، و چیزی را پیشبینی نمیکند. تنها کاری که میکند این است که، در گوش ما نجوا کند:
«معنای من، آن چیزیست که تو میخواهی».
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘سماعِ سروش بر جسدِ الله (۱/۴)
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنی وحی با تشریحِ بقایِ انگلی اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 در گسترۀ پرآشوب اندیشۀ دینی معاصر، کمتر کسی به اندازۀ عبدالکریم سروش توانستهاست همزمان هم در کانون توجه باشد، و هم در قلب مناقشه. او که زمانی از بستر انقلاب برخاست و پرچمدار نوعی نواندیشی درونیشده از سنت شد، امروز بیش از آنکه اصلاحگر دین باشد، به مهندسی فکری میماند که درصددِ بازتعریف بنیادهای آن است.
🍂 سروش، با بهرهگیری از مفاهیم مدرن چون عقلانیت، تجربهی دینی، و زبانشناسی معاصر، کوشیده است تا چهرهای تازه از دین عرضه کند؛ دینی که بیشتر به یک ساختار تأویلی و استعاری میماند تا یک حقیقت وحیانی و فرازمانی.
🍂 او خود را همچنان دلبستۀ پیامبر اسلام جلوهگر میسازد، اما در عمل، با برساختنِ دینی بهکله متفاوت بر ویرانههای سنت، نقشی دوگانه مییابد: از سویی منتقد ساختارهای فقهی و کلامی اسلام، و از سوی دیگر، پیامآور دینی تهیشده از الزامهایِ پیشینیاش.
🍂 در این تحلیل، ما به بررسیِ رقصِ سروش بر جسدِ الله میپردازیم؛ رقص جلوههای مدرن اندیشۀ او بر ویرانههای آنچه روزگاری قداست و الوهیت نام داشت. این نقد، به عمق ایدههایی میپردازد که چگونه نواندیشی سروشی، با مسخِ الوهیت و مبتذلسازی شر (یعنی کاستن از شدت و قبح شرارتها در سنت اسلامی و تبدیل آنها به عناصر «پیشپاافتاده» و «قابل دفاع»، تا شرور دینی دیگر برای مومنان شوکآور نباشند—همان کاری که متکلمان کلاسیک برای حفظ ایمان مخاطب انجام میدادند)، راه را برای تحریف ریشهای اسلام هموار کردهاست.
🔻اما این روند، صرفاً از سر جستوجوگریِ علمی یا صداقت معرفتی نیست؛ بلکه حرکتی حسابشده و سیاستمدارانه برای ایجاد اعتماد در دل مخاطب مومن است—تا سروش، در نقش «مصلحی دروندینی»، بتواند از مرزهای مقاومت روانی و ایمانی عبور کند، به درون قلوب راه یابد، و از درون سنت، دین جدید خود را در جان مخاطب وارد کند؛ بیآنکه پس زده شود یا به سادگی متهم به ارتداد یا خروج از اسلام گردد.
🍂 در این نوشتار، پرده از این حقیقت برمیداریم که سروش نه در مقام یک روشنفکر صرف، بلکه بهمثابه معمار بازتعریفِ دینی ظاهر میشود؛ بازتعریفی که دین را بیش از آنکه الهی و قدسی جلوه دهد، بشری، تفسیرپذیر، و مطیعِ نیازهای روانی و تاریخی انسان معاصر نشان میدهد.
🔶 توجیه خشونت: رقصِ شمشیر بر گورِ اخلاق
🍂 این رقص فکری، صرفاً یک جدل نظری نیست. سروش با این مهندسی معکوسِ دین، میکوشد تا نه تنها چهرۀ خشن تاریخ اسلام را بزک کند، بلکه در بزنگاههای حساس، قدرت و نفوذِ ایدئولوژیکِ دین را در فضایی که ظاهراً سکولار و مدرن است، بازتولید نماید. او در پی آن است که دین را نه بهعنوان یک حقیقت مطلقِ لایتغیر، بلکه به مثابه ابزاری انعطافپذیر و تفسیرپذیر برای مدیریت وجدان عمومی و حفظ سلطه گفتمانی عرضه کند؛ آن هم در عصری که بسیاری از جوانان از بنیادهای خشک و خشن سنت به کلی رویگردان شدهاند. این استراتژی، دقیقاً همان چیزیست که سروش را در چشم طیفی از مخاطبان، «مصلح» و «پیشرو» جلوه میدهد، در حالی که در بطن، او مشغولِ بازمهندسی ابزارهای کنترل دینی است.
🍂 تحلیلهای عبدالکریم سروش دربارۀ قدرت و جنگ در اسلام، بهجای مواجههای شجاعانه با خشونت تاریخی این دین، تنها کوششیست هوشمندانه اما فریبنده برای شستشوی چهرۀ اسلام در برابر وجدان مدرن. این تلاش، نه از سر جستجوی بیطرفانۀ حقیقت، بلکه با هدف «نجات» یک روایت دینی در حال فروپاشی انجام میشود؛ نجاتی که به بهای تهیسازی اسلام از جوهرۀ اصلیاش و تبدیل آن به یک ایدئولوژی بیریشه و بیهویت تمام میشود.
🍂 سروش در تحلیل «ارادۀ معطوف به قدرت» پیامبر، با بیان اینکه
در واقع اصول اخلاقی جهانشمول را قربانی مصلحتسنجی دینی میکند. این سفسطهای خطرناک است که درهای توجیه را بر روی هر نوع خشونت و سلطهگری میگشاید؛ چرا که هر خشونتی میتواند با نیتی «مقدس» توجیه شود.
🔺شمشیر و جنگ دیگر ابزار تحمیل نیست، بلکه ضرورتی برای «ابلاغ پیام» یا «گسترش هدایت» جلوه میکند. این همان روتوش ذهنی است که خشونتورزی و سلطهگری ذاتی در متون و سیره اسلامی را پنهان کرده و آن را به پوششی از مصلحت و روشنگری میآراید.
🔺وعدۀ تسخیر ایران و روم، دیگر جاهطلبی امپریالیستیِ مایۀ «شماتت و ضد تقوا و اخلاقِ انسانی» نیست، بلکه به «تکلیف الهی» بدل میشود. اینجاست که "مبتذلسازی شر" آغاز میشود.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنی وحی با تشریحِ بقایِ انگلی اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 در گسترۀ پرآشوب اندیشۀ دینی معاصر، کمتر کسی به اندازۀ عبدالکریم سروش توانستهاست همزمان هم در کانون توجه باشد، و هم در قلب مناقشه. او که زمانی از بستر انقلاب برخاست و پرچمدار نوعی نواندیشی درونیشده از سنت شد، امروز بیش از آنکه اصلاحگر دین باشد، به مهندسی فکری میماند که درصددِ بازتعریف بنیادهای آن است.
🍂 سروش، با بهرهگیری از مفاهیم مدرن چون عقلانیت، تجربهی دینی، و زبانشناسی معاصر، کوشیده است تا چهرهای تازه از دین عرضه کند؛ دینی که بیشتر به یک ساختار تأویلی و استعاری میماند تا یک حقیقت وحیانی و فرازمانی.
🍂 او خود را همچنان دلبستۀ پیامبر اسلام جلوهگر میسازد، اما در عمل، با برساختنِ دینی بهکله متفاوت بر ویرانههای سنت، نقشی دوگانه مییابد: از سویی منتقد ساختارهای فقهی و کلامی اسلام، و از سوی دیگر، پیامآور دینی تهیشده از الزامهایِ پیشینیاش.
🍂 در این تحلیل، ما به بررسیِ رقصِ سروش بر جسدِ الله میپردازیم؛ رقص جلوههای مدرن اندیشۀ او بر ویرانههای آنچه روزگاری قداست و الوهیت نام داشت. این نقد، به عمق ایدههایی میپردازد که چگونه نواندیشی سروشی، با مسخِ الوهیت و مبتذلسازی شر (یعنی کاستن از شدت و قبح شرارتها در سنت اسلامی و تبدیل آنها به عناصر «پیشپاافتاده» و «قابل دفاع»، تا شرور دینی دیگر برای مومنان شوکآور نباشند—همان کاری که متکلمان کلاسیک برای حفظ ایمان مخاطب انجام میدادند)، راه را برای تحریف ریشهای اسلام هموار کردهاست.
🔻اما این روند، صرفاً از سر جستوجوگریِ علمی یا صداقت معرفتی نیست؛ بلکه حرکتی حسابشده و سیاستمدارانه برای ایجاد اعتماد در دل مخاطب مومن است—تا سروش، در نقش «مصلحی دروندینی»، بتواند از مرزهای مقاومت روانی و ایمانی عبور کند، به درون قلوب راه یابد، و از درون سنت، دین جدید خود را در جان مخاطب وارد کند؛ بیآنکه پس زده شود یا به سادگی متهم به ارتداد یا خروج از اسلام گردد.
🍂 در این نوشتار، پرده از این حقیقت برمیداریم که سروش نه در مقام یک روشنفکر صرف، بلکه بهمثابه معمار بازتعریفِ دینی ظاهر میشود؛ بازتعریفی که دین را بیش از آنکه الهی و قدسی جلوه دهد، بشری، تفسیرپذیر، و مطیعِ نیازهای روانی و تاریخی انسان معاصر نشان میدهد.
🔶 توجیه خشونت: رقصِ شمشیر بر گورِ اخلاق
🍂 این رقص فکری، صرفاً یک جدل نظری نیست. سروش با این مهندسی معکوسِ دین، میکوشد تا نه تنها چهرۀ خشن تاریخ اسلام را بزک کند، بلکه در بزنگاههای حساس، قدرت و نفوذِ ایدئولوژیکِ دین را در فضایی که ظاهراً سکولار و مدرن است، بازتولید نماید. او در پی آن است که دین را نه بهعنوان یک حقیقت مطلقِ لایتغیر، بلکه به مثابه ابزاری انعطافپذیر و تفسیرپذیر برای مدیریت وجدان عمومی و حفظ سلطه گفتمانی عرضه کند؛ آن هم در عصری که بسیاری از جوانان از بنیادهای خشک و خشن سنت به کلی رویگردان شدهاند. این استراتژی، دقیقاً همان چیزیست که سروش را در چشم طیفی از مخاطبان، «مصلح» و «پیشرو» جلوه میدهد، در حالی که در بطن، او مشغولِ بازمهندسی ابزارهای کنترل دینی است.
🍂 تحلیلهای عبدالکریم سروش دربارۀ قدرت و جنگ در اسلام، بهجای مواجههای شجاعانه با خشونت تاریخی این دین، تنها کوششیست هوشمندانه اما فریبنده برای شستشوی چهرۀ اسلام در برابر وجدان مدرن. این تلاش، نه از سر جستجوی بیطرفانۀ حقیقت، بلکه با هدف «نجات» یک روایت دینی در حال فروپاشی انجام میشود؛ نجاتی که به بهای تهیسازی اسلام از جوهرۀ اصلیاش و تبدیل آن به یک ایدئولوژی بیریشه و بیهویت تمام میشود.
🍂 سروش در تحلیل «ارادۀ معطوف به قدرت» پیامبر، با بیان اینکه
«نفس قدرتخواهی مذموم نیست، بلکه بستگی به هدف از کسب قدرت دارد»،
در واقع اصول اخلاقی جهانشمول را قربانی مصلحتسنجی دینی میکند. این سفسطهای خطرناک است که درهای توجیه را بر روی هر نوع خشونت و سلطهگری میگشاید؛ چرا که هر خشونتی میتواند با نیتی «مقدس» توجیه شود.
