📖 انقلاب شیر و خورشید مرثیه‌ای برای جمهوری خواهی

✍#اشکان

➖در این یادداشت می‌خواهم به ضعف‌های بنیادین در جناح جمهوری خواهی بپردازم، زیرا عدم آگاهی به سستی و بی‌مایگی‌ها در جمهوری خواهی می‌تواند اسباب به هدر رفتن انرژی در مسیر براندازی منجر شود.
جمهوری‌خواهی در ایران با یک بحران بنیادی روبه‌روست، فقدان تصویر نهادیِ روشن؛ جمهوری‌خواهی ایرانی نتوانسته است از سطح شعار به سطح نهاد عبور کند.
از این رو هنوز روشن نیست جمهوریِ مطلوب آنان به چه الگویی ختم می‌شود:
🟠ریاستی متمرکز مانند فرانسه؟
🟠پارلمانی مانند آلمان؟
🟠فدرالیسم اداری؟
🟠فدرالیسم قومی؟
🟠یا استمرار تقسیمات استانی فعلی با عنوانی تازه؟

➖این تکثر اگر در چارچوب یک نظریه‌ی منسجم می‌بود، می‌توانست نشانه‌ی پویایی باشد. اما وقتی هیچ مخرج مشترک نظریِ مشترکی وجود ندارد، به پراکندگی بدل می‌شود. حتی آنها با تمام سر و صدای رسانه‌ای نتوانستند شخصیت استخوان‌دار سیاسی ارائه دهند که عامل وحدت بین خودشان باشد.
جمهوری‌خواهی ایرانی امروز دقیقاً در همین نقطه ایستاده است. سخن از مشارکت، انتخابات، آزادی و جمهوریت بسیار است؛ اما صحبت از معماری نهادهای حافظ ثبات کجاست؟ بوروکراسی حرفه‌ای؟ ارتش غیرسیاسی؟ قوه قضائیه مستقل؟ نظام حزبی پایدار؟

➖جمهوری‌خواهی ایرانی بیش از آنکه پروژه‌ی نهادسازی باشد، پروژه‌ی نفی است. بیشتر «نه به پهلوی» است تا «آری به یک ساختار مشخص». اما سیاست با حذف آغاز نمی‌شود؛ با طراحی آغاز می‌شود. گذشته از اینکه تاریخ نشان داده، هرچند نهاد طراحی شده عقلانی باشد، اگر تکامل تاریخی نداشته باشد به راحتی زوال می‌پذیرد.
تجربه‌ی ۵۷ نیز دقیقاً همین بود: بسیج گسترده، بدون نهادهای مهارکننده. نتیجه، زوال سیاسی بود، نه رهایی.
از این منظر، مرگ تئوریک در جمهوری‌خواهی با ناتوانی به پاسخ دادن بدین پرسش رقم می‌خورد:

نظم را چگونه حفظ می‌کنید؟

➖تا وقتی این پرسش بی‌پاسخ بماند، جمهوری‌خواهی در ایران در سطح تصور باقی می‌ماند. و تصور، اگر به نهاد بدل نشود، فرسوده می‌شود. در چنین وضعیتی، به نظر می‌رسد تنها سناریوی عملیِ پیشِ‌روی بخشی از جمهوری‌خواهان، حرکت به سوی نوعی ائتلاف پنهان یا آشکار با اصلاح‌طلبان رژیم باشد. نه از سر هم‌سویی نظری با آنان ، بلکه از سر محاسبه‌ی قدرت. اگر شکافی در ساختار جمهوری اسلامی پدید آید یا شرایطی از فروپاشی نسبی ایجاد شود مثلا قطع رأس توسط آمریکا یا اسرائیل ، این اتحاد می‌تواند تلاشی باشد برای بهره‌برداری سریع از خلأ قدرت. اما این سناریو حتی اگر از نظر تاکتیکی ممکن باشد. با یک مانع جدی روبه‌روست: فقدان مشروعیت تاریخی و اجتماعی پایدار.

➖جمهوری‌خواهی موجود در ایران، نه بر یک سنت نهادینه‌شده تکیه دارد و نه بر تجربه‌ای تاریخی که در حافظه‌ی جمعی به‌عنوان «نظم» ثبت شده باشد.بدون مشروعیت تاریخی و بدون معماری نهادیِ روشن، احتمال آنکه بخش‌های کلیدی حاکمیت(از جمله ارتش) فرمان‌برداری پایدار از چنین جریانی را بپذیرند، پایین است. در لحظه‌ی بحران، نیروهای مسلح بیش از هر چیز به ثبات و زنجیره‌ی فرماندهی روشن می‌اندیشند، نه به آزمایش‌های نظری از سوی جمهوری خواهان.
از این رو، حتی سناریوی اتحاد تاکتیکی نیز الزاماً به معنای امکان تثبیت قدرت نیست.
قدرت را می‌توان در خلأ تصاحب کرد؛ اما نظم را تنها با پشتوانه‌ی تاریخی و نهادی می‌توان نگه داشت.

.

➖➖➖

🌾 @Naqdagin @fargasht22