📗خدای نامتشخص و مسئلهٔ شر

✍️#علیرضاموثق

1️⃣ خداوند اگر وجود داشته باشد، به حصر عقلی، یا متشخص است یا نامتشخص. خدای متشخص، موجودی علاوه بر طبیعت و n هستومند و موجودِ متصور در دایرهٔ هستی، و خالق آنهاست. در این معنی، خداوند و طبیعت، دو چیز هستند.

خدای متشخص دو نوع می‌باشد: الف) انسانوار است و اوصاف انسانی، مثل خشم و مهر و مکر و اراده و عدالت دارد. ب) ناانسانوار و «آن» است و نه «او» و لذا اوصاف انسانوار ندارد؛ مثل خدای ارسطو (علت‌العلل و محرک اول).

خدای نامتشخص (خدا به معنی نوعی شعور مرموز و ناانسانوار) با طبیعت و موجودات، وحدت تام دارد.

ایراد شرور به خدای قرآن و ادیان وارد است که ادعای مهر و عدالت مطلق دارد. ایراد شرور، به قول هیوم، استدلالی «قاطع و محکم و استوار» است و تلاش برای هرگونه پاسخ مناسب به آن دادن، جهد بی‌توفیق است. هیچ عقل سلیمی، این حجم از شرور گزاف، مثل وجود کودکان «پروانه‌ای و سرطانی» و یا دریدن کثیری از حیوانات توسط یکدیگر برای بقاء و ادامهٔ حیات را با «عدالت و مهر مطلق» در خداوند نمی‌تواند جمع کند. خداوند اگر سر سوزنی «عدالت و مهر» داشت، حیوانات را گیاه‌خوار خلق می‌کرد و یا طوری خلق می‌نمود که از نور خورشید تغذیه و تأمین انرژی برای بقاء کنند.

2️⃣ به خدای ادیان ابراهیمی (یعنی به خدای متشخصِ انسانوار) و نیز به خدای متشخصِ ناانسانوار، علاوه بر ایراد شرور، انتقادات مهم دیگری نیز وارد است:

۱) اگر خداوند، متشخص و خالق، و موجودی مستقل از طبیعت باشد، غیریت دارد و چون خداوند با غیر خودش جمع نمی‌شود، پس محدود به موجودات، یعنی محدود به «ناخدا» است.

۲) در ذیل خدای متشخص و خالق، منبع برای تهیهٔ مواد جهت خلق طبیعت متصور نیست. از «عدم» که نقیض هستی است، نمی‌توان چیزی خلق کرد.

۳) جوهر غیرمادی با نقیض خودش و با ماده، نمی‌تواند چیزی بسازد و کار و تعامل کند. روح که حسب ادعا غیر مادی و مجرد است، نمی‌تواند اشیاء را جابجا کند.

۴) خدای متشخص، پیش از خلق زمان و طبیعت، چه کار می‌کرد؟ چرا زمان و طبیعت را زودتر خلق نکرد؟

۵) خدای ادیان بعد از قیامت و نابودی طبیعت، چه کار می‌کند؟ هدف داشتن، مقوله‌ای انسانی و ناشی از نقص است. الله پس از قیامت، دوباره هدفی جدید انتخاب می‌کند؟

3️⃣ خدای ادیان مستند به دلایل مذکور، از جمله ایراد شرور، قطعاً وجود ندارد. اگر خدایی باشد، بی‌گمان نامتشخص و ناانسانوار است. منتها در ذیل خدای نامتشخص که با طبیعت و ماده وحدت تام دارد، مقولاتی چون «نبوت و معاد و بهشت و جهنم و روح متشخص و معجزه و ارادهٔ الهی و عدالت الهی و خلقت» قابل تصور نیست.

«خدا-طبیعت» دستگاه عصبی ندارد تا «خشم و مهر» داشته باشد. مقولهٔ عدالت نیز برساخته‌ای اجتماعی و سیال است و با عواطف نسبت دارد و قابل تعمیم به «خدا-طبیعت» نیست. در یک دوره از تاریخ به خاطر سطح نازل عقل و اخلاق در بشر و به خاطر سطح بالای توحش، برده‌داری و کودک‌همسری عادلانه تلقی می‌شد. از این حیث می‌گویم مفهومی سیال است.

