📘دربارۀ ملی‌گراییِ ارزنده و نکوهیده

✍🏻 #محمدمهدی_شیرازی

🍂 همانگونه که انسان نسبت به نزدیکان نَسَبی خود احساسات عاطفی ویژه‌ای دارد، نسبت به نزدیکانِ نژادی‌-زبانی‌-فرهنگی خویش نیز از احساسات عاطفی ویژه‌ای برخوردار می‌باشد، احساساتی که هر کسی را بر آن وا می‌دارند تا در نیکی‌کردن به نزدیکان خود کوشاتر باشد؛ اگرچه نیکی‌کردن به هر انسانی - به عنوان هم‌نوع - کاری ارزشمند است.

🍂 برای همین، "ملی‌گرایی" به معنای اهتمام ویژۀ انسان به هم‌تبارانِ نژادی‌-زبانی‌-فرهنگی خویش، گرایشی شایسته است، و هر ایدۀ دینی یا غیره که بخواهد انسان را از اهتمام به این دست از احساساتِ ارزنده‌اش باز دارد؛ و در پی آن ازهم‌گسیختگی یا ازخودبیگانگی انسان را باعث شود، ایده‌ای غَلَط است، و بنابراین مخالفت با ملی‌گرایی به این معنای آن کاری نادرست می‌باشد.

🍂 اما "ملی‌گرایی" به معنای خودبرتربینیِ حقوقی نسبت به خود و هم‌تبارانِ نژادی‌-زبانی‌-فرهنگی که انواع تحقیر و سرزنش و نابرابری نسبت به انسان‌های دیگر را در پی دارد، گرایشی نکوهیده است، و هر ایدۀ دینی یا غیره که بخواهد این دست از نابرابری‌های حقوقی بر پایۀ دین یا نژاد و زبان یا غیره را در میان انسان‌ها به راه بیاندازد، ایده‌ای غَلَط است، و بنابراین مخالفت با ملی‌گرایی به این معنای آن کاری درست می‌باشد.

🍂 جداسازی این دو معنا در باره ملی‌گرایی بسیار لازم است، این دو معنا بارها با یک‌دیگر خلط می‌شوند، نمونه‌ای از این اشتباه را می‌توان در این سروده از ایرج‌میرزا دید که به کتاب‌های آموزش‌وپرورش نیز راه یافته است:

ما که اطفال این دبستانیم
همه از خاک پاک ایرانیم

همه با هم برادر وطنیم
مهربان همچو جسم با جانیم

اَشرَف و اَنجَبِ تمام ملل
یادگار قدیم دورانیم

🔺بندهای یکم و دوم نمونه‌ای از ملی‌گرایی ارزنده، اما بند سوم نمونه‌ای از ملی‌گرایی نکوهیده می‌باشد.


🗄پست مرتبط
📓در راستای خردورزی

.


#نقد_فرهنگ

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📓سخنانِ سرگردان؛ از پیشوایان یا دیگران؟ (۱)

✍🏻 #محمدمهدی_شیرازی (پژوهشگر فلسفه و دین)

📖 تعداد صفحات: ۲۶

🔸در اين جستار، انتسابِ عهدنامۀ مالک، دعای کُمیل، و خطبه‌هایی از نهج‌البلاغه، به پیشوای یکم شیعیان (علی بن ابی‌طالب) به بررسی گرفته شده‌است تا سنجیده‌شود که این انتساب‌ها، تا چه اندازه سست يا استوارند؟ و این نبشته‌ها تا چه اندازه از علی یا دیگران می‌باشند؟

🗄پست‌ مرتبط
📓جستاری در میانۀ دین و عقلانیت
📕بررسیِ خطبۀ همام
📕نهج‌البلاغه و علی؟
📕نهج‌البلاغه در ترازوی قرآن

.


#بازنگری #نقد_شیعه #علی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📓سخنانِ سرگردان؛ از پیشوایان یا دیگران؟ (۲)

✍🏻 #محمدمهدی_شیرازی (پژوهشگر فلسفه و دین)

📖 تعداد صفحات: ۳۴ | ۱۴۰۴ ش | ۲۰۲۵ م

🔸در این جستار، انتساب عهدنامۀ مالک، دعای کمیل، و خطبه‌هایی از نهج‌البلاغه به علی بررسی، و احتمال برساختگی‌بودنِ این انتساب‌ها تقویت شده‌است.

🔸نهج‌البلاغه از نگاه ادبی کتابی برجسته است؛ اما در باره انتساب محتوای آن به پیشوای یکم شیعیان علی بن ابی‌ طالب می‌توان گفت: در این کتاب، گاه سخنانی که از دیگران بوده‌اند به علی نسبت داده شده‌اند, و گاه سخنانی که انشای اولیه آن‌ها از علی بوده‌است با کاهش، افزایش، و ویرایش آورده شده‌اند. و راویانی سخن‌شناس همچون سیدرضی در توانمندسازی آن‌ها نقشی بسزا داشته‌اند.

