📘آیا حافظ شراب میخورد؟
— سوالات مهمل اما خطرناک در نقد ادبی
✍🏻 #سینا_جهاندیده
🍂 یکی سری سوالات اخلاقی- کلامی در نقد ادبی سنتی وجود دارد که شبیه به سوالات عقیدتی - سیاسیِ قبل از استخدام در ایران معاصر اسلامی است. تبار این سوالات بر میگردد به عصر قرون وسطا و گفتمان انگیزاسیون و تفتیش عقاید، با این فرض که گاهی عقیدهی فرد، میتواند برای دیگران خطرناک باشد؛ بنابراین آزادی بیان همیشه مشروط به سانسور حکومتی است. چنانکه سقراط با همین گفتمان به مرگ محکوم شدِ؛ بنابراین این نوع سوالات ماهیتا سوالات قرون وسطاییایند.
🍂 اینکه منظور حافظ از «می»، می «الهی» است یا «انگوری» است؟ چیزی از متن شعر حافظ را رمزگشایی نمیکند. چنانکه هنوز هم این سوالات را طرح میکنند و به پاسخهای متناقض میرسند. این سوالات را حتی در عصرِ حافظ هم هرگز هیچ شاعرِ عارفی دوست نداشت که طرح شود، چه رسد به حافظ که به صنعت کردنِ «فرمالیستی - زیباییشناختی» معتقد بود.
🍂 اساسا زیباییشناسی شعر حافظ بر اساس همین مفروضات دوگانه یا تقابلهای دوگانه است. نقد ادبی قدمایی معطوف به «مولف» این بود که میخواستند بدانند که آیا فلان شاعر «شیعه» است یا «قرمطی». ماجرای قرمطی بودنِ حسنک و اعدام او، مثال معروفیست یا شرح زندگی آواره یمگان (ناصر خسرو)، معرف حضور منتقدان ادبی هست.
🍂 از سوی دیگر، سوالات مهمل عقیدتی، سوالات حکومتهای ایدئولوژیک هم هست. و اصلا کار ممیزی و سانسور حکومتی این است که فلان شعر «له ماست یا علیه ما»؟ اگر علیه ماست پس باید حذف شود. سوالات عقیدتی اساسا سوالات ادبی هنری و زیباییشناختی نیستند و اساسا ربطی به نقد ادبی ندارند؛ بنابراین، هرگاه توسط کسی طرح شود، او را تبدیل به یک مامور سیاسی و ایدئولوژیک میکند، نه منتقد ادبی.
🍂 یکی از مهمترین عواملی که سبب شد تا در قرن بیستم نقد ادبی از رویکرد مولفمحور به سمت رویکردهای متنمحور و خوانندهمحور گرایش پیدا کند، نجات هنر از یکسری سوالات افلاطونی خطرناک بود تا نقد به دموکراسی نزدیک شود؛ زیرا رویکرد مولفمحور، مدام با زندگی خصوصی مولف کار داشت و با این فرض که اثر هنری همان عقیدۀ هنرمند یا شاعر است، به تفتیش عقاید مولف میپرداخت.
🍂 اکنون دیگر عصر این نوع سوالات خطرناک نیست؛ زیرا این نوع سوالات از هر کسی صادر شود، ثابت میکند که او هنوز در جستجوی نشانههایی برای تفتیش عقاید دیگران است.
🗄پست مرتبط
📕من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟
📻 سرزمین شراب، طرب و قربانی
📺 جرعههایی از شراب هزارسالۀ خیام
📺 حرمت شراب و هویت مؤلفان قرآن
➖➖➖
🌾@Naqdagin | @tabarshenasi_ketab
— سوالات مهمل اما خطرناک در نقد ادبی
✍🏻 #سینا_جهاندیده
🍂 یکی سری سوالات اخلاقی- کلامی در نقد ادبی سنتی وجود دارد که شبیه به سوالات عقیدتی - سیاسیِ قبل از استخدام در ایران معاصر اسلامی است. تبار این سوالات بر میگردد به عصر قرون وسطا و گفتمان انگیزاسیون و تفتیش عقاید، با این فرض که گاهی عقیدهی فرد، میتواند برای دیگران خطرناک باشد؛ بنابراین آزادی بیان همیشه مشروط به سانسور حکومتی است. چنانکه سقراط با همین گفتمان به مرگ محکوم شدِ؛ بنابراین این نوع سوالات ماهیتا سوالات قرون وسطاییایند.
