📘 الاهیات، مبنا یا مؤیّد حقوق بشر؟

(با نگاهی به برخی آرای دکتر عبدالکریم سروش)

✍️#رضا_زمان


#یادداشت
#فلسفه_حقوق #حقوق_بشر #حقوق_مدرن #مدرنیته #لیبرالیسم
#عبدالکریم_سروش #جان_رالز


➖➖➖

🌾@Naqdagin

📘 الاهیات، مبنا یا مؤیّد حقوق بشر؟

(با نگاهی به برخی آرای دکتر عبدالکریم سروش)

✍️#رضا_زمان

نیاز انسان به خداوند برای کرامت انسانی، از نکاتی است که استاد سروش در سال‌های اخیر به آن توجه داشته است: انسان کرامت دارد و خدا به انسان کرامت بخشیده است. این سخن، شاهد درون دینی هم دارد: ولقد کرمنا بنی‌آدم(قرآن). در نگاه سروش، ایده‌ی خدا یک توجیه مناسب برای کرامت انسانی‌ست.

سروش بر این باور است که کرامت انسان مقدمه‌ی حقوق بشر است. انسانِ مکرم، محق است. در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز آمده است که انسان‌ها دارای کرامت ذاتی‌اند و از حیث مکرم بودن، برابر.

اما نقش ایده‌ی خدا چیست؟ این حق از کجا می‌آید؟ خصوصاً با دانستن این نکته‌ی مهم که: پایه و اساس دموکراسی حقوق بشر است.

در اینجا می‌توان به جان رالز و لیبرالیسم سیاسی او تکیه کرد. رالز تلاش کرد تا روایتی از لیبرالیسم عرضه کند که هم از آموزه‌های فراگیر دینی و نادینی جدا باشد و هم آن آموزه‌ها تأییدش کنند، هم مستقل باشد و هم مورد تأیید. برای همین هم روایت او، از یک سبک زندگی خاص حمایت نمی‌کند. حقوق بشر در این خوانش، مستقل و فارغ از ایده‌های خاص دینی و سکولار درباره‌ی انسان تعریف می‌شود. حقوق بشر، برای آنکه مقبولیت عام داشته باشد، نمی‌تواند در ایده‌هایی که برای گروهی پذیرفتنی است، محدود شود. رالز در «قانون مردمان» می‌گوید «حقوق بشر قائم به هیچ آموزه فلسفی یا دینی جامع ِ خاصی در خصوص ماهیت انسان نیست». مسئله انکار یا تأیید آن آموزه‌ها نیست، سخن بر سر توافق عام بر سر حقوق انسان است.

به این معنا، حقوق بشر فراتر از نگرش‌های خاص دینی و نادینی می‌نشیند. اگر نگرش‌های دینی و نادینی خاصی را، درباره‌ی سرشت انسان و جهان، به میان آوریم، هم حقوق بشر را محدود کرده‌ایم و هم راه را برای نزاع دینی و عقیدتی که پایانی برای آن متصور نیست، باز کرده‌ایم که حق در میان این نزاع، به محاق می‌رود و فراموش می‌شود. نگرش‌های دینی و نادینی، وابسته‌اند به خیر انسان، حال آنکه حق حوزه‌ای مستقل است. حق مقدم بر خیر است. دو فردی که خیر خود را در چیزهای متفاوت دیده‌اند، می‌توانند بر سر حق توافق کنند.

بنابر آنچه که آمد، بنا کردن حقوق بشر بر یک نگرش و ایده‌ی خاص دینی و نادینی، خواه خداباوری خواه بی‌خدایی، نادرست و خطاست. نمی‌توان برای نگارش قانون و در یک جامعه‌ی متکثر ایده و نگرش خاص دینی و سکولار را محور و مبنا قرار داد. مشخص است که بخشی از جامعه، که خداباور یا خداناباور است، دیندار یا غیردیندار است، نمی‌تواند چنین محور و مبنایی را بپذیرد و مجادله خواهد کرد. بحث و جدلی که شکل می‌گیرد، سرنوشت مشخصی هم ندارد.

اگر معنای ادعای دکتر سروش این است که ایده‌ی خدا را، پایه‌ و اساس حقوق بشر بدانیم، نمی‌توان با او موافق و همدل بود. اما اگر به معنای آن است که برداشتی از خداوند، می‌تواند حقوق بشر را تأیید کند، البته می‌توان همراهی کرد. اینکه ایده‌ای حقوق بشر را تأیید کند، جداست از اینکه ایده‌ای پایه‌ی حقوق بشر باشد. این برداشت از خدا در یک جامعه‌‌ی دینی می‌تواند مفید و کارگشا هم باشد. اگر مخاطب او جمع و گروهی دینی و اسلامی باشد، می‌شود گفت که به میان آوردن ایده‌ی خدا برای تأیید حقوق بشر، بجاست. اما اگر مخاطب، یک کشور رنگارنگ، قانون اساسی و دولت باشد، چنین ایده‌ای نابجا و نارواست.

نیاز انسان به خدا در مقوله‌ی کرامت انسانی، می‌تواند معقولیتی به باور به خدای یگانه ببخشد و کمکی به زیستِ دینی و اخلاقی برساند اما نمی‌تواند اساس قانونی باشد که بر محور حقوق بشر در جامعه‌ای با آموزه‌های متنوع نوشته شده است. روشن است که روایت و تفسیر عبدالکریم سروش از اسلام، در کنار حقوق بشر و دموکراسی می‌نشیند و برای تقویت این روایت و تفسیر، می‌توان از ایده‌ی خدا به مثابه تأییدی درون‌دینی برای حقوق بشر بهره برد نه پایه و اساسی برای آن یا قانونی که بر مدار حق است.