در قالب تمثیل جهت تقریب به ذهن، دریا موج را خلق نمی‌کند، بلکه دریا بر اثر جبر مقتضیات وجودی‌اش، مدام در صیرورت است و «موجیده» می‌شود. موج، حصه و حالتی از دریاست و نه مخلوق دریا. موجودات نیز حصه‌ای از خدای نامتشخص یا «خدا-طبیعت» هستند.

شعوری که در هستی سریان دارد، مرموز و ناانسانوار است. خدای نامتشخص مثل انسان‌ها تعقل نمی‌کند و اراده که محصول دستگاه عصبی است ندارد تا «پست‌چی» و پیامبر بفرستد، آنهم مشتی «خرافات و اباطیل و احکام داعشی».

در این تلقی از خداوند، انسان‌ها روح متشخص با هویت فردی ندارند و پس از مرگ، شبیه به قطره‌ای آب که در دریا می‌افتد، در تمامیت هستی مستحیل می‌شوند.

«خدا-طبیعت»، خودش تحت جبر مقتضیات وجودی‌اش می‌باشد؛ چه رسد به حصه‌هایش و لذا نمی‌تواند معاد و بهشت و جهنم برپا کند و حصه‌هایش را محاکمه و مؤاخذه نماید.

هدف، مقوله‌ای انسانوار است. «خدا-طبیعت»، بی‌کران است و تحت جبر مقتضیات وجودی‌اش، فقط در صیرورت و در حال «شدن» است و مدام «جهانیده» می‌شود و در یکی از بی‌شمار حالاتش، در فرآیندی به سنگ تبدیل می‌شود و در حالتی دیگر، به انسان.

در این چهره از خداوند، انسان، اشرف مخلوقات نیست تا بر خودشیفتگی‌اش افزوده شود. سنگ و سگ و انسان، همگی پُر از خدا می‌باشند. البته خدای نامتشخص نامی‌ست بر تمامیت هستی بی‌کران و هر حصه به تنهایی خداوند نام نمی‌گیرد تا «انا الحق» بگوید.

در ذیل خدای نامتشخص، کثرت موجود در طبیعت، در مقام فنومنال است. در ذات و در مقام نومن، بین تمام موجودات، وحدت وجود دارد. ماده در حقیقت، تجسم و تجسد نوعی شعور مرموز و ناانسانوار است که مدلول لفظ خداوند است.

شر و خیر، هر دو ناشی از ساختار وجودی «خدا-طبیعت» در مقام فنومنال و محصولِ جبر مقتضیات وجودی خدای نامتشخص هستند.


#نقد_ادیان #فلسفیدن

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

🍁کتاب اخلاقی؟
— پاره چهارم کتابِ «این‌همه خدا؛ راهنمایی برای مبتدیان»، اثر پروفسور #ریچارد_داوکینز

🖌 #ترجمه #اختصاصی_نقدآگین: #بابک_ایرانی

🌐 مطالعۀ متن کامل
⏰ زمان تقریبی مطالعه: ۲۸ دقیقه
🔖 ۵۶۵۱ واژه


🗄پست مرتبط
📓کتاب «این همه خدا؛ راهنمایی برای مبتدیان»
فصل اول: آيا به خدا باور داريد؟ کدام خدا؟
فصل دوم: راستی‌آزمایی اناجیل (قسمت اول | قسمت دوم)
قصل سوم: اسطوره‌ها چگونه آغاز می‌‌شوند؟ (قسمت اول | قسمت دوم)

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

🍁کتاب اخلاقی؟
— پاره چهارم کتابِ «این‌همه خدا؛ راهنمایی برای مبتدیان»، اثر پروفسور #ریچارد_داوکینز

🖌 #ترجمه #اختصاصی_نقدآگین: #بابک_ایرانی

🍂 «جانداران دو به دو به درون رفتند».

🍂 همه ما دلبسته داستان کشتی نوح هستیم. بان[1] و بانو زرافه، بان و بانو فیل، بان و بانو پنگوئن و همه جفت‌های دیگر، با شکیبایی از روی باند گام برداشتند و به کشتی چوبی بزرگ وارد شدند و با خوش‌آمدگویی بان و بانو نوح نورانی روبرو شدند.

🍂 داستان شیرینی نیست؟ اما شکیبا باشید! نخست این‌که، چرا سراسر جهان را سیل فرا گرفته بود؟ خدا از گناه‌آلوده بودن آدمی خشمگین بود. خشمگین از همه به جز نوح که مورد مهر خدا بود. پس، خدا اراده کرد که همه جنبندگان، به جز یک جفت از هر یک را در آب فرو بَرَد.

