📺 معنای «تاریخ رستگاری»
— جلسۀ اول

🎙سلسله جلسات گفتگوی دو دوستِ پژوهشگر در حوزۀ تاریخ ایران، اسلام و ادیان، دکتر #محسن_بنائی و #آرمین_لنگرودی

🔗 تماشا در یوتیوب نقدآگین:

https://www.youtube.com/watch?v=VrUSyCOKT6E

🍂 «تاریخ رستگاری» چیست؟ دکتر محسن بنائی (نویسندۀ برخی مقالات با نام مستعار مزدک بامدادان) و آرمین لنگرودی، دو پژوهشگر در حوزۀ «تاریخ ادیان و اسلام و همچنین تاریخ ایران»، این اصطلاح را در مصاحبه‌ها و مقالاتی از خود به‌کار برده‌‌‌اند، اما این اصطلاح در نظرِ غالبِ مخاطبان فارسی‌زبان، با پس‌زمینۀ نگرش اسلامی-شیعی، ابهام‌آمیز جلوه می‌کرده و در موقعیت‌های مختلف، موضوع طرحِ سوال‌هایی از این دو محقق شده‌است. از این رو، تصمیم بر آن شد تا در این فرصت، به واکاوی بیشتر معنایِ این اصطلاح بپردازند.

🍂 برای نقد اسلام، حتی نزد محققان دانشگاهی در غرب، امر متداول آن بوده‌است که تاریخ اسلام را امری بدیهی و گزارشی بطور نسبی خدشه‌ناپذیر درنظر بگیرند و سپس بر مبنای اتکا و اعتماد به این تاریخ‌نگاری، به طرحِ نقدهای گوناگونِ اخلاقی و عقلانی و علمی و بین‌الادیانی وارد شوند، اما چند دهه است که پس از ورود محققان تجدیدنظرطلب در مطالعات اسلامی و تاریخ اسلام، و گسترش نگرش بازنگرانه و شکاکانه به فرآیند شکل‌گیری اسلام و تاریخ آن، از جمله توسط افرادی چون جان ونسبرو و شاگردانش مانند پاتریشا کرون و مایکل کوک (و دیگرانی مانند کریستف لوکزنبرگ)، علامت‌های سوالِ بزرگ و متعددی پیشِ روی هر فردِ اهل تحقیقی قرار گرفته‌است. اسلام‌شناسیِ تجدیدنظرطلبانه یا مکتب تجدیدنظرطلبانۀ مطالعات اسلامی، به هیچ عنوان یکدست نیست و حامیان این مکتب —گرچه روش‌شناسی آن را برتر می‌دانند— نظریه‌های متضادی از پیدایش اسلام و فتوحات مسلمانان ارائه کرده‌اند. این مکتب معمولاً در سوی مخالف مکتب کلاسیک اسلام‌شناسی قرار می‌گیرد.

🍂 برای مطالعۀ بیشتر در این زمینه، به پِلی‌لیست «نقدِ تاریخ اسلام» در کانالِ یوتیوب نقدآگین یا به هشتگ بازاندیشی در کانال تلگرام نقدآگین رجوع کنید. ما در حد وسع‌ خود، به نشر کتب و مقالات و پادکست‌ها یا ترجمه و بازخوانی صوتیِ محتواهای مرتبط با این رویکردِ پژوهشی پرداخته‌ایم و خواهیم پرداخت.


🗄 پست‌های مرتبط (اینجا)

#بازاندیشی #اختصاصی_نقدآگین
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘فشرده‌ای پیرامون «تاریخ رستگاری»، پیشینه و اعتبار آن

✍🏻#آرمین_لنگرودی

🌐 مطالعۀ متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۳ دقیقه
🔖 ۲۶۰۱ واژه


#بازاندیشی #نقد_ادیان
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘فشرده‌ای پیرامون «تاریخ رستگاری»، پیشینه و اعتبار آن

✍🏻#آرمین_لنگرودی

🍂 دست‌بردن در «تاریخ»، پیشینه‌ای به درازای تاریخ نگارش آن دارد. هدف از آفرینشِ چنین تاریخی، آموزشِ و استوارسازیِ گونهٔ ویژه‌ای از باورهای دینی، قومی و یا ملی بود، که در راستای مسیر باور حکومتیِ معینی قرار داشتند.