🔺شمشیر و جنگ دیگر ابزار تحمیل نیست، بلکه ضرورتی برای «ابلاغ پیام» یا «گسترش هدایت» جلوه میکند. این همان روتوش ذهنی است که خشونتورزی و سلطهگری ذاتی در متون و سیره اسلامی را پنهان کرده و آن را به پوششی از مصلحت و روشنگری میآراید.
🔺وعدۀ تسخیر ایران و روم، دیگر جاهطلبی امپریالیستیِ مایۀ «شماتت و ضد تقوا و اخلاقِ انسانی» نیست، بلکه به «تکلیف الهی» بدل میشود. اینجاست که "مبتذلسازی شر" آغاز میشود.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘سماعِ سروش بر جسدِ الله (۲/۴)
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنی وحی با تشریحِ بقایِ انگلی اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔶 ذاتِ اسلام وهابیت است؛ تشریحِ بقای انگلیِ اسلام توسط سروش
🍂 شاید فاجعهآمیزترین بخش تحلیل سروش، توجیهِ جنگهای متجاوزانۀ پس از محمد است. او نهتنها این تجاوزها و اشغالگریها را تقبیح نمیکند، بلکه آنها را عامل «شکوفا» و «تمدنساز»شدنِ اسلام میداند. این ادعا که:
اوج شیادی فکری و مغالطۀ تاریخی است.
🔺این روایت، استعمارگری، غارت، و تحمیل فرهنگی و مذهبی را به بستری برای «آمیختگی تمدنی» و «پیشرفت» تبدیل میکند. این رویکرد، چیزی نیست جز توجیه استثمار و سرکوب بشری تحت لوایِ «ضرورت تاریخی».
🔺نکتۀ جذاب اینجاست که این طرزِ بیان به وضوح افشا میکند که در پسِ ذهنِ سروش، اسلام نه یک امرِ آسمانی و الهی و خودکفا که خدایی آن را برای بشریت عرضه داشته، بلکه امری عمیقاً زمینی و نیازمند به عوامل بیرونی، و برساختهشده از افکار و امیالِ بشریست.
🔺و بقای آن تا به امروز، نه از کمال ذاتی، بلکه از زور، اجبار، و آمیزش تحمیلی با عناصر زاینده و پویای ملل و ادیان دیگر حاصل شدهاست. سروش بهشکلی ناخودآگاه، اسلام را به موجودی «انگلوار و میانتهی و در حد وهابیت» تشبیه میکند که حتی برای بقایِ «حیات انگلی» خود و نابود نشدنش، ناچار به تغذیه از انرژی و دستاوردهای دیگر تمدنها بودهاست.
🔺این امر، بطور ضمنی یعنی اینکه اسلام، بهجای اینکه خود از منبعی الهی و تمدنساز و سرشار از مفاهیم بکر و پیشرو باشد، و بهخاطر آن، و به ارادۀ خدایِ آن، بسط یابد، در ابتدا باید از منابع تمدنیِ دیگران ارتزاق میکرد و برای بقای خود، اولا مدیون قدرت نظامی و توحشِ ایدئولوژیِ فناتیکِ و وهابیستیِ خود، و ثانیا، غارت و سرقت از فرهنگهای بیگانه بودهاست، و کمتر میتوان بالیدن و درخششهای فرهنگی و علمی و فکریِ تمدنِ مسلمانان را، به منشاء موردِ ادعای الاهیِ اسلام مربوط دانست.
🔶 استاندارد دوگانه: نقد رادیکال به اسرائیل و تطهیرِ اشغالگریِ اسلام و مداحیِ اشغالگرانِ خودی
🍂 جالب آنجاست که همین سروش، بیمحابا به توجیه جهادگرایی اسلامی و اشغالگریهای تاریخیِ اسلام، از جمله تعرض به ایران، میپردازد و هیچگاه کوچکترین نقدی بر قرآن، محمد، علی، و حسنین در باب جهادها، کشورگشاییها، و تجاوزها و تعرضها و خونریزیها، از جمله نسبت به اجداد خودش، روا نمیدارد؛ گویی آنچنان در اسلام آسیمیله شده و روحش را به خدایِ اسلام (که خود بارها از پلشتیهایش در مقایسه با عرفانِ مولانا گفته) فروخته، که نهتنها هویت ایرانیاش را واگذاشته، بلکه کوچکترین واکنش وجدانی نسبت به خون انسانها نیز در او مرده است. اما وقتی با موضعی بهظاهر مشابه—یعنی اشغالگریهای اسرائیل—مواجه میشود، صبح و شام، در آغاز و پایان هر سخنرانی، مراسمِ روضهخوانی و ناله و فغانکشیاش برپاست و خود را چون امامی دلنگرانِ امتِ اسلام (در مقابل کفارِ غرب و یهود) و پرچمدار عدالتخواهی مینماید.
🍂 گویی در طول تاریخ، فقط فلسطینیانِ مسلمان—که خود باوری راسخ به وجوبِ جهاد با غیرمسلمانان و حتی روافض (حمایتشان از صدام در جنگ با ایران را به یاد بیاوریم)، صحیح و اسوهبودنِ کشتار بنیقریظه، و آرمانِ محو اسرائیل دارند—طعم اشغالگری و ایدئولوژی دینی را چشیدهاند؛ و سایر ملتهای بهاشغالدرآمده، از جمله مصریان (که اسلام حتی زبانشان را از آنان ربود) و ایرانیان، قربانی هیچ اشغالگری و جنگی نبودهاند!
🔺این تناقض، سروش را در یک دور باطل از خشونت مذهبی گرفتار میسازد. او از سویی به توجیه اشغالگریهایی میپردازد که خود ریشههای خشونت امروز جهان اسلام است، و از سوی دیگر بر قربانیان خشونتی میگرید که خود از همان جنس ایدئولوژی دینی تغذیه میکند. این چرخۀ معیوب، نهتنها راهحلی برای صلح ارائه نمیدهد، بلکه بهصورت پنهان، تداوم خشونت بر مبنای هویتهای دینی را ترویج میکند؛ چرا که هیچیک از طرفین حاضر به نقد ریشهای و تاریخی خود نیستند. سروش به جای شکستن این چرخه، تنها به تغییرِ رنگِ آن میپردازد.
🍂 این تناقض آشکار و استاندارد دوگانه، نهتنها عمق نقد او را زیر سؤال میبرد، بلکه صداقت فکریاش را نیز به چالش میکشد. چگونه یک حامیِ پروپاقرصِ اشغالگری مذهبیِ دیروز، میتواند منتقد سرسخت اشغالگری امروز باشد؟ این پرسش، نه صرفا یک تناقض منطقی، بلکه یک رسوایی اخلاقی در بنیانهای روشنفکری دینیست.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنی وحی با تشریحِ بقایِ انگلی اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔶 ذاتِ اسلام وهابیت است؛ تشریحِ بقای انگلیِ اسلام توسط سروش
🍂 شاید فاجعهآمیزترین بخش تحلیل سروش، توجیهِ جنگهای متجاوزانۀ پس از محمد است. او نهتنها این تجاوزها و اشغالگریها را تقبیح نمیکند، بلکه آنها را عامل «شکوفا» و «تمدنساز»شدنِ اسلام میداند. این ادعا که:
«اگر اسلام در جزیرة العرب میماند، به همان شکل وهابیت باقی میماند»، و نیاز به «گسترش به کشورهای دیگر با تمدنهای پیشرفته» داشت تا «شکوفا شود»،
اوج شیادی فکری و مغالطۀ تاریخی است.
🔺این روایت، استعمارگری، غارت، و تحمیل فرهنگی و مذهبی را به بستری برای «آمیختگی تمدنی» و «پیشرفت» تبدیل میکند. این رویکرد، چیزی نیست جز توجیه استثمار و سرکوب بشری تحت لوایِ «ضرورت تاریخی».
🔺نکتۀ جذاب اینجاست که این طرزِ بیان به وضوح افشا میکند که در پسِ ذهنِ سروش، اسلام نه یک امرِ آسمانی و الهی و خودکفا که خدایی آن را برای بشریت عرضه داشته، بلکه امری عمیقاً زمینی و نیازمند به عوامل بیرونی، و برساختهشده از افکار و امیالِ بشریست.
🔺و بقای آن تا به امروز، نه از کمال ذاتی، بلکه از زور، اجبار، و آمیزش تحمیلی با عناصر زاینده و پویای ملل و ادیان دیگر حاصل شدهاست. سروش بهشکلی ناخودآگاه، اسلام را به موجودی «انگلوار و میانتهی و در حد وهابیت» تشبیه میکند که حتی برای بقایِ «حیات انگلی» خود و نابود نشدنش، ناچار به تغذیه از انرژی و دستاوردهای دیگر تمدنها بودهاست.
🔺این امر، بطور ضمنی یعنی اینکه اسلام، بهجای اینکه خود از منبعی الهی و تمدنساز و سرشار از مفاهیم بکر و پیشرو باشد، و بهخاطر آن، و به ارادۀ خدایِ آن، بسط یابد، در ابتدا باید از منابع تمدنیِ دیگران ارتزاق میکرد و برای بقای خود، اولا مدیون قدرت نظامی و توحشِ ایدئولوژیِ فناتیکِ و وهابیستیِ خود، و ثانیا، غارت و سرقت از فرهنگهای بیگانه بودهاست، و کمتر میتوان بالیدن و درخششهای فرهنگی و علمی و فکریِ تمدنِ مسلمانان را، به منشاء موردِ ادعای الاهیِ اسلام مربوط دانست.
🔶 استاندارد دوگانه: نقد رادیکال به اسرائیل و تطهیرِ اشغالگریِ اسلام و مداحیِ اشغالگرانِ خودی
🍂 جالب آنجاست که همین سروش، بیمحابا به توجیه جهادگرایی اسلامی و اشغالگریهای تاریخیِ اسلام، از جمله تعرض به ایران، میپردازد و هیچگاه کوچکترین نقدی بر قرآن، محمد، علی، و حسنین در باب جهادها، کشورگشاییها، و تجاوزها و تعرضها و خونریزیها، از جمله نسبت به اجداد خودش، روا نمیدارد؛ گویی آنچنان در اسلام آسیمیله شده و روحش را به خدایِ اسلام (که خود بارها از پلشتیهایش در مقایسه با عرفانِ مولانا گفته) فروخته، که نهتنها هویت ایرانیاش را واگذاشته، بلکه کوچکترین واکنش وجدانی نسبت به خون انسانها نیز در او مرده است. اما وقتی با موضعی بهظاهر مشابه—یعنی اشغالگریهای اسرائیل—مواجه میشود، صبح و شام، در آغاز و پایان هر سخنرانی، مراسمِ روضهخوانی و ناله و فغانکشیاش برپاست و خود را چون امامی دلنگرانِ امتِ اسلام (در مقابل کفارِ غرب و یهود) و پرچمدار عدالتخواهی مینماید.
🍂 گویی در طول تاریخ، فقط فلسطینیانِ مسلمان—که خود باوری راسخ به وجوبِ جهاد با غیرمسلمانان و حتی روافض (حمایتشان از صدام در جنگ با ایران را به یاد بیاوریم)، صحیح و اسوهبودنِ کشتار بنیقریظه، و آرمانِ محو اسرائیل دارند—طعم اشغالگری و ایدئولوژی دینی را چشیدهاند؛ و سایر ملتهای بهاشغالدرآمده، از جمله مصریان (که اسلام حتی زبانشان را از آنان ربود) و ایرانیان، قربانی هیچ اشغالگری و جنگی نبودهاند!