🍂 از همه گذشته، خیلی شیرین هم نیست! چه گمان کنیم که خدا امری ذهنی است یا نه، همانگونه که در مورد لرد ولدمورت[2] یا دارت وادر[3] یا لانگ جان سیلور[4] یا پروفسور موریارتی[5] یا گلدفینگر[6] یا کرولا د. ویل[7] داوری می‌‌کنیم، هنوز می‌‌توانیم درباره اخلاقی بودن یا نبودن خدا هم داوری کنیم. بنابراین، هنگامیکه در این پاره می‌‌گویم «خدا چنین و چنان کرد»، می‌خواهم بگویم که «بایبل می‌‌گوید خدا چنین و چنان کرد» و از این دیدگاه، چه داستان‌های بایبل درباره خدا «راست» باشد و چه «گمانه»، می‌‌توانیم داوری کنیم که آیا خدا خوب است یا نه؟ من این کار را خواهم کرد و شما بدون شک، آزاد هستید تا بیاندیشید که آیا با نگاه به این داستان‌ها، هنوز هم می‌‌توان خدا را دوست داشت یا خیر؟ همان‌گونه که مردی به نام ایوب، در داستان زیر از بایبل عبری چنین کرد.

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان تقریبی مطالعه: ۲۸ دقیقه
🔖 ۵۶۵۱ واژه


🗄 پست‌های مرتبط
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

🤝 #فراخوان پیوستن به جمع «همیاران مترجم» نقدآگین

✍️ اگر دارای مهارت حداقلی در ترجمۀ متون غیرتخصصی (عمدتن انگلیسی و عربی)، مستندها و کلیپ‌هایی با محتوای نقادانه در زمینهٔ فرهنگ، مذاهب و تاریخ، هستید و مایلید به جمع «مترجمان نقدآگین» بپیوندید، به «ربات تماس نقدآگین» پیام دهید.

📍توضیحی کوتاه در مورد «روش تماس و اعلام آمادگی برای همیاری»

➖➖➖

🌾@Naqdagin

مخاطبان عزیز نقدآگین! این ربات صرفن مخصوصِ ارتباط «داوطلبان همیاری نقدآگین» با ادمین مربوط به این بخش (داوطلبان همیار) است، نه موارد دیگر.

برای اعلام آمادگی در زمینۀ مدنظرتان هم (پس از زدن دکمه start) باید دربارۀ خودتان و موضوع همیاری، متنی واضح و روشن بنویسید؛ نه اینکه صرفا start را بزنید و در سکوتی ممتد، منتظر باشید تا ما با شمای ناشناخته، گپی را آغاز کنیم و در مورد موضوع داوطلبی شما، توانایی‌ها، علاقه‌مندی‌ها و میزان زمانی که می‌توانید به این کار اختصاص دهید، سوالات خود را طرح کنیم.

چون افراد بسیاری در طی این چند سال، دکمه start ربات را می‌زدند و می‌رفتند! یا این مسیر ارتباطی را برای کارهای بی‌ربط به ادمین مربوطه در نظر گرفته‌بودند، ضروری دیدیم، یادآور شویم.

📅 دهم شهرویر ماه
— رام: روزشمار ایرانی معنادار

🗓 در ۱۲۴۵ نصاب (لغتنامه‌ی منظوم) انگلیسی فرهادمیرزا معتمدالدوله، به کوشش اعتضادالسلطنه در تهران به چاپ رسیده بود و از توجه فرهنگی ایرانیان به انگلیسی‌ها و زبانشان خبر می‌داد.

🗓 #در_چنین_روزی به سال ۱۲۸۶، مجلس شورای ملی تلگراف تسلیت‌آمیزی درباره‌ی قتل اتابک امین‌السلطان به شاه مخابره نموده و تقاضا کرد برای اداره‌ی امور کشور، شخص لایقی را انتخاب بکند. این در حالی بود که بازتاب موافقت‌نامه‌ی دوجانبه‌ی روس و انگلیس درباره‌ی ایران در تهران سر و صدایی به پا کرده بود و باعث شده بود وزیر خارجه‌ی ایران با وزرای مختار دو کشور گفتگوهایی را آغاز کند.