🍂 برای «ایسوکراتِس» (Isokrates)، که در واقع نه یک فیلسوف، بلکه یک سیاستمدار بود، تاریخ‌نگاری به‌معنی «نگارش “اعمال‌ بزرگان” برای درس‌آموزی در مدیریت جهان آینده» بود. ما از اینگونه درس‌آموزی‌ها، به‌عنوان مثال، در نوشته‌های منتسب به او و از «کارنامه»های قهرمانان یونانی در نبرد علیه ایرانیان، آگاهی می‌یابیم، با این مضمون و فراخوان که «آتن به آموختن از اشتباهات خود از زمانِ اولین اتحاد دریایی و درس‌آموزی از آن، برای پیروزی‌های بعدی» بپردازد. شرح این «اعمال» را می‌توان به‌عنوان مثال در «کارنامهٔ فیلیپ»(Philipp II)، پدر اسکندر از مقدونیه ملاحظه کرد.

🍂 تمامیِ آثار تاریخی آن دوران که پس از گزنفون (تا سال ۳۶۲ پ.م)، که دارای عناوینی مانند «فیلیپیکا» یا «مقدونیکا» بودند و به سلطنت فیلیپ دوم می‌پرداختند، برای ما تنها به صورت چندین قطعه باقی مانده، یا تنها با نام برای ما شناخته شده‌اند. اینها شامل آثار «آناکسیمنس» (Anaximenes of Miletus)، «تئوپومپوس» (Theopompos) و «افورُس» (Ephoros) - جمع‌آوری شده در مجموعهٔ «مورخین یونانی» - هستند، که برخی از آنها به عنوان الگوها و یا شابلونهایی برای آثار بعدی و حتا غیریونانی برگرفته شدند.

🍂 در همین راستا، ما «کوروش‌نامه» (یا کارنامهٔ آرمانیِ کوروش) نوشتهٔ گزنفون (Xenophon) را داریم و بعدها بر همین اساس «اسکندرنامه» (Alexander Romance) را، که به باور خاور‌شناس آلمانی «نولدکه» (Theodor Nöldeke)[۱]، ترجمهٔ سوریِ از یک نوشتهٔ ایرانی بوده‌است. اینگونه آثار، بعدها در «کارنامه»های برایِ ما آشنای «هانیبال»، «میتراداتا» (مهرداد)، «هراکلئوس»، «اردشیر بابکان» و یا «آگوستوس» نیز یافتنی هستند؛ که خود نیز بیشتر به «کارنامه»های دیرینه‌ترِ خدایانی همچون «آترامخاسیس»، «گیلگمش»، «زئوس»، «میترا»، «اوزیریس» و ... باز می‌گشتند.

🍂 نخستین نکتهٔ مرکزی تمامی این «کارنامه»ها، که شرح «اعمال» و سرگذشت شخصیت‌های اسطوره‌ای، دینی، فلسفی و یا بعضاً تاریخی هستند، برشماری تواناییِ (aretḗ) والا و غیرطبیعی این شخصیت‌هاست، که بیشتر یا خود در جایگاه خدایان بودند و یا به‌عنوان سمبل و یا رهبر دینی و سیاسی با پشتوانهٔ خدایان قرار داشتند. برجسته کردن این توانایی‌ها در ادبیات را «آرِتالوژی» نامیده‌اند، که خود در چند وجه دینی، سیاسی، و اغلب بصورت ترکیبی از هر دو، می‌توانست کاربرد یابد.

🍂 «اسکندرنامه» نمونهٔ بسیار جالبی از این ترکیب است، که با اتکاء به یک شخصیت “تاریخیِ” واقعاً موجود، وجوه افسانه‌ای و خداییِ قهرمانِ خود را بصورتی آشکارا به نمایش می‌گذارد. این “ترکیب” در واقع، آمیزشی از واقعیت‌های موجود تاریخی و افسانه‌های ساختگی و یا رایج در میان مردم یک سرزمین (و در این نمونهٔ خاص، به‌شکل فولکلور ایرانی) بودند، که بگونهٔ “روایتی” و گزارشی در فُرم شخص سوم بیان می‌گشتند.