🔺این تناقض، سروش را در یک دور باطل از خشونت مذهبی گرفتار میسازد. او از سویی به توجیه اشغالگریهایی میپردازد که خود ریشههای خشونت امروز جهان اسلام است، و از سوی دیگر بر قربانیان خشونتی میگرید که خود از همان جنس ایدئولوژی دینی تغذیه میکند. این چرخۀ معیوب، نهتنها راهحلی برای صلح ارائه نمیدهد، بلکه بهصورت پنهان، تداوم خشونت بر مبنای هویتهای دینی را ترویج میکند؛ چرا که هیچیک از طرفین حاضر به نقد ریشهای و تاریخی خود نیستند. سروش به جای شکستن این چرخه، تنها به تغییرِ رنگِ آن میپردازد.
🍂 این تناقض آشکار و استاندارد دوگانه، نهتنها عمق نقد او را زیر سؤال میبرد، بلکه صداقت فکریاش را نیز به چالش میکشد. چگونه یک حامیِ پروپاقرصِ اشغالگری مذهبیِ دیروز، میتواند منتقد سرسخت اشغالگری امروز باشد؟ این پرسش، نه صرفا یک تناقض منطقی، بلکه یک رسوایی اخلاقی در بنیانهای روشنفکری دینیست.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘سماعِ سروش بر جسدِ الله (۳/۴)
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنیِ وحی با تشریحِ بقایِ انگلیِ اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔺این نوعی اخلاق گزینشی و کوری اخلاقیست که تنها به نقد «شر»ی میپردازد که از جانب «غیر» سر زده، اما در برابر «شر»ی که از دامانِ «خودی»، (آن هم مقدسین مدعیِ عصمت و طهارت) برخاسته، نهتنها سکوت میکند، بلکه با جد و جهد به توجیه و تطهیر آن مشغول میشود.
🍂 این ریاکاری فکری، نه فقط به تقویت پایههای ظلم و جور در تاریخ یاری رسانده، بلکه مانعی بنیادین در مسیر شکلگیری وجدان تاریخی و اخلاقی در جهان اسلام، و بویژه در میان متفکران ایرانی بودهاست. روشنفکریای که بجای ایستادن در برابر ریشههای خشونت، در برابر ساحت مقدسین زانو زده، و بجای نقد صریح و بیپروا، دلمشغول بزککردن همان تاریخ سرشار از خون و سرنیزه شدهاست.
🍂 تا وقتی که اشغال ایران، مصر، شام، شمال آفریقا و هند «فتوحات اسلامی» و «فتح مبین» خوانده میشود، و هرگونه نقد علمی و منطقی و یا ابراز انزجار از اشغالگران و ایدئولوژی فاشیستی، تروریستی و توتالیترشان—که هنوز نیز در ابعادی وسیع قربانی میگیرد و ملتها را از توسعه و آزادی و آبادانی و رفاه و فقرزدایی بازمیدارد—ممنوع یا تابو و پرهزینه تلقی شود، اما اشغالِ بخشی از فلسطین «جنایتِ بزرگ» خوانده شود، روشنفکری دینی نه بر پایۀ عدالت، بلکه بر ستونهای تبعیض و دورویی و تعصب و وارونگیِ تاریخی بنا شدهاست.
🔺سروش با این توجیهات، نمیگذارد مخاطب با تمام وجود، قبح و رذالتِ بیحدِ خونریزی، تجاوز و غارت، اشغالگری، و نقض حقوق انسانها را درک کند. او با ارائۀ تفسیری توجیهگرایانه، با رنگ و لعابی «تاریخی» و «ضروری»، از اعمالی که ذاتاً شر محسوب میشوند، سنگینی بارِ اخلاقی آنها را از دوشِ دین و دینداران برمیدارد. به این ترتیب، فتوحات خونبار و تجاوز به سرزمینها و نوامیس و اموال مردم (که اجدادِ مخاطبانِ مستقیم سروش محسوب میشوند)، از جنایت به "ماموریت الهی - تاریخی" تبدیل میشود؛ شر، عادی میگردد؛ و زشتیِ آن، به "وظیفه"ای الهی تقلیل مییابد. این روند، وجدان اخلاقی را نسبت به پیامدهای خشونتبار دین، بیحس کرده و به نوعی پذیرش ناخودآگاه شر میانجامد.
🍂 در چنین دستگاه فکریای، آکه از بیرون آمده و با شمشیر و ایدئولوژی، خاک و فرهنگ ملتی را درنوردیده، بهناگاه «خودی» فرض میشود؛ نه از سر نزدیکی تاریخی و اخلاقی و فرهنگی، بلکه بهسببِ فرآیند موفق آسیمیلهسازی و فراموشی هویت.
🍂 اشغالگر، وقتی از دروازههای دین عبور کرد، دیگر بیگانه نیست، هرچند قرنهای پیاپی بر جنازۀ اجداد و زبان و فرهنگ تو آوار شده باشد. اینجاست که "صنعت فراموشی تاریخ" به کار میافتد؛ یک مکانیسم پیچیدۀ ایدئولوژیک که وظیفهاش محو کردن ردِ پای اشغال و ستم از حافظه جمعی است. روشنفکریای که «خویشتنِ خود» را با این اشغالگر و ایدئولوژی سلطهگرش تعریف میکند، نه روشنضمیر است، نه متفکر، بلکه فرزندِ ناخلفِ فراموشی است—فراموشیِ خود و اجدادش، و سرگذشت خونینشان. این رویکرد، در ذات خود، شباهتهای هولناکی به فاشیسم دارد؛ جایی که حقیقت به نفع ایدئولوژی قربانی میشود، گذشته بازنویسی میگردد، و هرگونه مقاومت در برابر روایتِ مسلط، سرکوب میشود. روشنفکر در این نقش، به جای روشنگری، تبدیل به مهندسِ تاریخزدایی میشود که راه را برای سلطۀ کامل روایتِ اشغالگر هموار میکند.
🍂 اینجا دیگر با اصلاحطلبی روبهرو نیستیم؛ آنچه پیش رو داریم، نفاقیست ریشهدار و سیستماتیک که در پوشش نواندیشی دینی، بهجای نقد حقیقتجویانۀ سنت، به بازتولید تقدسگرایی گزینشی مشغول است. نفاقی که اشغالگران اسلامی را «خودی» مینامد—نه به سبب مشروعیت تاریخی یا اخلاقیشان، بلکه صرفاً بهواسطۀ موفقیت نسبیِ پروژۀ آسیمیلهسازی و فراموشی هویت فرهنگیِ ملتهای مغلوب—و در عین حال، بر اشغالگران «بیگانه» فریاد نفرین میکشد، نه از سر عدالت، بلکه بهخاطر بیرونماندنشان از دایرۀ تخیل دینیِ خودیسازی.
🍂 روشنفکریای که از بیداد تاریخ خود آغاز نمیکند، بلکه بیدادگران تاریخی به وطن خود را تطهیر و تقدیس میکند، نه اصلاحطلب است، نه حقیقتجو؛ او صرفاً پناهندهای فکریست در معبد گذشتهای که دریایی از خون بر محرابش خشکیده، و ترجیح میدهد در امنیت تقدسهای تاریخی بیندیشد، تا در آتش وجدان. مادامیکه مرز «خودی» و «بیگانه» نه بر پایه اخلاق، بلکه بر اساس نزدیکی مذهبیِ تحمیلی ترسیم شود، نواندیشی دینی چیزی جز ادامۀ همان ظلم قدیم، با زبانی تازه نخواهد بود.
🍂 نواندیشیای که از محمد و علی و قرآن جز زیبایی نمیبیند، اما از نتانیاهو و صهیونیسم فقط پلیدی، نه «نواندیش» است و نه «اخلاقگرا»؛ صرفاً مزدور تاریخیِ یک روایت مسلط است، ولو در لباس روشنفکری، ولو با اشاراتی به مولوی و حافظ.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
— مبتذلسازیِ شر و نفیِ ضمنیِ وحی با تشریحِ بقایِ انگلیِ اسلام
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🔺این نوعی اخلاق گزینشی و کوری اخلاقیست که تنها به نقد «شر»ی میپردازد که از جانب «غیر» سر زده، اما در برابر «شر»ی که از دامانِ «خودی»، (آن هم مقدسین مدعیِ عصمت و طهارت) برخاسته، نهتنها سکوت میکند، بلکه با جد و جهد به توجیه و تطهیر آن مشغول میشود.
🍂 این ریاکاری فکری، نه فقط به تقویت پایههای ظلم و جور در تاریخ یاری رسانده، بلکه مانعی بنیادین در مسیر شکلگیری وجدان تاریخی و اخلاقی در جهان اسلام، و بویژه در میان متفکران ایرانی بودهاست. روشنفکریای که بجای ایستادن در برابر ریشههای خشونت، در برابر ساحت مقدسین زانو زده، و بجای نقد صریح و بیپروا، دلمشغول بزککردن همان تاریخ سرشار از خون و سرنیزه شدهاست.
🍂 تا وقتی که اشغال ایران، مصر، شام، شمال آفریقا و هند «فتوحات اسلامی» و «فتح مبین» خوانده میشود، و هرگونه نقد علمی و منطقی و یا ابراز انزجار از اشغالگران و ایدئولوژی فاشیستی، تروریستی و توتالیترشان—که هنوز نیز در ابعادی وسیع قربانی میگیرد و ملتها را از توسعه و آزادی و آبادانی و رفاه و فقرزدایی بازمیدارد—ممنوع یا تابو و پرهزینه تلقی شود، اما اشغالِ بخشی از فلسطین «جنایتِ بزرگ» خوانده شود، روشنفکری دینی نه بر پایۀ عدالت، بلکه بر ستونهای تبعیض و دورویی و تعصب و وارونگیِ تاریخی بنا شدهاست.
🔺سروش با این توجیهات، نمیگذارد مخاطب با تمام وجود، قبح و رذالتِ بیحدِ خونریزی، تجاوز و غارت، اشغالگری، و نقض حقوق انسانها را درک کند. او با ارائۀ تفسیری توجیهگرایانه، با رنگ و لعابی «تاریخی» و «ضروری»، از اعمالی که ذاتاً شر محسوب میشوند، سنگینی بارِ اخلاقی آنها را از دوشِ دین و دینداران برمیدارد. به این ترتیب، فتوحات خونبار و تجاوز به سرزمینها و نوامیس و اموال مردم (که اجدادِ مخاطبانِ مستقیم سروش محسوب میشوند)، از جنایت به "ماموریت الهی - تاریخی" تبدیل میشود؛ شر، عادی میگردد؛ و زشتیِ آن، به "وظیفه"ای الهی تقلیل مییابد. این روند، وجدان اخلاقی را نسبت به پیامدهای خشونتبار دین، بیحس کرده و به نوعی پذیرش ناخودآگاه شر میانجامد.
🍂 در چنین دستگاه فکریای، آکه از بیرون آمده و با شمشیر و ایدئولوژی، خاک و فرهنگ ملتی را درنوردیده، بهناگاه «خودی» فرض میشود؛ نه از سر نزدیکی تاریخی و اخلاقی و فرهنگی، بلکه بهسببِ فرآیند موفق آسیمیلهسازی و فراموشی هویت.
