نقدآگین

📘در پاسخ به یوسف اباذری درباب پزشک و فرهنگ
(۲/۳)
✍🏻#علی‌نجات_غلامی

🍂 ممکن است خواننده اینجا فکر کند که وقتی گفتم چیزی فاخر در میان است، چون دیگر اهل فلسفه‌ام، دارم از قله‌ی قافی حرف می‌زنم که دیگر بالزاک و چایکوفسکی هم برایم کم است و انتظار دارم پزشکان، هوسرل و هگل و لایب‌نیتس خوانده باشند؛ خیر! به هیچ وجه، مراد من این نیست. البته متاسفانه به رغم توضیحات فراوانم هنوز برخی تصور می‌کنند چنین چیزی است.

🍂 مثلاً یک بار دانشجوی کردی از عراق، برای راهنمایی رساله‌اش با من تماس گرفت و گفت، استاد عربم تو را معرفی کرده‌است که از شما راهنمایی بگیرم و ادامه داد که، البته استادم این را افزوده‌است که «راستش پدیدارشناسی برای ما حکم «لازانیا» را دارد ما هنوز در حد «نان و پنیر»یم، پدیدارشناسی دیگر ته کلاس و فرهنگ است(!) ما هنوز در این قواره‌ها نیستیم».

🍂 این تصور استاد عرب را بسیاری نه فقط در ایران، بلکه در کل خاورمیانه دارند. تصوری که اساساً بر این فرض استوار است که هرچقدر فلسفه و اندیشه‌ای پیشرفته‌تر باشد، ضرورتاً دورازدسترس‌تر و لازانیا‌تر است! این تصور غلط است. پیشرفتگی پدیدارشناسی به هیچ وجه، به‌معنای آن‌طور پیچیدگی‌ای نیست که دیگر تصور شود آن نظم نمادینی که از پارادایم‌های غلطی ایجاد شد، دیگر در پدیدارشناسی باید به انتهایش برسد!

🍂 کم با اشخاص گوناگونی مواجه نشده‌ام که وقتی از این ور و آن ور شنیده‌اند، فلانی «غول پدیدارشناسی ایران» است، و خواسته‌اند مرا از نمای نزدیک ببینند، تو ذوق‌شان خورده‌است؛ چون انتظار داشته‌اند حالا که پدیدارشناسی ته کلاس فلسفی است، غلامی تریپی فوق‌العاده خفن و هنجارشکنانه داشته‌باشد و با لحنی جذاب و زبان بدن آنچنانی و نفهمیدنی‌ترین کلمات حرف بزند که هوش از سر همه بپرد و کمترین خلافش، قاطی کوکائین و مشروم باشد؛ اما وقتی می‌بینند که آدمی به شدت معمولی است که بزرگ‌ترین خلاف‌اش دو دود تریاک در عنفوان بوده‌است و حتی مشروب هم نمی‌خورد، بعد، یک آدم متأهل با دو فرزند در خانه‌ای اجاره‌ای در ته دنیاست و کل کتابخانه‌اش ۲۰ کتاب هم ندارد و دوستان چندانی هم ندارد و ارتباط خاصی هم با دنیای روشنفکری ندارد و وقتی با آدم حرف می‌زند، عوض نقد چایکوفسکی و ربط فرهادپور-وار بکت با داستایوفسکی، مسائل خیلی معمولی زندگی را پیش می‌کشد و گاهی، موسیقی شهرام ناظری‌ای و نهایتاً نامجویی داخل پراید قراضه‌اش گوش می‌دهد و عوض فیلسوفِ مرفه‌بودگی، هشت‌اش گرو نه‌اش است و برای لقمه‌ای نان جان می‌کند، واقعاً می‌گرخند.

🍂 اما مقصر این توی ذوق خوردن نیستم. خود پدیدارشناسی همین است وقتی به‌طور خط‌شکنانه‌ای راهش را از دنیای روشنفکریِ چپ و غیره جدا کرد.

🍂 پدیدارشناسی اگر درست درک شود، تو را دنبال این فضایی که اباذری‌ها دنبال‌اش هستند نمی‌فرستد، که حالا با گردآوری ملغمه‌ای بی‌ربط از «اسامی و کتب و جملات و چهار ناله‌ی کلی علیه همه چیز به اسم نقد»، خودت را «بافرهنگ» تلقی کنی. درعوض، مسیر را آرام و منسجم می‌کند؛ بسیار روشمند و مرتب تو را با نقشه‌ی راه هدایت می‌کند:

چایکوفسکی دوست داری؟ خب مسیر مطالعه موسیقی و تخصص این است که آرام آرام به درک موسیقی او برسی و بعد که رسیدی، بتوانی به زبان آدمی‌زاد برای جامعه توضیحش دهی و طی انواع خلاقیت در رده‌های مختلف سنی و متناسب با اقشار اجتماعی، بازتولیدش کنی که در روح زندگی تزریق‌اش کنی و دیگران، عوض اینکه اسم چایکوفسکی را در کافه‌ها برای هم بلغور کنند، روح موسیقی او را در خلال زندگی لمس کنند.

🍂 قرار نیست جامعه‌ی بافرهنگ، اسم حفظ کند و ژست بگیرد! فرهنگ جامعه، اتفاقاً زمانی رشد می‌کند که از «اسم‌زدگی» عبور کند و مسما و محتوا در دل زندگی تزریق شود.

🍂 هراس چپ از تخصص‌، باعث این فاجعه است. تخصص در امور را همچنان «تقسیم کار بورژوایی» می‌فهمد. خیر، چنین نیست. کل جامعه نیاز ندارد حتی اسم ارسطو و هگل را هم بشنود. بخش جزئی از جامعه به‌طور هرمی روی ارسطو کار می‌کند، فلاسفه متونش را ترجمه و شرح می‌کنند، فلاسفه‌ی انضمامی ایده‌های سنگین را خردتر و عمومی‌تر می‌کنند، محققان علوم تربیتی، آن ایده‌های خرد شده را بسیار ساده‌تر می‌کنند که بتوانند به کودکان انتقال دهند، کودک با ایده‌ای ارسطویی بی‌آنکه لازم باشد بداند ارسطو که بود، بزرگ می‌شود؛ این مسیر درستِ رشدِ یک جامعه است.

🍂 در اروپا قرار نیست همه بدانند کانت و هگل که بودند، یا حتی اسم‌شان را شنیده باشند. خیلی‌ها نمی‌دانند؛ اما در زیرلایه‌های حیات‌شان، اخلاق کانتی جاری‌ست که تا جایی‌که رعایتش کنند، همانقدر هم بافرهنگ‌اند، رعایت هم نکنند بی‌فرهنگ‌اند.

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.73K viewsedited 13:43