🍂 پایه‌های «فولکلورِ» این روایت‌ها و نقش راوی، به‌عنوان کسی که این باورها و افسانه‌های سرزمین‌های دیگر را بیان می‌دارد، خصیصهٔ دیگر اینگونه «کارنامه»ها را به ما معرفی می‌کند، که به فاکتور «سفر» و سبک «سفرنامه»نویسی اشاره دارند. اینگونه است که به‌عنوان نمونه، اسکندر “در راه خود” برای جهان‌گشایی در شرق، به سرزمین‌های بیگانه وارد شده و از باورها و نیازهای مردم آنها با اطلاع شده و تلاش به یاری مردم ساکن آنجا دارد (روایت جوج و ماجوج و ...).

🍂 این شیوهٔ گزارشی از «سفر»ها، «دوره‌گردی»ها، و یا «مهاجرت»ها، برای «دعوت و یاری مردم برای دست‌یازی به رستگاری»، آن جنبه‌ای‌ست که به داستان‌های غریب و اعمال اعجاب‌آمیز قهرمانان آن، باورمندیِ لازم را می‌داد. طبیعی‌ست که در چنین روایاتی، هرچه سرزمین دورتر و ناشناخته‌تر می‌نمود، به درجهٔ باورمندی «کارنامه»‌ها بیشتر می‌افزود.

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۳ دقیقه
🔖 ۲۶۰۱ واژه
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘تاریخ اسلام، یا تاریخ رستگاری؟
— قسمت یکم: محمد، پیامبرِ روزهایِ دوشنبه!

✍🏻 دکتر #محسن_بنائی

🌐 مطالعۀ متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۹ دقیقه
🔖 ۱۷۳۵ واژه

#بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘تاریخ اسلام، یا تاریخ رستگاری؟
— قسمت یکم: محمد، پیامبرِ روزهایِ دوشنبه!

✍🏻 دکتر #محسن_بنائی

🍂 بنیاد پژوهش‌های بازنگرانه در تاریخ اسلام بر این انگاشت استوار است که واگویه[1] کلان پیدایش و برآیش اسلام، همان که بازتاب خود را در تاریخنگاری عباسی بازمی‌یابد، یک “تاریخ رستگاری”[2] است. از ویژگی‌های تاریخ رستگاری یکی رازآلودگی آن، یا انگشت‌نهادنش بر روزها و شمارگان و رخدادهایی‌ست که هماره و پیوسته، فراچشم خوانندگان نهاده می‌شوند. یک ویژگی دیگر، بهره جستن از الگوهای از پیش ساخته‌شده و بازگوئی آنها در بسترهای گوناگون است.

🍂 با جستجوی بازنگرانه در بنمایه‌های آنچه که تاریخنگاری اسلامی نامیده می‌شود، به پدیده‌ای شگرف برخوردم، که اگرچه پیشتر و از سوی خود نگارندگان این تاریخ نیز فرو نوشته شده‌بود، ولی در جایی ندیدم و نخواندم که کسی جستار یا نوشتاری ویژه در این باره فراهم آورده‌باشد، پدیدۀ «پیوند بزنگاه‌های برجستۀ زندگانی محمد با روز دوشنبه و ماه ربیع‌الاول».

🍂 شاید پیش از آغاز سخن بهتر باشد که به یک ادعای پُربسآمد پیروان اسلام‌پژوهی سنتی که تاریخ‌نگاری اسلامی را یک رخدادنگاری موشکافانه و بی‌گسست می‌داند،‌ پاسخ دهم. این سخن یا ادعا، به هیچ‌روی با درونمایۀ کتاب‌های پذیرفته‌شده از سوی مسلمانان مانند سیرۀ ابن‌هشام، طبقات ابن‌سعد یا تاریخ طبری نمی‌خواند[3]. بوارونه آن، اگرچه ما به نیکی می‌دانیم عبدالله در کدام روز هفته با آمنه همبستر شده و نطفۀ محمد را بسته‌است (دوشنبه)[4]، یا اگرچه می‌دانیم محمد در روز دوشنبه دوازدهم ربیع‌الاول سال عام‌الفیل چشم به جهان گشوده‌است، ولی نه‌تنها روز، که سال برانگیخته شدن او به پیامبری یا سال گریز و هجرت او از مکه به مدینه را نمی‌دانیم!