🍂 اشغالگر، وقتی از دروازههای دین عبور کرد، دیگر بیگانه نیست، هرچند قرنهای پیاپی بر جنازۀ اجداد و زبان و فرهنگ تو آوار شده باشد. اینجاست که "صنعت فراموشی تاریخ" به کار میافتد؛ یک مکانیسم پیچیدۀ ایدئولوژیک که وظیفهاش محو کردن ردِ پای اشغال و ستم از حافظه جمعی است. روشنفکریای که «خویشتنِ خود» را با این اشغالگر و ایدئولوژی سلطهگرش تعریف میکند، نه روشنضمیر است، نه متفکر، بلکه فرزندِ ناخلفِ فراموشی است—فراموشیِ خود و اجدادش، و سرگذشت خونینشان. این رویکرد، در ذات خود، شباهتهای هولناکی به فاشیسم دارد؛ جایی که حقیقت به نفع ایدئولوژی قربانی میشود، گذشته بازنویسی میگردد، و هرگونه مقاومت در برابر روایتِ مسلط، سرکوب میشود. روشنفکر در این نقش، به جای روشنگری، تبدیل به مهندسِ تاریخزدایی میشود که راه را برای سلطۀ کامل روایتِ اشغالگر هموار میکند.
🍂 اینجا دیگر با اصلاحطلبی روبهرو نیستیم؛ آنچه پیش رو داریم، نفاقیست ریشهدار و سیستماتیک که در پوشش نواندیشی دینی، بهجای نقد حقیقتجویانۀ سنت، به بازتولید تقدسگرایی گزینشی مشغول است. نفاقی که اشغالگران اسلامی را «خودی» مینامد—نه به سبب مشروعیت تاریخی یا اخلاقیشان، بلکه صرفاً بهواسطۀ موفقیت نسبیِ پروژۀ آسیمیلهسازی و فراموشی هویت فرهنگیِ ملتهای مغلوب—و در عین حال، بر اشغالگران «بیگانه» فریاد نفرین میکشد، نه از سر عدالت، بلکه بهخاطر بیرونماندنشان از دایرۀ تخیل دینیِ خودیسازی.
🍂 روشنفکریای که از بیداد تاریخ خود آغاز نمیکند، بلکه بیدادگران تاریخی به وطن خود را تطهیر و تقدیس میکند، نه اصلاحطلب است، نه حقیقتجو؛ او صرفاً پناهندهای فکریست در معبد گذشتهای که دریایی از خون بر محرابش خشکیده، و ترجیح میدهد در امنیت تقدسهای تاریخی بیندیشد، تا در آتش وجدان. مادامیکه مرز «خودی» و «بیگانه» نه بر پایه اخلاق، بلکه بر اساس نزدیکی مذهبیِ تحمیلی ترسیم شود، نواندیشی دینی چیزی جز ادامۀ همان ظلم قدیم، با زبانی تازه نخواهد بود.
🍂 نواندیشیای که از محمد و علی و قرآن جز زیبایی نمیبیند، اما از نتانیاهو و صهیونیسم فقط پلیدی، نه «نواندیش» است و نه «اخلاقگرا»؛ صرفاً مزدور تاریخیِ یک روایت مسلط است، ولو در لباس روشنفکری، ولو با اشاراتی به مولوی و حافظ.
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📘سماعِ سروش بر جسدِ الله (۴/۴)
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 رهایی از سلطه، پیش از آنکه سیاسی باشد، فکری و اخلاقیست، و این ممکن نیست، مگر با شکستن قداستِ روایاتی که با خون و شمشیر شکل گرفتهاند و هنوز به نام دین، مقدس شمرده میشوند. جامعهای که هنوز قادسیه را بعنوان نقطۀ آغازِ یک زخم تاریخی بازنشناسد، اما کربلا را جاودانه سوگواری کند، در واقع اشغالگر را به جای شهید نشانده و حافظۀ تاریخیاش را از درون تهی ساختهاست. همانطور که قرنها روضهخوانی برای حسین، ما را از یادآوری قهرمانان واقعی خودمان—از یزدگرد و بابک گرفته تا ابومسلم و فردوسی—بازداشت و متجاوزانِ شورشی را بدل به "اهل بیتِ خودی" کرد، امروز نیز روضهخوانی سروش برای فلسطین، در کنار تطهیر اشغالگری اسلامی، امتداد همان پروژۀ تاریخیِ آسیمیلهسازی است.
🍂 روشنفکری که بجای شکافتن این چرخۀ تقدیس، خود در آن مینالد و نوحه میخواند، اصلاحطلب نیست، بلکه حافظِ تحریف است. نه با رقیقکردن جنایت میتوان به آزادی رسید، نه با واژگان عرفانی، و نه با فریاد بر سر یک اشغال، در سکوت مطلق نسبت به دهها اشغال دیگر.
🍂 آزادی از سلطه، از درون آغاز میشود: از بازپسگیری وجدانِ تاریخی، حافظه، و نامِ قهرمانانِ فراموششده. ما ملتی هستیم که بجای آنکه در سالگرد قادسیه به اشغالِ بیش از هزار سالۀ ایران بیاندیشیم، در سالگرد عاشورا برای اشغالگرانمان نوحه میخوانیم. این وارونگیِ حافظه، فقط حاصلِ زور نبوده، حاصل روایتسازی هوشمندانهای بوده که اشغالگر را شهید، و مقاومتکننده را کافر، مشرک، نجس، جاهل و ظالم جا زد. هیچ ملتی که حافظهاش را از او گرفته باشند، آزاد نخواهد شد؛ و هیچ آزادیای از دلِ روضهخوانی برای اشغالگر بهدست نخواهد آمد.
🔶 مرگِ الله: ابهام عامدانه و تهیسازی دین
🔻نقدهای دیگری که به رویکرد سروش وارد است، به تکنیکهای فکری او برمیگردد:
۱. ابهام در مرزهای "دین" و "تفسیر": سروش مرزهای بین "دین" (متن مقدس) و "تفسیر" (برداشتهای بشری) را بشدت مبهم میکند. او آنقدر دست مفسر را برای "تجربههای شخصی ایمان" باز میگذارد که دیگر مشخص نیست چه چیزی از "اصل دین" باقی مانده است. این ابهام، به او اجازه میدهد هر بخش از دین را که با عقل مدرن ناسازگار است، به "استعاره" یا "برداشت تاریخی" تقلیل دهد و بخشهای دیگر را "حقیقت" و "معنای اصلی" بنامند. این یکدستی ساختاری دین را از بین میبرد و آن را به مجموعهای از گزارههای دلخواه تبدیل میکند.
۲. فرار از مسئولیت اخلاقی: وقتی سروش خشونت و سلطهگری را به "اراده معطوف به قدرت" پیامبر و "ضرورت گسترش پیام" نسبت میدهد، در واقع از مسئولیت اخلاقی و تاریخی دینداران و حتی خود ذات دین شانه خالی میکند. او به جای نقد بنیادین، به بازطراحی ظاهری دین میپردازد تا آن را از اتهامات اخلاقی معاصر نجات دهد.
۳. تقلیل امر الهی به امر بشری بدون پذیرش کامل: سروش ناخودآگاه اسلام را به یک پدیدۀ کاملاً بشری و تاریخی تقلیل میدهد، اما هرگز به صراحت ماهیت الهی و وحیانی دین را کنار نمیگذارد. اینجاست که دوگانگی درونی نواندیشی به اوج میرسد. او میخواهد هم بگوید اسلام آسمانی است و هم اینکه بقایش وابسته به زمین و تمدنهای بشری است. این عدم شهامت در پذیرش کامل پیامدهای منطقی تحلیلهایش، موجب میشود که نواندیشی به یک مجموعه از تناقضات حلنشده تبدیل شود که نه دینداران سنتی آن را میپذیرند و نه سکولارها و منتقدان آن را منطقی و صادقانه مییابند.
۴. پایان پروژۀ "دولت دینی" و "تمدن اسلامی": هرچند سروش در اینجا به نقد پروژۀ دولت دینی نمیپردازد، اما تحلیل او از "پایان دوران خلافت و تمدن اسلامی" که در ویدیو مطرح شد، در خود، حامل یک اعتراف پنهان است. اینکه:
و
در واقع اقراری تلویحی به شکست تاریخی و عدم کارایی سیستماتیک یک ایدئولوژی برآمده از همان اصول جهادگراییست که او توجیه میکند. او این شکست را به "تغییر دوران" نسبت میدهد و نه به نقصهای درونی دین، که خود تلاشی دیگر برای حفظ ظاهر قداست است. این بهمعنای ناتوانی ذاتی اسلام تاریخی در سازگاری با اصول حکمرانی مدرن و حقوق بشر است که منجر به مرگ پروژۀ سیاسی آن شدهاست.
خاتمۀ کلام
تحلیلهای سروش، نه یک گشایش فکری، بلکه یک سنگربندی پیچیده برای حفظ ظاهریِ اسلام در برابر نقد مدرن است. این سنگربندی، در نهایت منجر به خودویرانگری درونی اسلام میشود؛ زیرا آن را از ریشههای الهیاش جدا کرده و به موجودی متناقض و بیهویت تبدیل میکند. سروش با تحلیلهایش، در واقع رقصی بر جسدِ الله را به نمایش میگذارد؛ خدایی که با دستانِ امثال او، از جایگاه فاعل و مداخلهگر خلع شده، و به سایهای از یک مفهوم فلسفی بدل شدهاست.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
✍🏻 #عبدالله_کشمیری
🍂 رهایی از سلطه، پیش از آنکه سیاسی باشد، فکری و اخلاقیست، و این ممکن نیست، مگر با شکستن قداستِ روایاتی که با خون و شمشیر شکل گرفتهاند و هنوز به نام دین، مقدس شمرده میشوند. جامعهای که هنوز قادسیه را بعنوان نقطۀ آغازِ یک زخم تاریخی بازنشناسد، اما کربلا را جاودانه سوگواری کند، در واقع اشغالگر را به جای شهید نشانده و حافظۀ تاریخیاش را از درون تهی ساختهاست. همانطور که قرنها روضهخوانی برای حسین، ما را از یادآوری قهرمانان واقعی خودمان—از یزدگرد و بابک گرفته تا ابومسلم و فردوسی—بازداشت و متجاوزانِ شورشی را بدل به "اهل بیتِ خودی" کرد، امروز نیز روضهخوانی سروش برای فلسطین، در کنار تطهیر اشغالگری اسلامی، امتداد همان پروژۀ تاریخیِ آسیمیلهسازی است.
🍂 روشنفکری که بجای شکافتن این چرخۀ تقدیس، خود در آن مینالد و نوحه میخواند، اصلاحطلب نیست، بلکه حافظِ تحریف است. نه با رقیقکردن جنایت میتوان به آزادی رسید، نه با واژگان عرفانی، و نه با فریاد بر سر یک اشغال، در سکوت مطلق نسبت به دهها اشغال دیگر.
🍂 آزادی از سلطه، از درون آغاز میشود: از بازپسگیری وجدانِ تاریخی، حافظه، و نامِ قهرمانانِ فراموششده. ما ملتی هستیم که بجای آنکه در سالگرد قادسیه به اشغالِ بیش از هزار سالۀ ایران بیاندیشیم، در سالگرد عاشورا برای اشغالگرانمان نوحه میخوانیم. این وارونگیِ حافظه، فقط حاصلِ زور نبوده، حاصل روایتسازی هوشمندانهای بوده که اشغالگر را شهید، و مقاومتکننده را کافر، مشرک، نجس، جاهل و ظالم جا زد. هیچ ملتی که حافظهاش را از او گرفته باشند، آزاد نخواهد شد؛ و هیچ آزادیای از دلِ روضهخوانی برای اشغالگر بهدست نخواهد آمد.
