نقدآگین

This media is not supported in your browser

1.23K views11:39

📘اتوبوس مجانی هوس
(۱/۲)
✍🏻 #محبوبه_زمانیان

🍂 یک کمونیست اسلام‌گرا با شعارِ ساده‌ی "اتوبوس مجانی" به سِمَت شهرداری نیویورک دست پیدا کرد. این خبر آن‌چنان هم جدید نبود. پیش‌تر در سال ۱۹۵۱ "الیا کازان" آن را در شاهکار خود یعنی "اتوبوسی به نام هوس" پیش‌بینی کرده بود؛ یعنی سقوط طبقه‌ی قدیمی و اصیل اشراف آمریکایی به ورطه‌ی سادگیِ کمونیسم!

🍂 برخلاف آن‌چه داروینیست‌های اجتماعی و تکامل‌گرایان مدعی شده‌اند جوامع آنقدرها هم که فکر می‌کردند از سادگی به سمت پیچیدگی نرفته‌اند. درواقع کاملا خلاف چنین ادعایی درست است؛ یعنی پیچیدگی دنیای امروز کمی بیش از حد جوامع را ساده‌سازی‌کرده است! جایی که دیگر کلیت محافظه‌کارانه‌ی نظامِ اجتماعی به قطعات خُرد تقسیم شده است و در نهایت به نظم فردی تبدیل شده است. این سادگی دیگر پیرو خط فکری منسجم و نظام‌مند نیست، بلکه تماما در خدمت خُرده‌روایت‌های جدید است که از اثرات آن می‌توان به ظهور پست‌مدرنیسم اشاره کرد.

🍂 در دیدگاه پست‌مدرن، انسان دیگر روایت کلی را نمی‌پذیرد. بلکه آن را به قطعات کوچک‌تری تقسیم می‌کند. در حقیقت آن مرجعیت نظام‌مندِ اندیشگی دیگر پذیرفته نیست. برای مثال در این رویکرد یک زن می‌تواند در برابر مرجعیت اسطوره و الهیات و سنت قدیم که روایت فردی او را در روایت کلی بازگو می‌کرد بایستد و مرجعیت را کاملا فردی و منطبق بر خویش کند. در دنیایی که مرجعیت‌های قدیم از کار افتاده باشند روایت‌های جدید از شدت تکثر به تناقض دچار می‌شوند. یعنی همان درجه‌ی توهمی که "بِلانچ" به آن دچار شده بود.

🍂 بلانچ دختری از طبقه‌ی اشراف است که سقوط او در تجربه‌ی تلخ عاشقانه و در ادامه قضاوت‌های اجتماعی او را به شیدایی و جنون کشانده است. او به دنبال همان روایت اصلی است که او را بفهمد و بازگو کند و سپس به دیدار خواهر خود می‌رود. اما راه رسیدن به آن مکان فقیرانه و کارگری از اتوبوسی به نام هوس می‌گذرد. به نظر می‌آید که ترجمه‌ی هوس برای عنوان این اثر مناسب نیست. بنا بر محتوای فیلم، بهترین واژه می‌تواند اشتیاق باشد. چرا که بلانچ و استلا هر دو چیزی را از دست داده‌اند که به دنبال آن می‌گردند: یعنی اشتیاق. اشتیاقی که در سقوط نظم قدیم از بین رفته است و در نظم جدید می‌بایست به زندگی بازگردد. اما این بازگشت آن‌چنان هم بی‌هزینه نیست.

🍂 شعارِ " اتوبوس مجانی" توانست رای نیویورکی‌ها را بگیرد. تماشای نظرات مصاحبه‌کنندگان درباره‌ی علت رای مثبت‌شان به زهران ممدانی نکته‌ی تامل‌برانگیزی دارد. عموما با اشتیاقی دیوانه‌وار از آن سخن می‌گویند که در آن اثری از آینده‌نگری نیست. این مساله امر جدیدی است. یعنی این مساله که چرا دیدگاه سیاسی می‌تواند تا به این حد دچار سادگی شود؟ فرار از پیچیدگی را شاید بتوان ویژگی انسان امروز دانست. اگر به سنت قدیم جوامع در ادیان و مذاهب بنگرید بخشی از سنت درباره‌ی ورود به دوران بلوغ یا همان دوره‌ی گذار است.

🍂 هر فرد در ادیان ابراهیمی پیش از دوران بلوغ نمی‌تواند دین خود را انتخاب کند. این دوره را ادیان و مذاهب و حتی آداب و رسوم گذشتگان دوره‌ی پیش از بلوغ می‌نامند. دوره‌ای که تکلیفی بر فرد وجود ندارد تا جایی که حتی بعنوان شاهد نیز اعتبار ندارد. این سنت تا به امروز هم‌چنان باقی مانده است. اما در عصر امروز که مرجعیت‌ها برداشته شده است و اخلاق محافظه‌کاری بی‌معنا شده است تا جایی پیش رفته است که نگرانی والدین این است که فرزندان‌شان را از کودکی تحت تعلیم خاص، معتقد و باورمند به یک حزب سیاسی بار بیاورند. به همین علت فرد نه تنها دوره‌ی گذار ندارد بلکه بلافاصله به دوران بزرگسالی پرتاب می‌شود.

🍂 اوضاع بدین قرار است که امروزه با چالش جدی نظرات سطحی در میان نسلی روبرو هستیم که فرصت کافی برای تجربه اندوختن ندارد و از سوی احزاب سیاسی برای تعیین نگرش سیاسی‌اش با چنان شدتی تشویق می‌شود که نتیجه‌ی آن ظهور اقشاری در جامعه بوده که آرا ضد و نقیضی درباره‌ی علوم نظری دارند. جوانانی که به سرعت وارد حزب سیاسی می‌شوند به گونه‌ای که گویی انسان بودن خارج از حزب سیاسی دیگر معنا و مفهومی ندارد.

🍂 ریشه‌ی چنین وضعیتی را البته می‌توان به آرا ارسطو بازگرداند. زمانی که او انسان را حیوانی سیاسی نامید. اگرچه ارسطو مشخصا از نوع خاصی از انسان سخن می‌گفت که ما امروزه دیگر به آن بخش از سخنان او توجهی نداریم؛ یعنی انسانی که جزو طبقه خاصی باشد و شرایط سنی و تجربی خاصی را از سر گذرانده باشد. بااین‌وجود در نظر ما امروزه تصور این که خود را در هیچ یک از دسته‌بندی‌های سیاسی قرار نداده باشیم خارج از حیطه‌ی شعور انسانی است. یعنی همان علتی که مسبب مسائل پرشمار امروزی شده است.

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.57K viewsedited 11:41