🍂 برای نمونه گفته می‌شود محمد در سال عام‌الفیل[5] زاده شده‌است و این رخداد را در سال ۵۷۰ میلادی دانسته‌اند، امروزه ولی می‌دانیم در این سال، نه جانشین، که جانشینِ جانشین ابرهه، فرمانروای یمن بود، ولی اگر همین سال را هم بپذیریم، اگرچه بعثت را در ۴۰ سالگی، دوران مکی (از بعثت تا هجرت) را ۱۳ سال، و دوران مدنی (از هجرت تا مرگ) را ۱۰ سال شمارده‌اند[6]، ولی باز هم دانسته نیست که محمد چند سال پس از برانگیخته‌شدن به پیامبری یا همان بعثت، به مدینه گریخته است. در طبقات ابن‌سعد زیر «مدت توقف پيامبر (ص) از هنگام بعثت تا هنگام هجرت در مكه‏»[7] چنین می‌خوانیم:

۱) در سن ۴۳ سالگى قرآن نازل شده و پس از آن ده سال در مكه اقامت فرموده است.

۲) پس از بعثت ۱۰ سال در مكه بوده است.

۳) عايشه و ابن عباس برايم نقل كردند پيامبر پس از نزول قرآن ۱۰ سال در مكه و ۱۰ سال در مدينه اقامت داشت.

۴) ۱۰ سال در مكه اقامت فرمود و در ماه صفر از مكه بيرون آمد و در ماه ربيع الاول وارد مدينه شد.

۵) پس از بعثت ۱۵ سال در مكه اقامت داشت. ۷ سال آن را نور و پرتوى مى‏‌ديد و سخنى نمى‏‌شنيد و ۸ سال به آن حضرت وحى مى‏‌شد، عفان در حديث خود مى‏‌افزايد كه ۱۰ سال هم در مدينه اقامت داشت.

۶) مردى پيش ابن عباس آمد و گفت: اين درست است كه ۱۰ سال در مكه و ۱۰ سال در مدينه به پيامبر (ص) وحى شده‌است؟ گفت: چه كسى چنين گفته‌است؟ همانا در مكه ۱۵ سال‏ به پيامبر (ص) وحى شده است بلكه بيشتر.

۷) فاصله ميان اول تا آخر نزول قرآن هيجده سال بوده است، هشت سال در مكه پيش از هجرت و ده سال در مدينه.

۸) از ابن عباس نقل مى‏كند پيامبر (ص) بعد از بعثت، ۱۳ سال در مكه بود.

🔺چرا باید بر روی درازای دوران مکی و مدنی اینچنین درنگ کرد؟ زیرا هجرت محمد از مکه به مدینه، آغاز سال‌شماری اسلامی است و بسیار مایه شگفتی خواهد بود، اگر مسلمانان، خود ندانند که پیامبرشان کی برانگیخته شده و در چه سالی به مدینه گریخته‌است. در همین چند “گزارش”، می‌توان به نیکی دید که تاریخ‌نگاری اسلامی اگرچه زمان زاده شدن محمد را به نیکی می‌داند (دوشنبه دوازدهم ربیع‌الاول سال عام‌الفیل)، ولی از نامیدن تاریخ دقیق دو رخداد سرنوشت‌ساز زندگی او ناتوان است، بدیگر سخن، بعثت، که بزنگاه زاده شدن اسلام است، می‌تواند زمانی میان سال‌های ۶۰۸ و ۶۱۳ رخ‌ داده باشد و همچنین هجرت می‌تواند در یکی از سالهای میان ۶۱۸ و ۶۲۵ روی داده‌باشد، ولی می‌دانیم که اسلام‌پژوهی سنتی سال ۶۲۲ را یکصدا سال هجرت می‌داند. براستی آغاز تاریخ‌گذاری اسلامی کدام سال است؟

🍂 رخداد سرنوشت‌ساز دیگری که تاریخ‌نگاری اسلامی زمان آن را بدرستی نمی‌داند، «معراج/اسراء» است. در بزرگی این رخداد همین بس که...