🔶 مرگِ الله: ابهام عامدانه و تهیسازی دین
🔻نقدهای دیگری که به رویکرد سروش وارد است، به تکنیکهای فکری او برمیگردد:
۱. ابهام در مرزهای "دین" و "تفسیر": سروش مرزهای بین "دین" (متن مقدس) و "تفسیر" (برداشتهای بشری) را بشدت مبهم میکند. او آنقدر دست مفسر را برای "تجربههای شخصی ایمان" باز میگذارد که دیگر مشخص نیست چه چیزی از "اصل دین" باقی مانده است. این ابهام، به او اجازه میدهد هر بخش از دین را که با عقل مدرن ناسازگار است، به "استعاره" یا "برداشت تاریخی" تقلیل دهد و بخشهای دیگر را "حقیقت" و "معنای اصلی" بنامند. این یکدستی ساختاری دین را از بین میبرد و آن را به مجموعهای از گزارههای دلخواه تبدیل میکند.
۲. فرار از مسئولیت اخلاقی: وقتی سروش خشونت و سلطهگری را به "اراده معطوف به قدرت" پیامبر و "ضرورت گسترش پیام" نسبت میدهد، در واقع از مسئولیت اخلاقی و تاریخی دینداران و حتی خود ذات دین شانه خالی میکند. او به جای نقد بنیادین، به بازطراحی ظاهری دین میپردازد تا آن را از اتهامات اخلاقی معاصر نجات دهد.
۳. تقلیل امر الهی به امر بشری بدون پذیرش کامل: سروش ناخودآگاه اسلام را به یک پدیدۀ کاملاً بشری و تاریخی تقلیل میدهد، اما هرگز به صراحت ماهیت الهی و وحیانی دین را کنار نمیگذارد. اینجاست که دوگانگی درونی نواندیشی به اوج میرسد. او میخواهد هم بگوید اسلام آسمانی است و هم اینکه بقایش وابسته به زمین و تمدنهای بشری است. این عدم شهامت در پذیرش کامل پیامدهای منطقی تحلیلهایش، موجب میشود که نواندیشی به یک مجموعه از تناقضات حلنشده تبدیل شود که نه دینداران سنتی آن را میپذیرند و نه سکولارها و منتقدان آن را منطقی و صادقانه مییابند.
۴. پایان پروژۀ "دولت دینی" و "تمدن اسلامی": هرچند سروش در اینجا به نقد پروژۀ دولت دینی نمیپردازد، اما تحلیل او از "پایان دوران خلافت و تمدن اسلامی" که در ویدیو مطرح شد، در خود، حامل یک اعتراف پنهان است. اینکه:
با از بین رفتن خلافت، دوران آن نیز به پایان رسید و بازگشت آن ممکن نیست
و
تمدن اسلامی نیز دورهای داشت و به پایان رسیده است،
در واقع اقراری تلویحی به شکست تاریخی و عدم کارایی سیستماتیک یک ایدئولوژی برآمده از همان اصول جهادگراییست که او توجیه میکند. او این شکست را به "تغییر دوران" نسبت میدهد و نه به نقصهای درونی دین، که خود تلاشی دیگر برای حفظ ظاهر قداست است. این بهمعنای ناتوانی ذاتی اسلام تاریخی در سازگاری با اصول حکمرانی مدرن و حقوق بشر است که منجر به مرگ پروژۀ سیاسی آن شدهاست.
خاتمۀ کلام
تحلیلهای سروش، نه یک گشایش فکری، بلکه یک سنگربندی پیچیده برای حفظ ظاهریِ اسلام در برابر نقد مدرن است. این سنگربندی، در نهایت منجر به خودویرانگری درونی اسلام میشود؛ زیرا آن را از ریشههای الهیاش جدا کرده و به موجودی متناقض و بیهویت تبدیل میکند. سروش با تحلیلهایش، در واقع رقصی بر جسدِ الله را به نمایش میگذارد؛ خدایی که با دستانِ امثال او، از جایگاه فاعل و مداخلهگر خلع شده، و به سایهای از یک مفهوم فلسفی بدل شدهاست.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📺 تلاقی اسلام و فاشیسم: تاریخزدایی از هویت ملی
💬 یک حزباللهی امتگرا:
🔺این قبیل سخنان و مواضع کینهتوزانه علیه نمادهای ملی - تاریخی ایران، صرفا ابراز احساسات فردی نیستند؛ بلکه ریشههای عمیقتری در ایدئولوژی تاریخزدایانه اسلام و حکومتهای اسلامی دارند که میتوان مشابهشان را در مکاتب فاشیستی نیز مشاهده کرد. هدف اسلام چون دیگر ایدئولوژیهای فاشیستی، تنها حمله به اشخاص تاریخی نبوده، بلکه نابودسازی حافظهٔ تاریخی جمعی یک ملت بوده تا راه برای تحمیل هویت کاملا جدیدی باز شود.
در فاشیسم، کنترل گذشته و بازنویسی تاریخ، ابزاری بنیادین برای شکلدهی به "انسان جدید" و "جامعهٔ ایدهآل" است. این فرآیند، که در دل ایدئولوژیهای تاریخزدایانه نهفته است، با نفی و تخریب نمادها و شخصیتهای ملی آغاز میشود. هدف این است که پیوند میان نسلها با گذشتهٔ خود قطع شود تا هویت جدیدی که از سوی ایدئولوژی تحمیل میشود، بدون رقیب در ذهن و روح جامعه ریشه دواند.
وقتی به کوروش، خشایار یا مازیار توهین میشود و آنها را "بچهزنا" یا "خونریز" میخوانند، دقیقاً همین هدف دنبال میشود: تحقیر گذشته برای مشروعیتبخشی به حالِ ایدئولوژیک. این عمل، همانند سانسور گسترده و تخریب آثار باستانی است که در دورانهای مختلف تاریخ شاهد آن بودهایم؛ از تخریب بتها و آثار پیشا-اسلامی در صدر اسلام، تا حملات اخیر گروههای افراطی به میراث فرهنگی جهانی.
🔶 کنترل گذشته، پروژهای فاشیستی
تاریخ گسترش اسلام، نمونههای متعددی از این پروژهٔ آسیمیلاسیون فرهنگی را به نمایش میگذارد، که در برخی موارد به حذف زبان و فرهنگهای بومی و در برخی دیگر به تغییر هویت ملی منجر شده است. مصر نمونهای گویاتر از این فرآیند است: کشوری با تمدنی کهن و زبانی مستقل، رفتهرفته زبان خود را از دست داد و بطور کامل عربیزبان شد. این نشان میدهد که گاهی این تحمیل هویتی، نه تنها به تخریب نمادها، بلکه به ریشهکن کردن زبان به عنوان مهمترین حامل فرهنگ منجر میشود.
اما در ایران، مقاومت فرهنگی به گونهای دیگر رقم خورد. اگرچه زبان پهلوی و خط آن به حاشیه رانده شد، اما جنبشهای مقاومت فرهنگی توانستند از نابودی کامل زبان فارسی جلوگیری کنند. جنبش شعوبیه در قرون اولیه اسلامی، با تأکید بر برتری فرهنگی ایرانیان و نقدِ نگاه تحقیرآمیز اعراب، تلاش کرد تا هویت ایرانی را زنده نگه دارد.
اوج این مقاومت، در قیام فرهنگیِ فردوسی تجلی یافت. شاهنامهٔ فردوسی، نه فقط یک اثر ادبی، بلکه یک پروژهٔ ملی برای احیای حافظهٔ اسطورهای-تاریخی و زبان فارسی بود و به طور آگاهانه در مقابل جریان تاریخزدایی ایستاد و به ایران و ایرانیان، هویت و حافظهای دوباره بخشید. این مقاومتها نشان میدهند که حتی در اوج سلطهٔ ایدئولوژیک، روح یک ملت به آسانی تسلیم نمیشود.
🔶 روشنفکران توجیهگر و تداوم هویتزدایی
مواجهه با این نوع مواضع، از منظر "روشنفکرانی" چون سروش نیز قابل تأمل است. این جریان فکری، در عمل، به تطهیر و توجیه جهاد اسلامی و تجاوزات اسلامی-عربی میپردازد. عجیب اینجاست که در زبانشان، عبارتِ «اشغال ایران توسط اسلامگرایی» نمیچرخد و از اشغالگری با عنوان "گسترش تمدن و شکوفایی" یاد میکنند، و در ذهنشان تنها "فلسطین" مصداق اشغالشدگیست.
این رویکرد، در واقع، تداوم همان پروژهٔ "آسیمیلاسیون" و "حذف هویت ملی"ست که در تاریخ به اشکال مختلف نمود یافته است. وقتی روشنفکری، دغدغهاش نه هویت ملی و رنج هزار سالهٔ ایرانیان تحت سلطه، بلکه صرفا توجیه و تطهیر خشونتهای تاریخیِ یک ایدئولوژیست، در واقع به مهندسِ فراموشی تاریخ تبدیل میشود. او به جای روشنگری، به کتمان حقیقت میپردازد و راه را برای ادامهٔ سرکوب هویت ملی، هموار میکند.
🔺 وضعیت کنونی که در آن ایرانیان بیش از هزار سال است با سرکوب و انکار هویت ملی خود مواجهاند و حتی خودشان نیز بدین سرکوب تداوم میبخشند، نتیجهٔ همین فرآیند پیچیده و مداوم است. این انقطاع از حافظهٔ تاریخی و بیتفاوتی نسبت به ریشهها، بهای سنگینی دارد. ملتی که از قهرمانان و تاریخ واقعی خود دور میشود و بجای آن، برای "اشغالگرانِ وطن" نوحه میخواند، در واقع، آزادی فکری-معنوی خود را به مسلخ بردهاست. تا زمانی که ریشههای این کینه و این پروژهٔ تاریخزدایی به درستی شناسایی و نقد نشود، و تا زمانی که به جای تقابل با نمادهای ملی، به بازسازی و احیای آنها نپردازیم، این زخم عمیق بر پیکرهٔ هویت ایرانی باقی خواهد ماند.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
💬 یک حزباللهی امتگرا:
«بر کورش بچهزنا لعنت! بر خشایار که عین سگ با یک میلیون ایرانی در جنگ با یونان کشته شد و فیلم سیصد نشون داد فلاکتشو لعنت! بر کورش خونریزتون لعنت! ایران جای ناصبیا نیست! ایران جای کورشپرستی نیست! بر هواداران مازیار زنازاده لعنت! آدرس بدید قتلوا هم قتلوا! فقط قتال! دشمن اهل بیت هستی داخل ایران هستی نمون! فرار! فرار!»
🔺این قبیل سخنان و مواضع کینهتوزانه علیه نمادهای ملی - تاریخی ایران، صرفا ابراز احساسات فردی نیستند؛ بلکه ریشههای عمیقتری در ایدئولوژی تاریخزدایانه اسلام و حکومتهای اسلامی دارند که میتوان مشابهشان را در مکاتب فاشیستی نیز مشاهده کرد. هدف اسلام چون دیگر ایدئولوژیهای فاشیستی، تنها حمله به اشخاص تاریخی نبوده، بلکه نابودسازی حافظهٔ تاریخی جمعی یک ملت بوده تا راه برای تحمیل هویت کاملا جدیدی باز شود.
در فاشیسم، کنترل گذشته و بازنویسی تاریخ، ابزاری بنیادین برای شکلدهی به "انسان جدید" و "جامعهٔ ایدهآل" است. این فرآیند، که در دل ایدئولوژیهای تاریخزدایانه نهفته است، با نفی و تخریب نمادها و شخصیتهای ملی آغاز میشود. هدف این است که پیوند میان نسلها با گذشتهٔ خود قطع شود تا هویت جدیدی که از سوی ایدئولوژی تحمیل میشود، بدون رقیب در ذهن و روح جامعه ریشه دواند.
