نقدآگین

This media is not supported in your browser

1.41K views12:46

«عفونت مقدس: تاریخ طبیعی خرافات»

✍🏻 #فریدون_فرخ

🍂 اخیراً کتابی با عنوان «عفونت مقدس: تاریخ طبیعی خرافات» (La contagion sacrée, ou Histoire naturelle de la superstition) منتشر شده است که امیدواریم نسخهٔ مصور آن نیز به دست ما برسد. این کتاب در چاپ اول خود به صورت مخفیانه و با نام مستعار چاپ شد تا از گزند سانسور و مجازات در امان بماند.

🍂 در این اثر، فیلسوف فرانسوی، بارون دو هولباخ، قرائتی انتقادی و جسورانه از مفهوم دین سازمان‌یافته ارائه می‌دهد و آن را پدیده‌ای انسانی می‌داند که ریشه در ترس و جهل دارد، نه تجلی وحی یا حقیقت مطلق.

🍂 این کتاب، که از متون فلسفی تأثیرگذار در عصر روشنگری به شمار می‌آید، به ایمان به مثابهٔ یک تجربهٔ معنوی حمله نمی‌کند، بلکه به این می‌پردازد که چگونه باورها به نظام‌های فرهنگی و اجتماعی تبدیل می‌شوند که گاهی برای محدود کردن تفکر آزاد و تأثیرگذاری بر رفتار انسان به کار می‌روند.

🍂 نویسنده علت انتخاب عنوان تحریک‌آمیز «عفونت مقدس» را این‌گونه توضیح می‌دهد: هولباخ این عنوان را تصادفی انتخاب نکرده، بلکه می‌خواسته به ماهیت انتقال و انتشار خرافه در جوامع، به شکلی مشابه با انتقال یک بیماری عفونی، اشاره کند. همان‌طور که بیماری‌ها از طریق تماس ناآگاهانه منتشر می‌شوند، افکار خرافی نیز در میان افراد و ملت‌ها پخش می‌شوند، در حالی که هاله‌ای از قداست آن‌ها را احاطه کرده است که مقاومت در برابرشان را دشوار و نقدشان را حرام می‌کند. او می‌افزاید که این «عفونت» از کودکی در ذهن ریشه می‌دواند، از طریق تربیت تقویت می‌شود و توسط قدرت‌های دینی و اجتماعی تثبیت می‌گردد تا به بخشی از ساختار ذهنی مردم تبدیل شود که نه قابل پرسش است و نه پذیرای بازنگری.

🔸نقد خرافه و رابطهٔ آن با قدرت

🍂 هولباخ معتقد است که خرافه، وقتی به عنوان امری مقدس عرضه می‌شود، مصونیتی کسب می‌کند که آن را از عقل و نقد دور نگه می‌دارد و به صورت یک حقیقت غیرقابل خدشه تثبیت می‌کند. به همین دلیل، ایده‌هایی که از ترس نشئت گرفته‌اند و شاید در ابتدا به عنوان تفسیری ابتدایی از طبیعت و ناشناخته‌ها آغاز شده‌اند، با گذشت زمان گسترش می‌یابند و به نظام‌های کاملی تبدیل می‌شوند که نهادهایی بر آن‌ها بنا شده و از آن‌ها برای مقاصد سیاسی و اخلاقی سوءاستفاده می‌شود. اینجا هولباخ از چیزی پرده برمی‌دارد که آن را «نقش استبدادی» برخی از باورها می‌نامد که برای مطیع کردن عقل و چارچوب‌بندی رفتار در الگوهای از پیش تعیین‌شده به کار می‌روند.

🍂 کتاب همچنین به بررسی رابطهٔ میان دین و قدرت، ایمان و اطاعت، و ترس و اخلاق می‌پردازد. هولباخ تأکید می‌کند که:

فضیلت واقعی نه به تشویق نیاز دارد و نه به تهدید، بلکه به آگاهی انسانی که از عقل نشئت می‌گیرد و به یک مسئولیت درونی که نباید از بیرون تحمیل شود.

هولباخ اهمیت پرسشگری معنوی را انکار نمی‌کند، اما به وضوح میان ایمان به عنوان یک نیاز درونی و خرافه به عنوان یک نظام استبدادی و بسته تفاوت قائل می‌شود.

🔸دعوت به اخلاق عقلانی

🍂 در مقابل، او به اخلاق عقلانی دعوت می‌کند که از تجربهٔ بشری و از درک انسان از خود و محیطش برآمده باشد؛ اخلاقی که جایگزینی برای اطاعت مطلق و ترس از مجازات باشد. به باور او، جوامع تا زمانی که از «عفونت مقدس» که عقول را با تکرار و تلقین بیمار می‌کند و نعمت پرسش را از آن‌ها می‌گیرد، آزاد نشوند، پیشرفت نخواهند کرد.

🍂 بنابراین، کتاب «عفونت مقدس» دعوتی آرام برای تفکر و زیر سؤال بردن اموری است که آن‌ها را بدیهی یا مقدس می‌انگاریم، بدون تهاجم و دشمنی؛ در یک خواست صادقانه برای آزاد کردن عقل و بازسازی رابطه‌ای متعادل میان انسان و ایمان، که در آن، ایمان انتخابی آزادانه و نه نتیجهٔ یک عفونت باشد.

🍂 هولباخ، دین (و خرافه) را به عنوان یک «عفونت مقدس» معرفی می‌کند که در میان توده‌ها منتشر می‌شود و به گسترش ترس، جهل و فساد اخلاقی در جامعه کمک می‌کند. او همچنین تحلیل‌های عینی و روشنگرانه‌ای از عوامل اجتماعی و روانی ارائه می‌دهد که مردم را به پذیرش باورهای خرافی سوق می‌دهد، عواملی همچون قدرت نهاد روحانیت، سرکوب، پلشتی‌های مرتبط با خرافه، و تأثیر سازمان‌یافتهٔ فرقه‌های سیاسی و دینی.

🍂 این ترجمهٔ عربی از متن اصلی فرانسوی توسط دکتر لوصیف رحومه، استاد فلسفه در دانشگاه قفصهٔ تونس، و توسط انتشارات أبکالو در بغداد، خیابان المتنبی، عمارت العهد الجدید، منتشر شده است.

🔻هولباخ
📻 رسالۀ سه شیاد: موسی، عیسی، محمد» (یکم) (دوم)

📻مسموم‌سازی ذهن از کودکی
📺 چرا نسل‌های نو دیگر دین را نمی‌پذیرند؟
📺 بزرگترین کلاهبرداری تاریخ
📺 کلاهبرداری «معجزات علمی قرآن» (شناخت ۸ حقه)
📺 کپی‌کاریِ خدا از خاخام‌ها؟!
📺 افسانۀ «یونس در شکم ماهی»
📺 ذوالقرنین قرآن کپی و «رمانس اسکندر»
📺 افسانهٔ ایران‌ستیز قرآن

.

#نقد_ادیان #رنسانس #نقد_کتاب #معرفی_کتاب

➖➖➖

🌾@Naqdagin

1.76K viewsedited 12:50