➖➖➖

🌾@Naqdagin

#ببینید
📺 ایاد جمال‌الدین: آمیزش قرآن با شمشیر (قدرت) بسیار خطرناک است و از بمب اتم هم خطرناک‌تر است!

📸 در «اینستاگرام تفکر انتقادی» ببینید.
instagram.com/tv/CIDUSSypRh7

«قانون را باید شهروندان هر کشوری بنویسند، و نه الله».

«جناب شیخ فرمودند که: «#قانون_الله باید حکم کند!»، من می‌پرسم کدام الله؟ الله اسلام؟ الله یهودی؟ الله مسیحی و...الله‌ها بسیارند»!

«عرب‌ها در قبل اسلام بنده‌‌ی خود بودند، در مکه، بنده‌ی الله، و در مدینه، بنده حکومت و شمشیر بودند».

«"حب الوطن من الایمان" از قول پیامبر اسلام، ربطی به حقوق شهروندی ندارد؛ و معنای برابری در حقوق (به معنای مدرن آن) را نمی‌دهد».

«حکومت #طالبان در افغانستان یک حکومت ناب اسلام سنی بود؛ و حکومت #ولایت_مطلقه_فقیه در ایران هم، یک حکومت شیعی است که خود را جانشین محمد (و خاندان او) و سایه‌ی الله بر زمین یا تقریبا خود الله بر زمین می داند!».

«به نظام غربی مسیحی و کافر بنگرید که نیوزیلند و کانادا را ساخته، و همچنین #حقوق_بشر و مفاهیم مربوط به آزادی را ساخته است؛ ولی در اسلام این‌ها (توسعه، حقوق بشر و آزادی و..) اصلا نیست».

➖➖➖
✅نقدآگین را دنبال کنید:
🌾@Naqdagin

📕 حدیثِ ایرانِ اشغالی

کسی راز مرا داند؛ که از اینرو به آن رویم بگرداند (کتیبه‌ی اخوان ثالث)

✍️#علیرضا_حلاج



#یادداشت
#اجتماعی #چپ #طبقه_کارگر #فرودستان
#تحریم‌ها_اثر_ندارد #ایرانیان_فراموش_شده #ایران_واقعی #مستضعفین_سابق #برده‌داری_اسلامی #حقوق_بشر_اسلامی


➖➖➖

🌾@Naqdagin

📕حیوانِ خون‌دوست

گله‌ی گریزنده از حقیقت و مسئولیت

✍️وحید هِرُوآبادی (طلبه‌ی ملتزم به اعلامیه‌ی حقوق بشر)


#یادداشت
#حقوق #حقوق_بشر #نه_به_اعدام

📽متن مرتبط:
▪️ملاحظاتی انتقادی در آیه‌ی قصاص

➖➖➖
✅نقدآگین را دنبال کنید:
📽یوتیوب
📸اینستاگرام
📻پادکست آوای اندیشه
🌾@Naqdagin

🍂 باید سفت به حقوق بشر غربی چسبید. حتی اگه لازم باشه در برابر خود غربی‌ها. باید سفت به حقوق بشر غربی چسبید چون حقوق بشر اسلامی یا هر نسخه فیک دیگه‌ای، از جان هیچ کس مراقبت نمی‌کنه. مسلمانان بهم رحم نکردند و نمی‌کنند و نخواهند کرد. مسلمان ارتش اسد به مسلمان اسلامگرای سنی رحم نمی‌کرد، و مسلمان اسلامگرای سنی به مسلمان ارتش اسد. فقط حقوق بشر غربیه که میگه طرف هر رذلی که بود باید حقوقش به عنوان زندانی یا اسیر رعایت بشه. اون فرمول «حقشه حرومزاده» رو همه ایدئولوژی‌ها و مذاهب و فرهنگ‌ها بلدند.

🍂 و باید سفت به حقوق بشر غربی چسبید حتی در برابر غربی‌ها، چون غربی‌ها هم ممکنه وقتی یک چهره شاخص القاعده به قدرت رسید، سریع قدرتش رو به رسمیت شناخته و بدو به مقرش سفر کرده و باش عکس بگیرند. با اینکه جنگی رو برده که حتی جنگ هم نبوده، یک فتح آماده‌شده بوده. دقیقا به این دلیل که غربی‌ها ممکنه با جولانی بگو بخند کنند باید سفت چسبید به حقوق بشر غربی، و سوال کرد و مطالبه داشت، و ول نکرد. دقیقا با تکیه بر حقوق بشر غربی باید مواظب بود فراموش نشه که جولانی رو خیلی وقته که میشناسیم، از وقتی که سیبلش رو می‌تراشید و با داعش میپرید.

🍂 خیلی کم پیدا میشه چیزی که لذت‌بخش‌تر از با اردنگی بیرون کردن داعش شیعه از سوریه باشه، طوری که پشت سرشون هم نتونند نگاه کنند. تحقیری که فرعون میدان فلسطین متحمل شد در حد داستان‌های اسطوره‌ایه. اما جنبه لذت‌بخش اتفاقات نباید باعث بشه حواس‌مون پرت بشه ازینکه حقیقت رو نباید ول کنیم. تحت هیچ شرایطی حقیقت رو نباید ول کنیم.


✍🏻#اریک

.


#سیاست #خاورمیانه #حقوق_بشر #محور_مقاومت #جولانی #سوریه

➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @anarchonomy