وقتی به کوروش، خشایار یا مازیار توهین میشود و آنها را "بچهزنا" یا "خونریز" میخوانند، دقیقاً همین هدف دنبال میشود: تحقیر گذشته برای مشروعیتبخشی به حالِ ایدئولوژیک. این عمل، همانند سانسور گسترده و تخریب آثار باستانی است که در دورانهای مختلف تاریخ شاهد آن بودهایم؛ از تخریب بتها و آثار پیشا-اسلامی در صدر اسلام، تا حملات اخیر گروههای افراطی به میراث فرهنگی جهانی.
🔶 کنترل گذشته، پروژهای فاشیستی
تاریخ گسترش اسلام، نمونههای متعددی از این پروژهٔ آسیمیلاسیون فرهنگی را به نمایش میگذارد، که در برخی موارد به حذف زبان و فرهنگهای بومی و در برخی دیگر به تغییر هویت ملی منجر شده است. مصر نمونهای گویاتر از این فرآیند است: کشوری با تمدنی کهن و زبانی مستقل، رفتهرفته زبان خود را از دست داد و بطور کامل عربیزبان شد. این نشان میدهد که گاهی این تحمیل هویتی، نه تنها به تخریب نمادها، بلکه به ریشهکن کردن زبان به عنوان مهمترین حامل فرهنگ منجر میشود.
اما در ایران، مقاومت فرهنگی به گونهای دیگر رقم خورد. اگرچه زبان پهلوی و خط آن به حاشیه رانده شد، اما جنبشهای مقاومت فرهنگی توانستند از نابودی کامل زبان فارسی جلوگیری کنند. جنبش شعوبیه در قرون اولیه اسلامی، با تأکید بر برتری فرهنگی ایرانیان و نقدِ نگاه تحقیرآمیز اعراب، تلاش کرد تا هویت ایرانی را زنده نگه دارد.
اوج این مقاومت، در قیام فرهنگیِ فردوسی تجلی یافت. شاهنامهٔ فردوسی، نه فقط یک اثر ادبی، بلکه یک پروژهٔ ملی برای احیای حافظهٔ اسطورهای-تاریخی و زبان فارسی بود و به طور آگاهانه در مقابل جریان تاریخزدایی ایستاد و به ایران و ایرانیان، هویت و حافظهای دوباره بخشید. این مقاومتها نشان میدهند که حتی در اوج سلطهٔ ایدئولوژیک، روح یک ملت به آسانی تسلیم نمیشود.
🔶 روشنفکران توجیهگر و تداوم هویتزدایی
مواجهه با این نوع مواضع، از منظر "روشنفکرانی" چون سروش نیز قابل تأمل است. این جریان فکری، در عمل، به تطهیر و توجیه جهاد اسلامی و تجاوزات اسلامی-عربی میپردازد. عجیب اینجاست که در زبانشان، عبارتِ «اشغال ایران توسط اسلامگرایی» نمیچرخد و از اشغالگری با عنوان "گسترش تمدن و شکوفایی" یاد میکنند، و در ذهنشان تنها "فلسطین" مصداق اشغالشدگیست.
این رویکرد، در واقع، تداوم همان پروژهٔ "آسیمیلاسیون" و "حذف هویت ملی"ست که در تاریخ به اشکال مختلف نمود یافته است. وقتی روشنفکری، دغدغهاش نه هویت ملی و رنج هزار سالهٔ ایرانیان تحت سلطه، بلکه صرفا توجیه و تطهیر خشونتهای تاریخیِ یک ایدئولوژیست، در واقع به مهندسِ فراموشی تاریخ تبدیل میشود. او به جای روشنگری، به کتمان حقیقت میپردازد و راه را برای ادامهٔ سرکوب هویت ملی، هموار میکند.
🔺 وضعیت کنونی که در آن ایرانیان بیش از هزار سال است با سرکوب و انکار هویت ملی خود مواجهاند و حتی خودشان نیز بدین سرکوب تداوم میبخشند، نتیجهٔ همین فرآیند پیچیده و مداوم است. این انقطاع از حافظهٔ تاریخی و بیتفاوتی نسبت به ریشهها، بهای سنگینی دارد. ملتی که از قهرمانان و تاریخ واقعی خود دور میشود و بجای آن، برای "اشغالگرانِ وطن" نوحه میخواند، در واقع، آزادی فکری-معنوی خود را به مسلخ بردهاست. تا زمانی که ریشههای این کینه و این پروژهٔ تاریخزدایی به درستی شناسایی و نقد نشود، و تا زمانی که به جای تقابل با نمادهای ملی، به بازسازی و احیای آنها نپردازیم، این زخم عمیق بر پیکرهٔ هویت ایرانی باقی خواهد ماند.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔴 نواندیشی دینی و چاه ویل تأویل
✍🏻 دکتر #جعفر_نکونام
🔸دکتر عبدالرحیم سلیمانی بعنوان یک نواندیش دینی تلاش میکند، با تأویل آیۀ «انی جاعل فی الارض خلیفة» از گفتمان دینی، سکولاریسم یعنی جدایی دین از حکومت و نیز شخصی بودن دین را استخراج کند؛ اما تأویل متون دینی، چاه ویلیست که سقوط در آن باعث هلاکت است؛ لذا ملاحظه میشود، ناقد او تأویلش را از آیه مذکور مصداق حدیث «من فسر القرآن برأیه فلیتبوأ معقده من النار» دانسته و او را مستحق آتش شمرده.
🔸در گفتمان دینی حکومت از آن خدا یا خلیفهای دانسته شده است که از سوی او تعیین شده باشد؛ لذا حق آن است که اعتراف شود که از قرآن ارزشهای مدرن مثل دموکراسی و سکولاریسم بیرون نمیآید و لذا تلاش نواندیشان دینی ناکام است.
🔸این عقل مدرن بشری است که حکم میکند، دموکراسی و سکولاریسم دارای ارزشاند و حکومت دینی و حضور دین در حکومت مشکلآفریناند و لذا این عقل مدرن است که حکم میکند که باید گفتمان دینی را کنار نهاد و به گفتمان مدرنیته روی آورد.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin | @dineaqlani
✍🏻 دکتر #جعفر_نکونام
🔸دکتر عبدالرحیم سلیمانی بعنوان یک نواندیش دینی تلاش میکند، با تأویل آیۀ «انی جاعل فی الارض خلیفة» از گفتمان دینی، سکولاریسم یعنی جدایی دین از حکومت و نیز شخصی بودن دین را استخراج کند؛ اما تأویل متون دینی، چاه ویلیست که سقوط در آن باعث هلاکت است؛ لذا ملاحظه میشود، ناقد او تأویلش را از آیه مذکور مصداق حدیث «من فسر القرآن برأیه فلیتبوأ معقده من النار» دانسته و او را مستحق آتش شمرده.
🔸در گفتمان دینی حکومت از آن خدا یا خلیفهای دانسته شده است که از سوی او تعیین شده باشد؛ لذا حق آن است که اعتراف شود که از قرآن ارزشهای مدرن مثل دموکراسی و سکولاریسم بیرون نمیآید و لذا تلاش نواندیشان دینی ناکام است.
🔸این عقل مدرن بشری است که حکم میکند، دموکراسی و سکولاریسم دارای ارزشاند و حکومت دینی و حضور دین در حکومت مشکلآفریناند و لذا این عقل مدرن است که حکم میکند که باید گفتمان دینی را کنار نهاد و به گفتمان مدرنیته روی آورد.
📕سماع سروش بر جسد الله
📕نواندیشی دینی: خودویرانگری با لبخند؛ نجات اسلام با انتحار آن بصورت تدریجی؟
➖➖➖
🌾 @Naqdagin | @dineaqlani
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
📺 تحلیل انتقادی جنگ خیبر (+)
— روایتی متفاوت از وقایع و شخصیت محمد
🎙#اشکان
🔸در این ویدیو، به به تحلیل جنگ خیبر با استناد به کتاب "مغازی واقدی" میپردازم. به وقایع پیش از جنگ، مانند صلح حدیبیه و هدف محمد از بستن جبهه جنوبی برای حمله به خیبریان در شمال، اشاره میکنم. سپس به جزئیات جنگ و رفتارهای محمد و یارانش میپردازم.
🔶 نکات اصلی مطرح شده در ویدیو:
⚔️ انگیزه مسلمانان: بسیاری از مسلمانان و اعراب اطراف مدینه به امید کسب غنیمت در جنگ شرکت کردند.
🕌 رفتار محمد:
☑️ تهدید به مرگ برای مسلمان کردن یک یهودی اسیر شده.
☑️ دستور به قطع درختان خرمای یهودیان [نسبت دادن این امر به اراده الله در قرآن] و سپس توقف آن پس از اعتراض ابوبکر.
☑️ شکنجه کنانه بن ابی الحقیق برای یافتن گنج و سپس کشتن او و برادرش.
☑️ به اسارت گرفتن زنان و فرزندان و حلال کردن اموال یهودیان.
☑️ ازدواج با صفیه، همسر کنانه، پس از کشتن او.
👥 رفتار یاران محمد: بلال حبشی، یکی از یاران محمد، زنان و کودکان اسیر را از کنار کشتگان عبور داد که باعث ناراحتی محمد شد.
🔺معتقدم که رفتار محمد در جنگ خیبر، با ادعای معصومیت و پیامبری برای مکارم اخلاق در تضاد است. همچنین به این نکته اشاره میکنم که انتقاد از این رفتارها زمانپریشی نیست، زیرا در همان دوران نیز افرادی به این اعمال اعتراض میکردند.
⌚️فهرست زمانی - اهم مطالب:
3:51 - وقایع پیش از جنگ خیبر (صلح حدیبیه و هدف محمد)
5:06 - مشارکت اعراب غیرمسلمان به امید غنیمت
6:31 - مخالفت محمد با کار یدی و تشویق به جهاد و غارتگری
10:46 - تهدید به مرگ برای مسلمان کردن یهودی اسیر
13:45 - دستور به قطع درختان خرما و توقف آن
18:29 - شکنجه و قتل کنانه بن ابی الحقیق و برادرش
19:11 - به اسارت گرفتن زنان و فرزندان و حلال کردن اموال
19:43 - ازدواج با صفیه
20:17 - رفتار بلال با اسیران
23:23 - تضاد رفتار محمد با ادعای معصومیت
24:24 - عدم تاریخپریشی در انتقاد از رفتارها
🌾 @Naqdagin | @fargasht22
— روایتی متفاوت از وقایع و شخصیت محمد
🎙#اشکان
🔸در این ویدیو، به به تحلیل جنگ خیبر با استناد به کتاب "مغازی واقدی" میپردازم. به وقایع پیش از جنگ، مانند صلح حدیبیه و هدف محمد از بستن جبهه جنوبی برای حمله به خیبریان در شمال، اشاره میکنم. سپس به جزئیات جنگ و رفتارهای محمد و یارانش میپردازم.
🔶 نکات اصلی مطرح شده در ویدیو:
⚔️ انگیزه مسلمانان: بسیاری از مسلمانان و اعراب اطراف مدینه به امید کسب غنیمت در جنگ شرکت کردند.
🕌 رفتار محمد:
☑️ تهدید به مرگ برای مسلمان کردن یک یهودی اسیر شده.
☑️ دستور به قطع درختان خرمای یهودیان [نسبت دادن این امر به اراده الله در قرآن] و سپس توقف آن پس از اعتراض ابوبکر.
☑️ شکنجه کنانه بن ابی الحقیق برای یافتن گنج و سپس کشتن او و برادرش.
☑️ به اسارت گرفتن زنان و فرزندان و حلال کردن اموال یهودیان.
☑️ ازدواج با صفیه، همسر کنانه، پس از کشتن او.