🔸آنچه در این مقاله آورده شده، نمونه‌هایی از حدیث‌واره‌های ادبی - معرفتی است. این‌دست حدیث‌واره‌ها، سخنانی‌اند که از نگاه ادبی - معرفتی از توانمندیِ نسبی برخوردار می‌باشند و به پیشوایان دینی نسبت داده می‌شوند تا شاید اسباب تقویت پیروی دینی را فراهم کننده؛ درحالی‌که این سختان گاه اساسا سخنان کساتی دیگر بوده‌اند، و گاه انشای اولیه آن‌ها از پیشوایان بوده‌است، اما پس از ویرایش به دستِ پیروان سخن‌شناس به این جایگاه از توانمندی رسیده‌اند.

📓سخنانِ سرگردان؛ از پیشوایان یا دیگران؟ (۱)
📓جستاری در میانۀ دین و عقلانیت
📓 آیا علی یک شخصیت واقعی در تاریخ بود؟
📕بررسیِ خطبۀ همام
📕خطبۀ نورانیة؛ شیعه یا اهل غلو؟
📕خطبۀ بیان
📕عنقا شکار کس نشود دام باز چین! (در نقد غلوگری جوادی آملی)
📕نهج‌البلاغه و علی؟
📕نهج‌البلاغه در ترازوی قرآن
📕پروژۀ ایدئولوژیکِ جابجاییِ «علی» با «رستم»
📕تشیع: مذهب‌تراشیِ سیاسیِ ایرانیان
📺 بازخوانیِ سیمایِ علی‌‌بن‌‌عبدمناف(ابی‌طالب)
📺 معاویه، فرمانروایی ایرانی؟!
📺 پیرامون نسبت شیعه و اهل غلو
📺 نور ازلی علی یا انسان-خداییِ تشیع
📺 خدایان، همسران و مادران (از اللّات و ذوالشّری به فاطمه و علی)
📺 اگر علی خلق نمی‌شد؟!
📺 یک فیلِ سفیدِ خری(!) که حرام‌زاده(!) بود، از علی پیروی نکرد
📻 دینِ علی؛ گذرگاهِ عرفانِ باستان به عرفان اسلامی (پرفسور امیرمعزی)
📻 جنبه‌های باطنی اسلام شیعی
📻 علی: تاریخی یا برساخته؟
(یکم - دوم)

.


#بازنگری #نقد_شیعه #علی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📓در راستای خردورزی
— جستاری در میانۀ دین و عقلانیت

✍🏻 #محمدمهدی_شیرازی (پژوهشگر فلسفه و دین)

📖 تعداد صفحات: ۳۱

🔻مباحث جستار:

🔻پرسشگری یا ایمان و عقیده؟

🔸نقد آرزواندیشی

🔸نقد عقیده

🔻عقلانیت پیش از اثبات وحی و پس از آن

🔸تفاوت نگرش کلامی با نگرش فلسفی

🔸انتقاد نسبت به داده‌های دینی پس از پذیرش دین

🔻میانۀ مذاهب اسلامی با عقلانیت

🔸اندازۀ نگرش عقلانی در مذاهب معتزله و امامیه

🔸درگیری با عقلانیت در مذاهب معتزله، امامیه، و اشعریه

🔻هماوردی دین‌های دیگر

🔸همانندی پدیدۀ ایمان در همۀ ادیان

🔸همانندی ادعای اعجاز در همۀ ادیان

🔸چالش این همانندی‌ها

🔻دین‌داری در گذر از گردنه‌ها

🔸داده‌های دینی و تفاسیر زننده

🔸دین آرمانی، دین حقیقی، و دین واقعی

🔸داده‌های دینی ناساز با یک‌دیگر

🔸داده‌های دینی ناساز با واقعیت‌های علمی/فلسفی

🔻بزنگاه عقل و دین

🔸چالش علم و دین

🔸ایرادهای استدلال به حکمت خفیه

🔸ایرادهای استدلال به تهدید به کیفر

🔻از نگاه عقلانیت آزاد

🔸عقلانیت و ادیان

🔸عقلانیت و باور به غیب

🔸عقلانیت و احکام شریعت

🔸عقلانیت و پیروی

🔸عقلانیت و پویایی

▪️ویراست اول: ۱ آذر، ۱۴۰۳
▪️ویراست دوم: ۱۹ تیر، ۱۴۰۴

🔻محمدمهدی شیرازی
📕دربارۀ ملی‌گراییِ ارزنده و نکوهیده
📓سخنانِ سرگردان؛ از پیشوایان یا دیگران؟ (قسمت ۱)ُ، (قسمت ۲)

🔻دین و عقلانیت
📓گفت‌وگوها درباب دین طبیعی، دیوید هیوم
📻 روشنفکر دینی مانند مرد دو زنه!
📻 روشنفکری و دینداری: تناقض‌ها در کجاست؟
📻 «دین‌داری گزینشی» در ترازو
📕 سروش: متکلم یا فیلسوف؟
📺 مناظرۀ هوش مصنوعی روشنفکر دینی با هوش مصنوعی منتقدِ اسلام

.


