آنقدر بکشید تا فتنه تمام شود!
چگونه یک آیه از قرآن به مجوز کشتار معترضان تبدیل می‌شود

پیام همراهان

گاهی یک جمله، نه یک فرد، بلکه منطق یک نظام را عریان می‌کند.
وقتی یکی از تئوریسین‌های خشونت در جمهوری اسلامی با استناد به آیه
«وَقاتِلوهُم حَتّىٰ لا تَكونَ فِتنَةٌ وَيَكونَ الدّينُ لِلّه»
می‌گوید: «آن‌قدر بکشید تا فتنه تمام شود»، با یک سوءبرداشت ساده روبه‌رو نیستیم؛ این جمله، خلاصه‌ی جهان‌بینی‌ای است که خشونت را مقدس می‌کند.
کشتار معترضان بی‌سلاح در روزهای هجدهم و نوزدهم دی‌ماه ۱۴۰۴ حادثه نبود، خطا نبود، واکنش لحظه‌ای هم نبود. این رخداد، اجرای عملی یک تفسیر ایدئولوژیک از دین بود؛ تفسیری که سال‌هاست در گفتار رسمی جمهوری اسلامی تکرار می‌شود.
در این منطق، معترض دیگر «انسان» نیست.
او «فتنه» است.
و «فتنه» مفهومی مبهم و کشدار است که می‌تواند هر اعتراض مسالمت‌آمیزی را در خود ببلعد. وقتی انسان به فتنه تقلیل داده می‌شود، کشتن او نه جنایت، بلکه وظیفه جلوه می‌کند.
آیه‌ای که در زمینه‌ای تاریخی و شرایطی مشخص نازل شده، از متن و زمان خود جدا می‌شود؛ نه برای فهم دین، بلکه برای حفظ قدرت. خواست سیاسی حاکمیت، بر متن مقدس فرافکنی می‌شود و سپس به نام «حکم خدا» عرضه می‌گردد.
خشونت در جمهوری اسلامی یک انحراف اجرایی نیست؛ ویژگی ساختاری آن است. نظامی که مشروعیت خود را الهی می‌داند، مخالف را دشمن خدا می‌نامد و حذف او را مباح.
این منطق فقط درباره گذشته نیست.
وقتی قتل با آیه توجیه شود، هیچ صدای مستقلی در امان نخواهد بود.
شناخت این سازوکار، نخستین گام ایستادن در برابر خشونت مقدس است.


#گفتگو_توانا #نقد_دین #شیعه #قتل_حکومتی

@Dialogue1402

آرامش دوستدار؛ درخشش عقلانیت در سایه‌ سنگین دین‌خویی

آرامش دوستدار در ۲ خرداد ۱۳۱۰ خورشیدی دیده به جهان گشود؛ فیلسوفی که تمام عمر خویش را وقف واکاوی این پرسش کرد که چرا در فرهنگ ما، چراغ تفکر مستقل همواره زیر سایه‌ سنگین جزم‌اندیشی به خاموشی گراییده است. او که تحصیلات آکادمیک خود را در رشته فلسفه در آلمان به پایان رساند، در دوران تدریس در دانشگاه تهران و پس از آن در دوران تبعید خودخواسته، به یکی از رادیکال‌ترین منتقدان ساختار ذهنیت ایرانی بدل شد. دوستدار بیش از آنکه یک محققِ کلاسیک باشد، یک «متفکر عاصی» بود که با زبانی صریح و به دور از مصلحت‌اندیشی‌های مرسوم روشنفکری، جراحی عمیقی بر پیکره‌ فرهنگ ما انجام داد. او خود را در برابر سنتی می‌دید که نه تنها پرسشگری را تشویق نمی‌کند، بلکه به ماهیت آن مشکوک است و آن را با «مرجعیت قدسی» جایگزین می‌کند.

در سپهر اندیشه ایران، او حکم همان «تک‌درخت عاصی» در کویر جزم‌اندیشی را دارد. او در مسیر فکری خود، از دلبستگی‌های اولیه‌ عبور کرد و به چنان صراحتی در نقد «فرهنگ دینی» رسید که شاید در تاریخ معاصر ما بی‌نظیر باشد.

دوستدار، مسئله اصلی را در تضاد بنیادین میان «دین» و «تفکر» می‌جست و معتقد بود که فرهنگ دینی، از اساس سد راه اندیشیدن است. او برای تبیین این پدیده، واژه‌ی دقیق و تکان‌دهنده «دین‌خویی» را استفاده کرد؛ مفهومی که نه صرفا به معنای باور قلبی فرد به خدا، بلکه به معنای سیطره‌ یک ساختار فکری است که «پرسش‌گری» را برنمی‌تابد. او در آثار خود، به زیبایی مرز میان «پرسش» و «استخبار» را ترسیم می‌کند و می‌گوید: «درست آنجایی که پرسش می‌بایستی نشان دهد که پرسش است... مرجع پا به میان می‌نهد تا استخبار را جانشین پرسیدن نماید.» به بیان او، آنچه در فرهنگ دینی رخ می‌دهد، پرسش برآمده از حیرت وجودی نیست، بلکه «استخبار» یا کسب خبر از مرجعی قدسی است که راه را بر هرگونه «تفکر خودبنیاد» می‌بندد.

این فیلسوف، با تیزبینی نیچه‌ای‌اش، استبداد تاریخی فرهنگ ایرانی را ریشه‌دار در همین «امتناع تفکر» می‌دانست. از نظر دوستدار، دین‌خویی به گونه‌ای است که «مومن» به دلیل اتکای بی‌چون‌وچرا به مرجع، توانایی استقلال رای را از دست می‌دهد و در نتیجه، اندیشه در نطفه خفه می‌شود. او البته به ندرت قائل به استثناهایی مانند زکریای رازی بود، اما تاکید داشت که این استثنائات، هرگز به «حکم عمومی» تبدیل نشدند و نتوانستند آن سد عظیم تاریخی را بشکنند.

برای دوستدار، رهایی از این «درخشش‌های تیره»، نه با اصلاحات سطحی، که تنها از طریق «جرئت اندیشیدن» و بیرون آمدن از زیر سایه‌ مرجعیت دین‌خو ممکن بود. او معتقد بود که دین‌خویی، «امتناع تفکر» است؛ یعنی وضعیتی که در آن ذهن، در چارچوب‌های از پیش تعیین‌شده زندانی می‌شود و قدرت نقادی خود را از دست می‌دهد. شاید بتوان گفت پیام مرکزی زندگیِ فکری او، فراخوان بی‌وقفه به «انسان» است تا از دایره‌ امن مرجعیت بیرون بیاید و بار سنگین خردورزی مستقل را بر دوش گیرد.

بیشتر در مورد آرامش دوستدار بخوانید:

https://tavaana.org/about_aramesh_dustdar/


#دین_خویی #نقد_دین #آرامش_دوستدار #گفتگو_توانا

@Dialogue1402