👥 رفتار یاران محمد: بلال حبشی، یکی از یاران محمد، زنان و کودکان اسیر را از کنار کشتگان عبور داد که باعث ناراحتی محمد شد.
🔺معتقدم که رفتار محمد در جنگ خیبر، با ادعای معصومیت و پیامبری برای مکارم اخلاق در تضاد است. همچنین به این نکته اشاره میکنم که انتقاد از این رفتارها زمانپریشی نیست، زیرا در همان دوران نیز افرادی به این اعمال اعتراض میکردند.
⌚️فهرست زمانی - اهم مطالب:
3:51 - وقایع پیش از جنگ خیبر (صلح حدیبیه و هدف محمد)
5:06 - مشارکت اعراب غیرمسلمان به امید غنیمت
6:31 - مخالفت محمد با کار یدی و تشویق به جهاد و غارتگری
10:46 - تهدید به مرگ برای مسلمان کردن یهودی اسیر
13:45 - دستور به قطع درختان خرما و توقف آن
18:29 - شکنجه و قتل کنانه بن ابی الحقیق و برادرش
19:11 - به اسارت گرفتن زنان و فرزندان و حلال کردن اموال
19:43 - ازدواج با صفیه
20:17 - رفتار بلال با اسیران
23:23 - تضاد رفتار محمد با ادعای معصومیت
24:24 - عدم تاریخپریشی در انتقاد از رفتارها
.➖➖➖
#نقد_اسلام #تاریخ_اسلام
🌾 @Naqdagin | @fargasht22
Telegram
نقدآگین
📺 دگرگشتِ خدایِ پدرِ اسلام/مسیحیت (یهودیت)
(۱/۲)
🎙#لیلی_العاصیة(نامِ انتخابیِ نقدآگین برای منتقد زنِ عرب، و صاحبِ کانالِ «بر هدایت عقل»)
🔸در این ویدیو #لیلی_العاصیة به بررسی مفهوم خدا در یهودیت میپردازد و نشان میدهد که چگونه این مفهوم در طول تاریخ تطور یافتهاست.
🔻نکات اصلی مطرحشده:
📜 تناقضات در تورات: ویدیو با اشاره به تناقضات موجود در تورات در مورد خدای یهود آغاز میشود؛ از یک خدای واحد و گاهی از خدایان متعدد صحبت میشود و نامهای مختلفی برای او به کار میرود.
⏳ تکامل تاریخی مفهوم خدا: برخلاف تصور رایج، یهودیان از ابتدا یکتاپرست نبودهاند. یهودیت نتیجه یک تکامل تدریجی هزاران ساله است و یهوه تنها حدود ۲۶۰۰ سال پیش به خدای یکتای یهودیان تبدیل شد. پیش از آن، یهودیان خدایان متعددی را میپرستیدند، به ویژه خدایان کنعانی.
🔄 از ایل به یهوه: در ابتدا، ایل یا ایل علیون خدای اصلی کنعانیان بود. بر اساس یک فرضیه، یهوه یکی از خدایان معبد کنعانی و از پسران ایل بود. به تدریج، پرستش ایل علیون در متون عبری کمرنگ شد و یهوه جای او را گرفت.
ظهور یهوه: بر اساس سفر خروج، یهوه برای اولین بار نام خود را بر موسی آشکار کرد، اگرچه نام یهوه در سفر پیدایش نیز آمده که نشاندهنده وجود منابع مختلف در نگارش تورات است.
تعدد خدایان در دوران اولیه: حتی پس از ظهور یهوه، نشانههایی از پرستش خدایان دیگر در میان یهودیان دیده میشود.
جنبش یهویان: گروهی به نام یهویان تنها یهوه را میپرستیدند و پس از حوادثی مانند زلزله و تهدید آشور، نظرات این گروه برجستهتر شد.
👑 اصلاحات یوشیا: یوشیا، پادشاه یهودا، اصلاحات دینی گستردهای انجام داد و یهوه را خدای رسمی یهودا اعلام کرد. بخشهایی از کتب تاریخی برای تطابق با این ایدئولوژی جدید بازنویسی شد. [در این بار پیشتر در 📕«اسرائیل فینکلشتاین» و آراء او سخن گفتهشد]
🕊 تولد یکتاپرستی یهودی: در قرن ششم قبل از میلاد، پس از تبعید بابلی، مفهوم یکتاپرستی یهودی به طور کامل شکل گرفت. کتب مقدس دوباره بازنویسی شدند تا یهوه به عنوان تنها خدا معرفی شود.
👤 تصویر انسانگونه از خدا: در متون مقدس یهودی، خدا با ویژگیهای انسانی توصیف شده است؛ او دارای سر، چشم، لب، زبان، پا و لباس است و احساسات و عواطف انسانی مانند خشم، پشیمانی و حسادت را تجربه میکند.
🔶 صفات جسمانی و انسانی نسبت داده شده به خدا (یهوه) در عهد عتیق:
🔸 سر و صورت (Face/Head):
🔸 پیدایش ۳۲:۳۰: یعقوب میگوید: «خدا را روبرو دیدم.»
🔸 خروج ۳۳:۱۱: «خداوند با موسی روبرو سخن میگفت.»
🔸 خروج ۳۳:۲۰: «روی مرا نتوان دید زیرا کسی مرا دیده زنده نماند.» (نشاندهنده وجود روی).
🔸 چشم (Eyes):
🔸 مزامیر ۳۴:۱۵: «چشمان خدا به سوی صالحان است.»
🔸 تثنیه ۱۱:۱۲: «چشمان خداوند خدایت بر آن (سرزمین) از اول سال تا آخر سال است.»
🔸 لب و زبان (Lips/Tongue):
🔸 اشعیا ۳۰:۲۷: «لبانش پر از خشم است و زبانش مثل آتش سوزان.»
🔸 دست و بازو (Hand/Arm):
🔸 خروج ۳:۲۰: «دست خود را دراز کنم.»
🔸 خروج ۶:۶: «با بازویی گشاده.»
🔸 پا (Feet):
🔸 خروج ۲۴:۱۰: «زیر پاهای او چیزی شبیه فرش از یاقوت کبود بود.»
🔸 اشعیا ۶۶:۱: «آسمان کرسی من است و زمین پایانداز من.»
🔸 راه رفتن (Walking):
🔸 پیدایش ۳:۸: «صدای خداوند خدا را شنیدند که در باغ در خنکی روز میخرامید.»
🔸 نشستن بر تخت (Sitting on Throne):
🔸 اشعیا ۶:۱: «او بر تختی بلند و برافراشته نشسته بود.»
🔸 پوشیدن لباس (Wearing Clothes):
🔸 مزامیر ۱۰۴:۱: «به جلال و جبروت ملبس هستی.»
🔸 خروج ۱۵:۱ (در توصیف خدا): «او را ستایش خواهم کرد، زیرا او در عظمت خود پیروز شد.» (با تعابیری که به لباس ظفر اشاره دارد).
صفات عواطف و احساسات انسانی نسبت داده شده به خدا (یهوه) در عهد عتیق:
🔸 خشم (Anger/Wrath):
🔸 خروج ۳۲:۱۰، ۳۲:۱۹: «و غضب خداوند بر موسی افروخته شد...»
🔸 اعداد ۱۱:۱: «پس غضب خداوند افروخته شد.»
🔸 حسادت (Jealousy):
🔸 خروج ۲۰:۵: «زیرا من یهوه خدای تو، خدای حسود هستم.»
🔸 خروج ۳۴:۱۴: «زیرا خداوند که نامش غیور است، خدای غیور میباشد.»
🔸 پشیمانی/اندوه (Remorse/Regret/Grief):
🔸 پیدایش ۶:۶: «و خداوند پشیمان شد که انسان را بر زمین ساخته بود و در دل خود اندوهگین شد.»
🔸 عشق و نفرت (Love/Hate):
🔸 تثنیه ۷:۷-۸: «خداوند شما را دوست داشت.»
🔸 مزامیر ۵:۵: «تو از بدکاران نفرت داری.»
🔸 شادی و خنده (Joy/Laughter):
🔸 مزامیر ۲:۴: «آن که در آسمان نشسته، میخندد.»
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
(۱/۲)
🎙#لیلی_العاصیة
🔸در این ویدیو #لیلی_العاصیة به بررسی مفهوم خدا در یهودیت میپردازد و نشان میدهد که چگونه این مفهوم در طول تاریخ تطور یافتهاست.
🔻نکات اصلی مطرحشده:
📜 تناقضات در تورات: ویدیو با اشاره به تناقضات موجود در تورات در مورد خدای یهود آغاز میشود؛ از یک خدای واحد و گاهی از خدایان متعدد صحبت میشود و نامهای مختلفی برای او به کار میرود.
⏳ تکامل تاریخی مفهوم خدا: برخلاف تصور رایج، یهودیان از ابتدا یکتاپرست نبودهاند. یهودیت نتیجه یک تکامل تدریجی هزاران ساله است و یهوه تنها حدود ۲۶۰۰ سال پیش به خدای یکتای یهودیان تبدیل شد. پیش از آن، یهودیان خدایان متعددی را میپرستیدند، به ویژه خدایان کنعانی.
🔄 از ایل به یهوه: در ابتدا، ایل یا ایل علیون خدای اصلی کنعانیان بود. بر اساس یک فرضیه، یهوه یکی از خدایان معبد کنعانی و از پسران ایل بود. به تدریج، پرستش ایل علیون در متون عبری کمرنگ شد و یهوه جای او را گرفت.
ظهور یهوه: بر اساس سفر خروج، یهوه برای اولین بار نام خود را بر موسی آشکار کرد، اگرچه نام یهوه در سفر پیدایش نیز آمده که نشاندهنده وجود منابع مختلف در نگارش تورات است.
تعدد خدایان در دوران اولیه: حتی پس از ظهور یهوه، نشانههایی از پرستش خدایان دیگر در میان یهودیان دیده میشود.
جنبش یهویان: گروهی به نام یهویان تنها یهوه را میپرستیدند و پس از حوادثی مانند زلزله و تهدید آشور، نظرات این گروه برجستهتر شد.
👑 اصلاحات یوشیا: یوشیا، پادشاه یهودا، اصلاحات دینی گستردهای انجام داد و یهوه را خدای رسمی یهودا اعلام کرد. بخشهایی از کتب تاریخی برای تطابق با این ایدئولوژی جدید بازنویسی شد. [در این بار پیشتر در 📕«اسرائیل فینکلشتاین» و آراء او سخن گفتهشد]
🕊 تولد یکتاپرستی یهودی: در قرن ششم قبل از میلاد، پس از تبعید بابلی، مفهوم یکتاپرستی یهودی به طور کامل شکل گرفت. کتب مقدس دوباره بازنویسی شدند تا یهوه به عنوان تنها خدا معرفی شود.
👤 تصویر انسانگونه از خدا: در متون مقدس یهودی، خدا با ویژگیهای انسانی توصیف شده است؛ او دارای سر، چشم، لب، زبان، پا و لباس است و احساسات و عواطف انسانی مانند خشم، پشیمانی و حسادت را تجربه میکند.
🔶 صفات جسمانی و انسانی نسبت داده شده به خدا (یهوه) در عهد عتیق:
🔸 سر و صورت (Face/Head):
🔸 پیدایش ۳۲:۳۰: یعقوب میگوید: «خدا را روبرو دیدم.»
🔸 خروج ۳۳:۱۱: «خداوند با موسی روبرو سخن میگفت.»
🔸 خروج ۳۳:۲۰: «روی مرا نتوان دید زیرا کسی مرا دیده زنده نماند.» (نشاندهنده وجود روی).
🔸 چشم (Eyes):
🔸 مزامیر ۳۴:۱۵: «چشمان خدا به سوی صالحان است.»
