نقدآگین

🎧درسگفتار «تراژدی و یونان» (جلسه یکم)
— برخی نکات طرح شده

🍂 در یونان باستان، دغدغه اصلی این بوده که چطور انسان می‌تواند به جایگاه خدایان نزدیک شود، یا به مقام ایزدان برسد؟ چاره فقط این بود که باید مثل یک قهرمان عمل کنید؛ برای قهرمان شدن نیز باید خارج از اخلاقیات رایج و سنتی جامعه قدم گذاشت.

🍂 در اساطیر یونان باستان، مرگ پرافتخار هدیه‌ای از سوی خدایان به قهرمانان‌ است که این امر به تراژدی نیز راه می‌یابد. مرگی که بوسیله آن، فرد فراتر از زمان حیاتش می‌رود و پس از مرگ نیز موضوع یادآوری، الهام و گفتگوی مردم خواهد بود و به‌زبانی دیگر، فرد مرگ را شکست می‌دهد.

🍂 مرگ پرافتخار نوعی میل به سوژه شدن و منشأ اثر شدن و در ساحت ذهن بشری جاودانه شدن است که حتا دست رد به سینه پیشنهاد‌دهنده زیست جاودانهٔ بدنمند و پادشاهی در جزیره فراموشی می‌زند. یونانیان باستان، روش معقول غلبه بر مرگ را کشف کرده‌بودند؛ امروز نیز می‌بینیم که ارسطور و هگل و فارابی و فردوسی در لفظ مرده‌اند، ولی هنوز هم زنده‌اند و از بسیاری از مردم امروز زمین، زنده‌تر و اثرگذارترند بر جهان.

❓چه لذتی در تماشای درد و رنج‌های بزرگ هست که تراژدی‌ را جذاب می‌کند؟

🍂 بنا به یک باور یونانی، خدایان دو کس را نمی‌بخشند: آنانکه مغرورند و آنان که انزوا پیشه کرده‌اند و دچار معرفت انفعالی و نامسؤلانه‌ نسبت به جامعه شده‌اند و میان اندیشه و عملشان شکاف بوجود آمده‌است.

🍂 تآکید کاریکاتورگون و متعصبانه بر یک فضیلت و ندیدن فضایل دیگر است که ما را دچار تراژدی می‌کند.

🍂 استعاره مسیحی (و باقی ادیان) که مسیح شبان است و مردم گله او، کاملن در تضاد با دموکراسی یونانی است. دموکراسی تاکید بر تفرد و تکثر و ناهمسانی می‌کند.

🍂 اوریپید می‌گوید: آنچه ما خدایان می‌نامیم، نیروهای طبیعت بودند که ما از ترس بدان‌ها وجهی الاهی بخشیدیم، ولی در واقع از دست آنها هیچ کاری (اعم از مثبت یا منفی) برنمی‌آید. جامعه‌ای که با شهامت بر ترس‌هایش غلبه کند، نیازی به خدایان ندارد. ما کاری به کار خدایان نداریم؛ چرا که خدایان هیچ گاه به فکر انسان نیستند و بزرگتر از آن‌اند که نیاز به نیایش ما داشته باشند. ما در زندگی شکست‌های مختلف را تجربه می‌کنیم و از آنجا که انسان نمی‌تواند خودش را سرزنش کند و نمی‌خواهد خود را مسئول شمارد، ناچار است که برون‌فکنی کند: دهر، تقدیر، خواست خدایان و...

🍂 آنتیگونه به‌صراحت اعلام می‌کند: آیین من ایثار، محبت و نوع‌دوستی‌ست، نه کین‌توزی و دشمنی مثل خدایان. اگر می‌خواهیم جامعه را اداره کنیم، نیاز به عقل انسانی د اریم و نه عقل خدایان!

🍂 پروتاگوراس: انسان‌ها هرآنچه که در مسیر زندگی خود مفید شمرده‌اند، خداوند خوانده‌اند.

🍂 کریتیاس (۲۵۰۰ سال قبل): دیانت و خدایان ابداعی سیاسی هستند که به‌منظور تضمین رفتار شایسته افراد جامعه تکوین یافته‌اند. در نمایشنامه سیزیف بیان داشت: باورهای دینی، ترفندی استادانه از طرف حاکمیت سیاسی هستند و دولت‌ها از طریق ایجاد و رواج باورهای مذهبی، در پی تسلط بر رعایای خود هستند.

❓تفاوت نگاه یونانیان به امر قدسی و خدا با ادیان سامی در چیست؟

❓چرا افلاطون با هنر و تراژدی‌نویسان و شاعران مخالف بود؟ نظر ارسطور چه تمایزی با استادش داشت؟ و عقلانیت با خردمندی چه تمایزی دارند و تراژدی با کدام نسبت برقرار می‌کند؟

#خیالپرسه #فلسفیدن #نقد_ادیان

➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @nasaksara