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۹ دقیقه
🔖 ۱۷۳۵ واژه
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘تاریخ اسلام، یا تاریخ رستگاری؟
— قسمت دوم: محمدهای گوناگون در گزارش‌های مسیحی

✍🏻 دکتر #محسن_بنائی

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۴ دقیقه
🔖 ۲۷۷۳ واژه

🗄پست مرتبط
📺 معنای «تاریخ رستگاری»: جلسه اول
📺 سنجش تاریخ‌نگاری اسلامی:
جلسهٔ یکم: قسمت یکم| قسمت دوم
جلسهٔ دوم: قسمت یکم| قسمت دوم
📺 کدام محمد؟ با استاد محمدالمسیح
📺 محمد نبی یا رهبری یهودی-نصرانی؟
📺 دکتر ماجدی و عدم وجود پیامبران در اسناد
📻 کتاب «اسلام چگونه پدید آمد؟»
📻 سلمان و تاریخ‌تراشی عباسی
📻 چرا تاریخ‌پردازی عباسی؟
📕خَلق شخصیت محمد از روی مانی
📕محمد، پیامبرِ روزهایِ دوشنبه!
📕فشرده‌ای پیرامون «تاریخ رستگاری»

.


#بازنگری #نقد_اسلام

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘تاریخ اسلام، یا تاریخ رستگاری؟
— قسمت دوم: محمدهای گوناگون در گزارش‌های مسیحی

✍🏻 دکتر #محسن_بنائی

🍂 در بخش نخست این جستار آوردم که زندگی‌نامۀ محمد از الگوهای شناخته‌شدۀ یک تاریخ رستگاری پیروی می‌کند. با-این‌همه، پیروان اسلام‌پژوهی سنتی برآ‌ن‌اند که آمدن نام چهره‌های آغازین اسلام در گزارش‌های “هم‌زمانِ” مسیحی، گواهی استوار بر تاریخی‌بودنِ محمد و یاران اوست. براستی نیز ما در گزارشهایی از رخدادنگاران مسیحی روبروییم که در سده هفتم زیسته‌اند، یعنی در روزگاری که به گفتۀ تاریخ‌نگاران عباسی، اسلام بر محمد فروآمده و در جهان گسترده شده‌است. در این بخش به برخی از این گزارش‌ها و شیوه‌های دانشگاهی برخورد با آنها خواهم پرداخت[۱]. پیش از آن ولی ناگزیر از یک همسنجی میان‌‌دینی هستم.

🍂 برپایۀ انجیل‌های ترازمند[۲] عیسا به روزگار «هرود» چشم به جهان گشوده‌است[۳] و او فرمان به کشتن همۀ نوزادان پسر در «بت‌لحم» و پیرامون آن داده بوده‌است[۴]. امروزه با نگاه به گاه‌شمارِ رومی و بهره‌گیری از دانش سکه‌شناسی (Numismatics)، می‌دانیم که هرودِ بزرگ، در سال چهارم پیش از میلاد درگذشته بوده‌است و همۀ این داستان‌ها در راستای برساختن یک «تاریخ رستگاری» سروده شده‌اند. این مشتِ نمونۀ خروار را تنها از آن روی آوردم که نشان دهم، این پدیده ویژۀ اسلام و تاریخ‌نگاری عباسی نیست.

🍂 پیروان تاریخ‌نگاری عباسی ولی درست می‌گویند. ما در گزارش‌ها و گاهشماری‌های مسیحیِ “هم‌زمان“، به نام محمد و برخی دیگر از چهره‌های سرشناس تاریخِ آغازین برمی‌خوریم. “هم‌زمان” را از آن رو در گیومه آوردم، که نخست این هم‌زمانی تنها هنگامی معنی می‌یابد که ما تاریخ‌نگاری عباسی را دربست پذیرفته باشیم و دوم آنکه، کهن‌ترین دست‌نویس این نوشته‌ها از سدۀ دهم میلادی (کمابیش ۳ سده پس از برآیش فرمانروائی عربان) هستند. پس با این بن‌مایه‌های برون‌دینی که در آنها نام‌هایی چون محمد، عمر، ابوبکر، علی و . . . یافت می‌شوند، چه می‌بایدمان کرد؟ آیا می‌توان گفت همین چند یادکرد ما را بسنده‌ است که اسلام‌پژوهیِ بازنگرانه را از بیخ‌وبن به‌دست فراموشی بسپاریم؟ از نگاه پیروان تاریخ‎‌نگار عباسی، پاسخ بی‌گمان «آری‌»ست و آنان با آوردنِ یک یا دو گزاره از این نوشته‌ها که در آنها نام بنیان‌گذاران اسلام آمده، کار را پایان‌یافته می‌بینند. بدیگر سخن، سرتاسر استدلال آنان را می‌توان به «تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها» فروکاست، ولی این گزارش‌ها دربارۀ نقش‌آفرینان تاریخ‌نگاری عباسی چه می‌گویند؟

🔻«گاه‌شمار کوچک» از توماس پرسبیتی[۵]:

«در پگاهان آدینه هفتم فوریه ۶۳۴، جنگی میان نیروهای بیزانس و اعرابِ محمت (Mhmt) رخ داد».