🍂 اینکه منظور حافظ از «می»، می «الهی» است یا «انگوری» است؟ چیزی از متن شعر حافظ را رمزگشایی نمیکند. چنانکه هنوز هم این سوالات را طرح میکنند و به پاسخهای متناقض میرسند. این سوالات را حتی در عصرِ حافظ هم هرگز هیچ شاعرِ عارفی دوست نداشت که طرح شود، چه رسد به حافظ که به صنعت کردنِ «فرمالیستی - زیباییشناختی» معتقد بود.
🍂 اساسا زیباییشناسی شعر حافظ بر اساس همین مفروضات دوگانه یا تقابلهای دوگانه است. نقد ادبی قدمایی معطوف به «مولف» این بود که میخواستند بدانند که آیا فلان شاعر «شیعه» است یا «قرمطی». ماجرای قرمطی بودنِ حسنک و اعدام او، مثال معروفیست یا شرح زندگی آواره یمگان (ناصر خسرو)، معرف حضور منتقدان ادبی هست.
🍂 از سوی دیگر، سوالات مهمل عقیدتی، سوالات حکومتهای ایدئولوژیک هم هست. و اصلا کار ممیزی و سانسور حکومتی این است که فلان شعر «له ماست یا علیه ما»؟ اگر علیه ماست پس باید حذف شود. سوالات عقیدتی اساسا سوالات ادبی هنری و زیباییشناختی نیستند و اساسا ربطی به نقد ادبی ندارند؛ بنابراین، هرگاه توسط کسی طرح شود، او را تبدیل به یک مامور سیاسی و ایدئولوژیک میکند، نه منتقد ادبی.
🍂 یکی از مهمترین عواملی که سبب شد تا در قرن بیستم نقد ادبی از رویکرد مولفمحور به سمت رویکردهای متنمحور و خوانندهمحور گرایش پیدا کند، نجات هنر از یکسری سوالات افلاطونی خطرناک بود تا نقد به دموکراسی نزدیک شود؛ زیرا رویکرد مولفمحور، مدام با زندگی خصوصی مولف کار داشت و با این فرض که اثر هنری همان عقیدۀ هنرمند یا شاعر است، به تفتیش عقاید مولف میپرداخت.
🍂 اکنون دیگر عصر این نوع سوالات خطرناک نیست؛ زیرا این نوع سوالات از هر کسی صادر شود، ثابت میکند که او هنوز در جستجوی نشانههایی برای تفتیش عقاید دیگران است.
🗄پست مرتبط
📕من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟
📻 سرزمین شراب، طرب و قربانی
📺 جرعههایی از شراب هزارسالۀ خیام
📺 حرمت شراب و هویت مؤلفان قرآن
.
#نقد_ادبی #حافظ#شراب #شراب_حافظ #دیوان_حافظ #تفتیش_عقیده #آزادی_بیان
➖➖➖
🌾@Naqdagin | @tabarshenasi_ketab
Telegram
نقدآگین
من و انکارِ شراب! این چه حکایت باشد؟
غالباً این قَدَرَم عقل و کِفایت باشد
تا به غایت رهِ میخانه نمیدانستم
ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد
زاهد و عُجب و نماز و من و مستی و نیاز
تا تو را خود ز میان با که عنایت باشد
زاهد ار راه به رندی نَبَرَد معذور است…
غالباً این قَدَرَم عقل و کِفایت باشد
تا به غایت رهِ میخانه نمیدانستم
ور نه مستوری ما تا به چه غایت باشد
زاهد و عُجب و نماز و من و مستی و نیاز
تا تو را خود ز میان با که عنایت باشد
زاهد ار راه به رندی نَبَرَد معذور است…