🔸 تثنیه ۱۱:۱۲: «چشمان خداوند خدایت بر آن (سرزمین) از اول سال تا آخر سال است.»
🔸 لب و زبان (Lips/Tongue):
🔸 اشعیا ۳۰:۲۷: «لبانش پر از خشم است و زبانش مثل آتش سوزان.»
🔸 دست و بازو (Hand/Arm):
🔸 خروج ۳:۲۰: «دست خود را دراز کنم.»
🔸 خروج ۶:۶: «با بازویی گشاده.»
🔸 پا (Feet):
🔸 خروج ۲۴:۱۰: «زیر پاهای او چیزی شبیه فرش از یاقوت کبود بود.»
🔸 اشعیا ۶۶:۱: «آسمان کرسی من است و زمین پایانداز من.»
🔸 راه رفتن (Walking):
🔸 پیدایش ۳:۸: «صدای خداوند خدا را شنیدند که در باغ در خنکی روز میخرامید.»
🔸 نشستن بر تخت (Sitting on Throne):
🔸 اشعیا ۶:۱: «او بر تختی بلند و برافراشته نشسته بود.»
🔸 پوشیدن لباس (Wearing Clothes):
🔸 مزامیر ۱۰۴:۱: «به جلال و جبروت ملبس هستی.»
🔸 خروج ۱۵:۱ (در توصیف خدا): «او را ستایش خواهم کرد، زیرا او در عظمت خود پیروز شد.» (با تعابیری که به لباس ظفر اشاره دارد).
صفات عواطف و احساسات انسانی نسبت داده شده به خدا (یهوه) در عهد عتیق:
🔸 خشم (Anger/Wrath):
🔸 خروج ۳۲:۱۰، ۳۲:۱۹: «و غضب خداوند بر موسی افروخته شد...»
🔸 اعداد ۱۱:۱: «پس غضب خداوند افروخته شد.»
🔸 حسادت (Jealousy):
🔸 خروج ۲۰:۵: «زیرا من یهوه خدای تو، خدای حسود هستم.»
🔸 خروج ۳۴:۱۴: «زیرا خداوند که نامش غیور است، خدای غیور میباشد.»
🔸 پشیمانی/اندوه (Remorse/Regret/Grief):
🔸 پیدایش ۶:۶: «و خداوند پشیمان شد که انسان را بر زمین ساخته بود و در دل خود اندوهگین شد.»
🔸 عشق و نفرت (Love/Hate):
🔸 تثنیه ۷:۷-۸: «خداوند شما را دوست داشت.»
🔸 مزامیر ۵:۵: «تو از بدکاران نفرت داری.»
🔸 شادی و خنده (Joy/Laughter):
🔸 مزامیر ۲:۴: «آن که در آسمان نشسته، میخندد.»
(ادامه دارد)
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
Telegram
نقدآگین
📺 دگرگشتِ خدایِ پدرِ اسلام/مسیحیت (یهودیت)
(۲/۲)
🎙#لیلی_العاصیة(نامِ انتخابیِ نقدآگین برای منتقد زنِ عرب، و صاحبِ کانالِ «بر هدایت عقل»)
🔻ویژگیهای دیگر خدا در یهودیت:
♀️ زنستیز: خدا زن را تنها برای همراهی مرد آفریده و او را مسئول گناه اولیه میداند.
🗣 پرحرف و خواهان اطاعت مطلق: خدا دوست دارد سخنرانیهای طولانی ایراد کند و از بندگانش اطاعت مطلق میخواهد.
😡 انتقامجو و حسود: خدا از پدران به خاطر گناهانشان بر پسران انتقام میگیرد.
💪 قومگرا: خدا یهودیان را قوم برگزیده خود میداند و به آنها توجه ویژهای دارد. این باور توسط مولفان قرآن نیز که گویا از یهودیان ناصری (یهودیان باورنده به عیسی بهمثابه نبی) بودهاند، بارها و بارها تکرار میشود، بدونِ کوچکترین نقدی به این توهم:
🛐 اهمیت مناسک: رعایت مناسک و تابوها اهمیت زیادی دارد و نقض آنها میتواند منجر به مجازات شدید شود.
🌎 پاداش و جزا در دنیا: پاداش و جزای اعمال در همین دنیا اتفاق میافتد و مفهوم زندگی پس از مرگ در ابتدا وجود نداشته است.
⚔️ خدای جنگ: یهوه به عنوان خدای جنگ یهودیان و یک فرمانده نظامی توصیف شده که برای قوم برگزیده خود میجنگد و دستور به کشتار و نابودی دیگران میدهد.
❇️ ویدیو نتیجه میگیرد که خدای یهودیت بیشتر بازتابی از ویژگیها و تمایلات خود یهودیان است تا یک راهنمای الهی.
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
(۲/۲)
🎙#لیلی_العاصیة
🔻ویژگیهای دیگر خدا در یهودیت:
♀️ زنستیز: خدا زن را تنها برای همراهی مرد آفریده و او را مسئول گناه اولیه میداند.
🗣 پرحرف و خواهان اطاعت مطلق: خدا دوست دارد سخنرانیهای طولانی ایراد کند و از بندگانش اطاعت مطلق میخواهد.
😡 انتقامجو و حسود: خدا از پدران به خاطر گناهانشان بر پسران انتقام میگیرد.
💪 قومگرا: خدا یهودیان را قوم برگزیده خود میداند و به آنها توجه ویژهای دارد. این باور توسط مولفان قرآن نیز که گویا از یهودیان ناصری (یهودیان باورنده به عیسی بهمثابه نبی) بودهاند، بارها و بارها تکرار میشود، بدونِ کوچکترین نقدی به این توهم:
سوره بقره، آیه ۴۷:
«ای بنی اسرائیل! نعمت مرا که بر شما ارزانی داشتم و اینکه شما را بر جهانیان برتری دادم، به یاد آورید.»
سوره بقره، آیه ۱۲۲:
«ای بنی اسرائیل! نعمت مرا که بر شما ارزانی داشتم و اینکه شما را بر جهانیان برتری دادم، به یاد آورید.» (تکرار آیه ۴۷)
سوره دخان، آیه ۳۲:
«و به تحقیق آنان را با آگاهی (بر سایر) جهانیان برگزیدیم.»
سوره جاثیه، آیه ۱۶:
«و به تحقیق به بنی اسرائیل کتاب و حکم و نبوت دادیم و از چیزهای پاکیزه روزیشان دادیم و آنها را بر جهانیان برتری بخشیدیم.»
🛐 اهمیت مناسک: رعایت مناسک و تابوها اهمیت زیادی دارد و نقض آنها میتواند منجر به مجازات شدید شود.
🌎 پاداش و جزا در دنیا: پاداش و جزای اعمال در همین دنیا اتفاق میافتد و مفهوم زندگی پس از مرگ در ابتدا وجود نداشته است.
⚔️ خدای جنگ: یهوه به عنوان خدای جنگ یهودیان و یک فرمانده نظامی توصیف شده که برای قوم برگزیده خود میجنگد و دستور به کشتار و نابودی دیگران میدهد.
❇️ ویدیو نتیجه میگیرد که خدای یهودیت بیشتر بازتابی از ویژگیها و تمایلات خود یهودیان است تا یک راهنمای الهی.
🔻لیلی العاصیة
📺چرا محمد پیامبر نبود؟
📺 قرآنیون: دوستانِ الله یا مرتد؟
📺 آیاتِ سادهلوحانه و خندهدار که بشری بودن قرآن را ثابت میکنند
🔻بایبل و پیامبرانِ یهود
📺 یکـتاپرستی و خشـونت
📕«اسرائیل فینکلشتاین» و آراء او
📺 بازخوانی باستانشناسانهٔ کتاب مقدس - (جلد ۱: پدرسالاران و خروج)
📻 تیغِ باستانشناسی بر رگِ افسانهپردازی
📻 چکشِ تاریخ بر افسانۀ ابراهیم
📻 پادشاهانِ کاغذی؟ موسی، داوود، سلیمان: حاکمانی در متون مقدس یا تاریخ؟
📻 افسانۀ موسی و فرعونِ ستمگر
📻 اثری از موسی و قصص یهودی در مصر یافت نشده
📻 جنگطلبی: از اسلام تا یهودیت
📕قرآن و الهیات سیاسی (۱-۱۵؛ ۱۶-۲۱ )
📕علل تاریخیِ بقای خشونت در اسلام نسبت به یهودیت
📕چرا الله از «آزادی، رقص، خنده، موسیقی و شادی» متنفر است؟
📺 کابالا چیست؟
.
#نقد_ادیان #نقد_یهودیت #یهودیت #بایبل #آتئیسم #خدای_ادیان #خدای_متشخص
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
برای خدا و برضد پیامبری - 01.pdf
590.9 KB
📓برای خدا و بر ضد پیامبری
📌خلاصۀ متن در اپیزود پنجاهونهم نقدآگینگپ
✍🏻 #اشکان_مهر_روشن
📝در این مختصر تلاش میکنم طرحی اولیه از چالشی ساختاری را بواسطه تئوری تصمیمگیری طرح کنم که نشان میدهد پیامبری بواسطۀ محلی-زمانی بودن خود، به تراژدی منابع مشترک میانجامد؛ از آنجایی که خدا عاملی کاملا عقلانیست، چنین ساختاری را انتخاب نخواهد کرد و پیامبری نخواهد داشت. در ادامه تلاش میکنم مختصری درباب شرطبندی بر صرف وجود خدا بعنوان استراتژی قویا غالب بر ضد باور به پیامبری در کنار باور به خدا را ارائه دهم. این مختصر را با بررسی برخی ملاحظات کوتاه درباب ارزششناسی پیامبری به پایان میرسانم و تلاش میکنم نشان دهم که پیامبری وصلهایست که به خدایی عادل و کامل نمیچسبد.
@Negahehandisheh
➖➖➖
🌾 @Naqdagin
📌خلاصۀ متن در اپیزود پنجاهونهم نقدآگینگپ
✍🏻 #اشکان_مهر_روشن
📝در این مختصر تلاش میکنم طرحی اولیه از چالشی ساختاری را بواسطه تئوری تصمیمگیری طرح کنم که نشان میدهد پیامبری بواسطۀ محلی-زمانی بودن خود، به تراژدی منابع مشترک میانجامد؛ از آنجایی که خدا عاملی کاملا عقلانیست، چنین ساختاری را انتخاب نخواهد کرد و پیامبری نخواهد داشت. در ادامه تلاش میکنم مختصری درباب شرطبندی بر صرف وجود خدا بعنوان استراتژی قویا غالب بر ضد باور به پیامبری در کنار باور به خدا را ارائه دهم. این مختصر را با بررسی برخی ملاحظات کوتاه درباب ارزششناسی پیامبری به پایان میرسانم و تلاش میکنم نشان دهم که پیامبری وصلهایست که به خدایی عادل و کامل نمیچسبد.
@Negahehandisheh
📻 «دینداری گزینشی» در ترازو
📓گفتوگوها درباب دین طبیعی
📓مسیر پیامبری (صدیقه وسمقی)
📕چه بسیار بیهودهسخنها که زیاده بهدرازا کشید!
📕مدعی نبوت/امامت را چگونه بسنجیم؟
📻 روشنفکر دینی مانند مرد دو زنه!
📻 روشنفکری و دینداری: تناقضها در کجاست؟
📺 دگرگشتِ خدایِ پدرِ اسلام/مسیحیت (یهودیت)
.
#نقد_ادیان #فلسفیدن#پیامبری #ارزش_شناسی
➖➖➖
🌾 @Naqdagin