🔻«گاهشمار سوریائی»[۶]:

«سپس خداوند فرزندان اسماعیل را بر سر آنان فرستاد، انبوه چون ماسه‌های کناره دریا، که رهبرشان موحامد (Muhammed) بود و در برابرشان نه دیوار و دروازه، تاب ایستادگی داشت و نه اسلحه و سپر».

🔻«گاهشمار بیزانسی–عربی»[۷]: این نوشته، کهن‌ترین گزارش به‌زبان لاتین است که به پیدایش اسلام پرداخته و از محمد یاد کرده‌است. این محمد ولی کوچکترین همانندی با محمد تاریخ‌نگاری عباسی ندارد:

«انبوه بزرگی از ساراسن‌های بسیج‌شده به استان‌های سوریه، عربیه و میانرودان حمله کردند. فرماندهی آنان را مردی بنام “مَحمِت” (Mahmet) بر عهده داشت که در اشرافی‌ترین قبیله این مردم به جهان آمده بود […] ساراسن‌ها […] دیگر هراسی از رومیان نداشتند. آنان استان‌هایی را که فتح کرده‌بودند از آنِ خود کردند و در دمشق، باشکوه‌ترین شهر سوریه، پادشاهی خود را بنیان گذاشتند […] فرمانروای ساراسن‌ها که پیشتر از او نام رفت [محمد، م. ب.]، پس از آنکه ۱۰ سال بر کشورِ زیرِ پادشاهی خود فرمان رانده‌بود، درگذشت. آنان او را چنان بزرگ و گرامی داشتند که او را در نوشته‌ها و سازه‌های دینی خود، «فرستاده و پیامبر» خدا نامیدند. بجای او «هَبوبِکّار» (Habubeccar) که او نیز زادۀ منطقه خلف خویش بود، از سوی ساراسن‌ها برگزیده شد. او لشکر بزرگی را به سرزمین‌های پارسیان کشید و شهرها و روستاها را ویران کرد».

🔺در دنبالۀ این گاه‌شمار، ما با «هَمر» (Hamer) و «اِثمان» (Etheman) روبرو می‌شویم، ولی پس از مرگ او، «موآبیا» (Moabia) بر تخت می‌نشیند و نشانی از علی در دست نیست. همچنین اگرچه «یزیت» (Yzit) پسر معاویه بسیار ستوده شده‌است، ولی سخنی از رخداد کربلا و حسین ابن‌علی نمی‌رود!

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۴ دقیقه
🔖 ۲۷۷۳ واژه
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

🎧 عباسیان؛ گسست از مسیحیت و آغاز پیدایش اسلام

🎙مصاحبه با #آرمین_لنگرودی و دکتر #محسن_بنائی


#بازاندیشی #خلافت_عباسی

➖➖➖

🌾@Naqdagin

🎧 پنج تن آل عبا و پیش زمینه‌های اسطوره‌ای آنها

🎙مصاحبه با #آرمین_لنگرودی و دکتر #محسن_بنائی

◾️شیعه به آن صورتی که امروز می‌شناسیم معنایی نداشته و سنی هم اصلا وجود نداشت.
◾️ابن سعد از شیعه صحبت می‌کند ولی از کسانی که شیعه نبودند نام نمی‌برد.
◾️شیعه در متن‌های آغازین اسلام و قرآن معنیِ «پیرو» می‌دهد، چیزی معادل مارکسیست و لنینیست و استالینیست. در تاریخ از شیعه علی/عباس/مختار/عبدالله بن زبیر، صحبت شده و معنای دینی نداشته، بلکه مفهومی سیاسی داشته است.
◾️کسانی که در خارج از قدرتِ رسمی بودند ولی دنبال کسب قدرت بودند، اعم از علی، عباس، مختار و زبیر و معاویه در مورد آن ها شیعه به کار برده شده است.
◾️تا ۴۰۰ سال، تکلیف شیعه و چیستیش مشخص نیست.
◾️مفهوم آل عبا چیست؟ به معنای آن‌هاست که در پوشش و لفافه هستند. عارفان اولیه از مفاهیمی صحبت می کردند که نه تنها برای عوام، بلکه برای خودشان پوشیده بود و اصل آن، مفهوم شناخت‌ناپذیریِ خدا است. محور این بود که چه طور خدای ناآشنا و نامادی خودش را در جهان مادی تبلور می‌دهد و تعریف می‌کند.

