نقدآگین

📘تعبد و استمناء
(۵/۷)
✍🏻 #کاظم_استادی

🔶 گزارش و نقد اجمالی دلایل حرمتِ خودارضائی

🔸 قسمت اول: بررسی دلالت قرآن بر ممنوعیت استمناء.
در قرآن، هیچ آیه‌‌ای به واژه و اصطلاح «استمناء» و مترادف آن، اشاره ننموده‌است. همچنین، آیات «مصرّح، واضح و مستقیمی» پیرامون این مسأله وجود ندارد؛ توگویی در صدر اسلام، یا عمل خودارضائی رایج نبوده‌است، و یا این که این عمل نزد پیامبر و خداوند، آن چنان قابل توجه و مهم نبوده‌است تا بخواهد در قرآن مجید، بدان اشارت نماید. در هر صورت، علما و فقهای اسلامیِ پس از صدر اسلام (چه شیعه و چه سنی)، به یک پارگراف از قرآن، جهت توجیه حرمت استمناء، استشهاد نموده‌اند. استشهاد ایشان به قرآن، فقط به این پارگراف اختصاص دارد، که در سورۀ مؤمنین و معارج، عین هم، تکرار شده است:

«وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلَّا عَلَىٰ أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ * فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ».

🔻برخی از اندیشمندان، اشکالات متعددی به استشهاد بر این پارگراف از قرآن برای استدلال بر حرمت خودارضائی، وارد کرده‌اند:

۱. در مکی بودن و مدنی بودن این آیه، شبهه وجود دارد. بعنوان نمونه، عده‌ای از علمای قرآنی، سورۀ مؤمنین را مکی برشمرده‌اند؛ ولی برخی از اندیشمندان نیز، به‌علت وجود برخی مسائل آیات همانند زکات، مکی بودن این سوره را زیر سؤال برده‌اند. همین شبهه، می‌تواند در «روحِ معنایی» سوره و این پاراگراف مورد استشهاد، تأثیرگذار باشد. بنابراین ابتدا برای تفسیر دقیق آیات، مناسب است تکلیف مکی و مدنی بودن این دو سوره و نیز ترتیب نزول آیات آنها مشخص گردد.

۲. مهم‌ترین کلیدواژۀ آیۀ مورد استشهاد، واژه «لِفُرُوجِهِمْ» می‌باشد؛ معنای این واژه در میان برخی اندیشمندان، مناقشه‌آمیز است. بعنوان نمونه، بعضی از علمایِ قرآنیِ معاصر، «فرج» را در این پارگراف، آلت تناسی زن یا مرد ندانسته‌اند، بلکه معنای فرج را «شکاف عبا» و مفهوم اصطلاح «حفظ فرج» را، مواظبت از باز شدن شکاف جلوی عبا دانسته‌اند. به عبارت دیگر، چون اعرابِ جاهلی صدر اسلام، پوشش زیرین (همانند شورت امروزی) نداشته‌اند، در هنگام نشست و برخاست، اندام تناسلی‌شان مشخص می‌گشته‌است؛ بنابراین در این آيه، به ایشان تذکر اخلاقی داده‌شده‌است که، عبای خود را به‌گونه‌ای محافظت کنید که «از شکاف عبایتان»، بدنتان نمایان نگردد، مگر زنان و کنیزانتان که مجازند ببینند؛ و این مواجهۀ آنها، اشکالی ندارد.

۳. برخی از اندیشمندان نیز گفته‌اند که با فرض پذیرش اینکه معنای فرج، آلت تناسی زن و مرد باشد؛ مدلول این آیه «نامشخص» است. دلالت این پاراگراف، می‌تواند سه گونه باشد:

الف. حفظ فروج از زنا؛ به قرینه دو کلیدواژه «أَزْوَاجِهِمْ» و «مَا مَلَكَتْ».

ب. حفظ فروج از زنا و لواط؛ به قرینۀ حالیه جامعۀ صدر اسلام؛ به اینکه دو عمل «زنا و لواط» در صدر اسلام رایج بوده‌است. پس بنابراین، آیه در صدد این تذکر است که وقتی شما زن و کنیز در اختیار دارید، نباید به دنبال عمل زنا و لواط بروید.

ج. حفظ فروج از هر عمل جنسی، به صورت مطلق؛ که فقط اعمال جنسی با زنان و کنیزان در این اطلاق، استشنا شده‌است. بنابراین، هرگونه مدلول‌نمایی برای استشهاد به این آیه، نیاز به شواهد و قرائن محکم تاریخی ـ قرآنی دارد، والا باید گفت که مدلول این آیه «نامشخص» است؛ و حتی برخی از علمای اسلامی تصریح دارند که این آیه، «دلالت بر عموم» و اطلاق ندارد.

۴. نهایتاً، برخی نیز عقیده دارند که بر فرض این که منظور از فرج، آلت تناسلی باشد، و مراد از حفظ فروج نيز، محافظت از «هر عمل جنسی» باشد؛ دلالت حرمت خودارضائی به استناد این آیه، مشمول «وضعیتِ ضرورت» نیست، یعنی به قرینه «وجودِ زن و کنیز»، تذکر داده‌شده‌است که خودتان را از هر عمل جنسی، همانند استمناء، حفظ کنید؛ بنابراین دلالت آیه، شامل وضعیت شخصی که زن و کنیز ندارد، به نسبتِ عمل خودارضائی، نمی‌گردد.

۲. بررسی دلالت احادیث، بر ممنوعیت استمناء
حدود ۱۲ روایت و حدیث در منابع روایی شیعه وجود دارد، که فقها در فتوای بر حرمت استمناء به آنها استشهاد نموده‌اند؛ و بیشتر آنها در کتاب وسایل الشیعه شیخ حر عاملی (باب ۲۸ و ۳) جمع‌آوری شده‌اند، و منقول از کتاب‌های: کافی، تهذیب، استبصار، فقیه، خصال و فقه‌الرضا می‌باشند.

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.59K viewsedited 18:06