#فلسفیدن #نقد_ادیان #کتاب #اندیشه #عقلانیت #فلسفه_و_دین

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘بررسیِ "چرا رنج می‌کشیم؟"، سخنِ عبدالکریم سروش

✍🏻 #محمدمهدی_شیرازی (پژوهشگرِ فلسفه و دین)

🔻دربارۀ این مطلب ایرادهای زیر قابل طرح است:

۱- رنج مردود و محکوم است، ایراد به ایجاد اسباب رنج در جهان است، یعنی این که خدا اسباب رنج را در این جهان ایجاد کرده است و یا نسبت به حذف آن‌ها کاری نکرده است. از نگاه دینی خدا می‌توانست زندگی را بدون رنج و مراتب آن را بین خوش و خوش‌تر قرار دهد، همان چیزی که آن را در بهشت قرار داده است؛ به بیان دیگر:

اگر خدا قادر و عالم و خیرخواهِ مطلق است، باید همین جا را همانند بهشت قرار می‌داد.

۲- فشار یا سختی، گاه باعث رنج نیست؛ لذا می‌تواند قابل‌قبول باشد، اما هرگاه این فشار یا سختی به‌حدی برسد که باعث شود احساسی زننده و بد در انسان - یا هر جاندار دیگری که رنج می‌کشد - پدید آید، آن‌گاه رنج پیدا می‌شود که نامقبول است، حال در جهانی که گریزی از اصل رنج نیست، گاه باید انسان رنج کم‌تر را در برابر رنج بیش‌تر انتخاب کند، و این انتخاب، اگرچه خود موجه است، اما این اصلِ ایجادِ اسبابِ رنج به دست خدا یا خدایان را توجیه نمی‌کند.

۳- این که رنجی هست اما «مصلحتِ فرضىِ» آن معلوم نیست، کافی‌ست تا این رنج دوبار مردود باشد؛ یک بار جهت این که اصل ایجاد اسباب رنج مردود است، و بار دیگر جهت این که مصلحتِ آن تبیین نشده است تا موجه گردد.

۴- «مصلحتِ فرضی» نمی‌تواند رنج را توجیه کند؛ وگرنه چرا در همان داده‌های دینی در برابر رنج‌ها به دعا و درخواست از خدا، جهت رهایی از رنج و شر آن، سفارش شده‌است!؟ چرا "أمن يجيب المضطر إذا دعاه و يكشف السوء" و امثال آن گفته شده‌است!؟

۵- «مصلحتِ فرضی» نمی‌تواند رنج را توجیه کند؛ وگرنه چرا جهت درمان بیماران یا نجات انسان از دیگر رنج‌ها باید تلاش کرد!؟

✍🏻 کانال «نقد و نظر»
🆔 @NaghdVaNazar1

در باب: فلسفه، ادبیات، دین، و فرهنگ

با روی‌کرد: اندیشه‌ورزی، نقادی، دانش‌پژوهی، و آزاداندیشی

📕مسأله استدلالی شر چه می‌گوید؟
📻 برهان علیت و مسألۀ شر
📻 مسئله شر و رد صفات خدا
📕نقد برهان نظم [بخش اول | بخش دوم و سوم]
📕نبوت اسلامی در ترازوی «حکمت الهی»

📓بهترین برهان علیه خداوند
📺 اسپینوزا و شستشوی مغزی مذهبی
📺 بزرگ‌ترین چالش اعتقاد به خدا؟
📻نفیِ منطقی «خدای شایستۀ پرستش»
📕هیوم و نقد معجزات
📺 آیا خدا واجب‌الوجود است؟
📺 مناظره هوش مصنوعی خداباور با هوش مصنوعی آتئیست
📺 آیا براهین وجود خدا قانع‌کننده‌اند؟
📺 بزرگ‌ترین چالش اعتقاد به خدا چیست؟
📺 خالق بی‌نقص یا فرگشت
📺 بزرگ‌ترین چالش اعتقاد به خدا چیست؟
📺 از کشیشی پرشور تا بی‌خدایی قاطع

.


#نقد_روشنفکران #نقد_ادیان #روشنفکری_دینی #فلسفیدن

➖➖➖

🌾 @Naqdagin