🗓 ۹ سال بعد (۱۲۹۵) كميته‌اي به نام كميته مجازارت با شركت منشي‌زاده، ابوالفتح‌زاده و مشكوة‌الممالك به طور مخفي براي ترور اشخاص تشكيل شد. اين كميته عده‌اي از آدم‌كشان مانند كريم دواتگر را اجير كرد و هدفش از میان برداشتن کارگزاران استعمار در ایران بود.

🗓 در ۱۳۰۳ یکی از ثروتمندترین کارآفرینان منطقه‌ی آران، یعنی زین‌العابدین تقی‌زاده (تقیوف) که در باکو نهادهای خیریه‌ی فراوانی تأسیس کرده بود و در جریان انقلاب مشروطه‌ی ایران هم از پشتیبانان مؤثر آزادی‌خواهان تبریز بود، در نهایت فقر، از شدت گرسنگی و بیماری درگذشت. بلشویک‌ها که تازه در باکو به قدرت رسیده بودند، او را هدف نمایش قدرتشان قرار دادند و علاوه بر مصادره‌ی بی‌دلیلِ کل اموالش، ترتیبی دادند که خودش و خانواده‌اش، در نهایت فقر و در به دری، جلوی چشم مردمی که بسیاری‌شان وامدار و نمک‌پرورده‌شان بودند، از بین بروند. پس از مرگ تقی‌زاده، خانواده‌اش را هم از کلبه‌ی حقیری که برایشان مانده بود، بیرون کردند و به خیابان ریختند که در نتیجه، همسرش هم کمی بعد، از گرسنگی و سرما در خیابانی درگذشت.

🗓 در سال ۱۳۳۲، به دنبال کودتا و سقوط مصدق، لوی هندرسن[1] سفیر امریکا در ایران اطلاع داد که دولت امریکا بیست و سه میلیون و چهارده هزار دلار از طریق اصل چهار در سال مالی جاری به ایران کمک خواهد کرد.

🗓 در ۱۳۳۳، طبق تصویبنامه‌ی هیئت وزیران، ابوالحسن ابتهاج به سمت مدیرعامل سازمان برنامه تعیین و انتخاب شد و ساماندهی امور مالی و اقتصادی کشور را متحول ساخت. ابتهاج قبلاً سفیرکبیر ایران در فرانسه و رئیس بانک ملی ایران بود.

🗓 در ۱۳۳۴ هم ساخت راه بین تهران و آمل که به جاده هراز معروف است با تصویب هزینه‌ای بالغ بر سیصد میلیون ریال آغاز گردید.

🗓 در ۱۳۳۸ شیخ راشد حاکم دبی وارد تهران شد و یک سال بعد در ۱۳۳۹ کلیه‌ی نمایندگان انتخاب‌شده از حزب ملیّون و مردم و منفردین پس از بالا گرفتن اعتراض‌ها به تقلب در انتخابات مجلس به اندرز شاه عمل کردند و همگی از نمایندگی مجلس استعفا دادند تا انتخاباتی مجدد برگزار شود.

🗓 در همین روز بین نیکیتا خروشچف[2] نخست‌وزیر شوروی و جعفر شر‌یف‌امامی نخست‌وزیر ایران پیامی مبادله شد و هر دو کشور آمادگی خود را برای بهبود روابط دو کشور اعلام داشتند

🌐 مطالعهٔ ادامه و «رام» کامل امروز

➖➖➖

🌾 @ReadAllAboutMemories
🌾 @Naqdagin

📺 هویت مؤلفان قرآن؟ (۱/۵)
— کپی‌کاری نخستین مؤلفان قرآن از نیایش‌های آرامی (+)


🗄پست مرتبط
📺 قرآن اصلی دست ما نیست رفقا!
📺 قرآن صدها ایراد ادبی و گرامری دارد
📺 نسخ قرآن ۱۰۲۴۳ اختلاف دارند
📺 «عیسی» و «انجیل» و افشای هویت مؤلفان قرآن
📺 حرمت شراب؛ سرنخی از هویت مؤلفان قرآن
📺 ذوالقرنینِ قرآن یا «رمانس اسکندر»؟
📺 محمد هرگز قرآن را تفسیر نکرد!
📺 معجزهٔ قرآن؟! آرای لوکزنبرگ به زبان ساده

#بازاندیشی #نقد_قرآن
➖➖➖

🌾@Naqdagin