نقدآگین

📺 فلسفۀ جادوگری (۲/۲)
⬛️ دیدگاه فلاسفه‌ی مدرن اولیه در باب جادوگری و محاکمات ساحره‌ها

۳. فلاسفه‌ی مدرنیته و موضع‌گیری در برابر جادوگری

آ. فرانسیس بیکن

* بنیان‌گذار روش علمی، دیدگاهی دقیق داشت. او می‌گفت ادعاهای ساحره‌ها باید تحت شواهد محکم بررسی شوند. (ادعاهای بزرگتر، نیازمند شواهد بزرگتر هستند).

* او پرواز ساحره‌ها را نپذیرفت، اما پذیرفت که پمادهای پرواز (Flying Ointments) می‌توانند توهم پرواز و هذیان ایجاد کنند و حتی یک دستور پخت بهتر برای آن ارائه داد.

* بیکن جادوگری را یک گناه معرفتی (Epistemological) و نوعی پرستش خدایان دروغین می‌دانست و مجازات قانونی (زندان و شلاق)، اما نه لزوماً اعدام، را تأیید می‌کرد.

ب. رنه دکارت

* دکارت که با انقلاب عقل‌گرایی آمد، به‌طور علنی در مورد جادوگری و ساحره‌ها اظهار نظر نکرد. او پس از محاکمه‌ی گالیله، در مورد انتشار افکارش بسیار محتاط بود.

* اما نظام فلسفی دکارت به‌طور ضمنی جایی برای جادوگری و تسخیر شیطانی باقی نمی‌گذاشت. با تقسیم جهان به دو جوهر (ماده‌ی گسترده و ذهن ناگسترده)، او جادو، فرشتگان و شیاطین را به قلمروی تخیل تنزل داد. برای فلسفه‌ی نوین، تعقیب ساحره‌ها صرفاً قتل روی هم انباشته شده بر خرافات بود.

ج. توماس هابز

* هابز یک مادی‌گرای مکانیکی بود و شیاطین، فرشتگان و ارواح را صرفاً توهمات ذهنی یا خواب می‌دانست.

* او وجود شیاطین را رد کرد و کلیسای کاتولیک را به دلیل ترویج این خرافات برای به‌بردگی کشیدن مردم در «قلمروی تاریکی» (Kingdom of Darkness) سرزنش می‌کرد.

* موضع شوکه‌کننده: با وجود عدم اعتقاد به جادوگری، هابز می‌گوید:

«در مورد ساحره‌ها، من فکر نمی‌کنم که جادوگری آن‌ها هیچ قدرت واقعی باشد، اما با این حال، به دلیل باور غلطی که دارند که می‌توانند شر زیادی انجام دهند، همراه با قصد آن‌ها برای انجام این کار (اگر بتوانند)، به‌درستی مجازات می‌شوند».

به عبارت دیگر، هابز معتقد بود مجازات آن‌ها به دلیل اخلال در نظم اجتماعی توسط ادعاهایشان ضروری است، نه به دلیل واقعیت جادوگری.

د. باروخ اسپینوزا

* اسپینوزا که به خداباوری واحد (Pantheism) اعتقاد داشت، تنها یک جوهر (Substance)، یعنی خدا، را می‌پذیرفت.

* او به دلایل منطقی، وجود شیاطین، فرشتگان، ارواح و جادوگری را رد کرد، زیرا این موجودات جایی در نظام الهی کامل او ندارند. اسپینوزا حتی استدلال کرد که شیطان نمی‌تواند وجود داشته باشد، چرا که موجودات تنها در صورتی باقی می‌مانند که بخشی از کمال الهی باشند و شیطان فعالانه این کمال را رد می‌کند.

ه. نیکولا مالبرانش

* این عقل‌گرای کاتولیک (از پیروان دکارت)، به «موقعیّت‌گرایی» (Occasionalism) معتقد بود؛ یعنی تنها خدا مسئول تمام علیت‌ها است و تعامل بین اجسام صرفاً ظاهری است.

* مالبرانش معتقد بود جادوی واقعی و پیمان‌های شیطانی حقیقی، بسیار نادر هستند، اما وجود آن‌ها را رد نکرد.

* اما او تأکید کرد که بیشتر آنچه جادوگری نامیده می‌شود، در واقع یک توهم جمعی ناشی از آمادگی روانی (Psychological Priming) است. اگر به مردم آموزش داده شود که جادوگری فعال است، فعالیت آن را در هر بدشانسی (مرگ گاو، بیماری کودک) خواهند دید و همین باعث می‌شود برخی افراد به دنبال قدرت‌های شیطانی بگردند. او معتقد بود ساحره‌های واقعی (آن‌هایی که قصد شر دارند) باید اعدام شوند.

🔺نتیجه‌گیری

با اوج گرفتن مدرنیته، در حالی که برخی فلاسفه (مانند بیکن و مالبرانش) دیدگاهی توأم با شک و پذیرش محدود داشتند، هسته‌ی اصلی عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی مدرن (دکارت، هابز، اسپینوزا) پایه‌های هستی‌شناختی و منطقی را برای ساحره‌ها، شیاطین و جادوگری به‌طور کامل حذف کردند. این تقابل فکری در نهایت، محاکمات ساحره‌ها را به پدیده‌ای مبتنی بر توهم و خرافات تقلیل داد و راه را برای پایان یافتن این کشتارها در اروپا هموار کرد.

📺 شیطان و فرشتۀ وحی
📺 چرا شیطان را ساختیم؟
📺 فرشتگان، اجنه و شیاطین
📺 «بهشت گمشده»: کتاب مقدسِ جوامع مخفی
📺 شیطان در ادیان سامی
📺 «باور» چیست؟
📺 چرا «دیوها/خدایان/اجنه» را ساختیم؟
📕و تو چه می‌دانی جن چیست؟
| بخش یک | بخش دو
📺 شیطان رجیم ١
📺 لیلیت؛ از الهه تا شیطان
📻 خداناباوران شیطان‌پرستند؟

.

#نقد_ادیان #آینه_تاریخ #فلسفیدن #تاریخ_فلسفه #قرون_وسطا #خرافات

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.45K viewsedited 15:36