نقدآگین

📺 منشأ انسان چیست؟ (۲/۲)
— طبق نظر اسپینوزا

🔺اما اسپینوزا آن را نپذیرفت. از نظر او، هیچ‌کس گناهکار بدنیا نمی‌آید. گناه یک ساختار انسانی‌ست، نه یک حقیقت طبیعی. در طبیعت، داوری وجود ندارد؛ گناهی وجود ندارد؛ تنها علت‌ها، معلول‌ها، قوانین، روابط، هماهنگی یا ناهماهنگی وجود دارند، و انسان بعنوان بخشی از آن کلیت، همیشه مطابق با طبیعت خود عمل می‌کند.

🔺این همه چیز را تغییر می‌دهد؛ زیرا اگر گناه نخستین وجود نداشته‌باشد، پس بدهی نخستینی نیز وجود ندارد.

شما بدنیا نیامده‌اید تا بهای اشتباهات دیگران را بپردازید. نیازی به رنج کشیدن برای شایستهٔ زنده‌بودن ندارید. شما اینجا هستید زیرا بخشی از یک فرآیند طبیعی، ابدی و الهی هستید.

🍂 این ایده برای کسانی که برای احساس امنیت به ساختارهای سخت و انعطاف‌ناپذیر نیاز دارند، راحت نیست. اما برای کسانی که بدنبال درک صادقانه از خود هستند، عمیقا رهایی‌بخش است؛ زیرا گناه بی‌فایده را حذف کرده و آن را با مسئولیت جایگزین می‌کند. شما دیگر یک موجود سقوط‌کرده که باید رستگار شود نیستید، بلکه یک موجود طبیعی هستید که باید خود را درک کند، و درک، از دیدگاه اسپینوزا، مسیر آزادی است.

🔷 آزادی واقعی: از اطاعت برآمده از ترس تا کنش برآمده از درک

🍂 ما همه می‌خواهیم باور کنیم که آزادیم؛ که هر تصمیمی که می‌گیریم، از آنچه می‌خوریم تا کسی که زندگی‌مان را با او به اشتراک می‌گذاریم، از ارادهٔ اصیل ما ناشی می‌شود، اما اسپینوزا، با نگاه شفاف و گاه ناخوشایند خود، ما را در برابر یک حقیقت دشوار قرار می‌دهد:

اکثر انتخاب‌های ما آزادانه نیستند. آن‌ها واکنش هستند. واکنش به امیال، ترس‌ها و باورهایی که حتی نمی‌دانیم در درونمان حمل می‌کنیم.

از نظر اسپینوزا، عمل آزادانه به معنای انجام آنچه فرد می‌خواهد نیست، بلکه فهمیدن این است که چرا فرد آنچه را می‌خواهد، می‌خواهد.

🔺در فلسفهٔ او، اختیار (ارادهٔ آزاد) آنطور که ما آن را تصور می‌کنیم، یعنی قدرتی جادویی برای تصمیم‌گیری بدون تأثیر، وجود ندارد. آنچه ما انتخاب می‌نامیم، تقریباً همیشه نتیجهٔ زنجیره‌ای از علل پیشین است.

🍂 آزادی از نظر اسپینوزا، زمانی آغاز می‌شود که شما منشأ احساسات خود را درک کنید و بتوانید انتخاب کنید که توسط آن‌ها کشیده نشوید. فقط در آن زمان است که آزادی آغاز می‌شود. این ممکن است بدبینانه به نظر برسد، اما در واقع عمیقاً امیدوارکننده است. زیرا اسپینوزا به شما نمی‌گوید شما آزاد نیستید، تسلیم شوید. او می‌گوید:

شما هنوز آزاد نیستید، اما می‌توانید آزاد شوید. چگونه؟ از طریق دانش.

🍂 اکنون، بیایید به اسطورهٔ عدن بازگردیم. در آن، آدم و حوا می‌توانند بین اطاعت یا نافرمانی یکی را انتخاب کنند، اما آن انتخاب از همان ابتدا آلوده است؛ اگر اطاعت کنند، پاداش می‌گیرند. اگر نافرمانی کنند، مجازات می‌شوند. آیا این آزادی است؟ نه. این انتخابی تحت تهدید است.

🍂 اسپینوزا خاطرنشان می‌کند که یک تصمیم تنها زمانی می‌تواند آزاد نامیده شود که از ترس و امید رها باشد؛ زمانی که نه با اشتیاق به پاداش و نه با ترس از مجازات، بلکه با درک آنچه که با طبیعت ما سازگار است هدایت شود. و اینجا تله‌ای ظاهر می‌شود: بسیاری اوقات ما اطاعت می‌کنیم، نه به این دلیل که می‌فهمیم، بلکه به این دلیل که می‌ترسیم، و باور داریم که این فضیلت است، اما این فضیلت نیست. تسلیم است.

از نظر اسپینوزا اولین عمل واقعاً آزادانه در تاریخ بشر، اطاعت نبود. نافرمانی بود.

🔺خوردن از درخت معرفت بود؛ دانستن اینکه عواقبی خواهد داشت، اما با این وجود انجام دادن آن؛ زیرا میل به دانستن قوی‌تر از ترس از مجازات بود. آن لحظهٔ نمادین، برای او، تولد خودمختاری انسان را رقم می‌زند.

🔷 بازپس‌گیری آگاهی

🍂 خلقت یک عمل ایزولهٔ الهی نیست. یک فرآیند پیوسته است که هر بار که شما انتخاب می‌کنید بفهمید به جای اینکه اطاعت کنید، آشکار می‌شود. اسپینوزا ما را به توقف زندگی بعنوان قربانیان مجازات اجدادی و شروع زندگی بعنوان موجوداتی قادر به درک، عمل و دگرگونی فرا می‌خواند.

🍂 شما برای رنج کشیدن متولد نشده‌اید؛ شما برای فهمیدن متولد شده‌اید. و اگر تا اینجا این متن را خوانده‌اید، به این دلیل است که بخشی از وجودتان این را می‌دانست. اکنون وظیفهٔ شماست که خود را با صداقت بشناسید، جایگاه خود را در جهان بدون گناه بپذیرید و همیشه با هدایت عقل عمل کنید، نه ترس، زیرا همانطور که اسپینوزا می‌گفت

هیچ خیر بزرگتری از دانستن و هیچ آزادی بزرگتری از زیستن بر اساس آن دانش وجود ندارد.

📕نظرِ اسپینوزا دربارۀ محمد
📺 داروین و آدم‌وحوا
📺 مناظرۀ پاسکال و اسپینوزا
📕درسی از اسپینوزا
📺 رهایی از اضطراب در فلسفه اسپینوزا
📺 درس‌هایی از اسپینوزا برای زندگی مدرن و آزادی اصیل
📻 فلسفۀ اسپینوزا -اخلاق- (یک - دو - سه - چهار - پنج - شش - هفت - هشت - نه - ده - یازده)

.

#فلسفیدن #نقد_ادیان

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

2.35K viewsedited 12:32