#بازاندیشی #نقد_شیعه

➖➖➖

🌾@Naqdagin

🎧 بررسی میزان دروغ و راست شخصیت‌های اسلامیِ دو سدهٔ نخست
— نگاهی متفاوت در نقد تاریخ رسمی اسلام

🎙مصاحبه با #آرمین_لنگرودی و دکتر #محسن_بنائی

🔻برخی موضوعات که در این مصاحبه طرح می‌شود:
▪️چرا در منابع شیعه نوعی عرب‌ستیزی شدید وجود دارد؟ مثلا علی را «قتال‌العرب» می‌دانستند، یا رهبر جنبش عباسی در نامه‌ای به ابومسلم خراسانی محو زبان عربی از خراسان را تقاضا می‌کند و امام زمان را بی یار عرب و نابودگر قریش می‌دانستند.

▪️معنای معاویه در ترم مسیحی؟

▪️چرا مأمون به علی بن موسی لقب رضا را داد؟

▪️تمامی کتاب‌های اصلی شیعه نه توسط امامان که سواد داشتند، بلکه مکتوب کلینی، طوسی و صدوق (سده‌ٔ ۵ عرب) هستند و حتی نهج‌البلاغه ۴۰۰ سال بعد حیات علی نوشته شده‌است.

▪️عباسیان برای شکل‌دهی تاریخ مطلوبشان تمامی اسناد مربوط به دو سدهٔ اول پیدایش اسلام را که با سیستم فکری‌شان نمی‌خواند، نابود کردند، بطوری که ما امروزه بسیار مشکل می‌توانیم به‌ گزارش‌ها و اسناد تاریخی این دورهٔ اصلی رجوع کنیم.

▪️امویان، عباسیان و علویان، بنی‌هاشمی بودند و برای کسب قدرت، تاریخ‌سازی می‌کردند.

#بازاندیشی #نقد_شیعه

➖➖➖

🌾@Naqdagin

🎧 دو دستگی در آل محمد و آغازِ پرستشِ علی

🎙مصاحبه با #آرمین_لنگرودی و دکتر #محسن_بنائی


#بازاندیشی #نقد_شیعه
#معاویه #علی #نهج_البلاغه #امام_زمان

➖➖➖

🌾@Naqdagin

🎧 آیا پیامبر اسلام وجود داشته‌است؟

🎙مصاحبه با دکتر #محسن_بنائی


⌚️فهرست زمانی - اهم مطالب (اینجا)

🛎 برای اینکه زمان‌های فهرست زمانی، در هنگام فروارد، حالت هایپرلینکِ متصل به فایل صوتیِ خود را از دست ندهند، باید پست فهرست زمانی، همراه با فایل صوتی، بطور همزمان و پیوسته (انتخاب هر دو پست و سپس فروارد با هم) فروارد شود.


#بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

🎧 آیا پیامبر اسلام وجود داشته‌است؟

🎙دکتر #محسن_بنائی

🛎 برای اینکه زمان‌های فهرست زمانی، در هنگام فروارد، حالت هایپرلینکِ متصل به فایل صوتی خود را از دست ندهند، باید پست فهرست زمانی، همراه با فایل صوتی، بطور همزمان و پیوسته (انتخاب هر دو پست و سپس فروارد با هم) فروارد شود.


⌚️فهرست زمانی - اهم مطالب

1:56 بیان روش واقعیت‌سنجی شخصیت‌ها در تاریخ

06:29 دربارۀ زندگی‌نامۀ پیامبران و اهمیت آن‌ها

09:38 جای خالی محسوس محمد در قرآن (برخلاف کتب قبلی ادیان ابراهیمی: ۴/۵ تورات دربارۀ موسی است و بخش غالب اناجیل عیسی مسیح است؛ درحالی‌که اگر محمد را از قرآن را حذف کنیم، هیچ اتفاقی نمی‌افتد و نهایتا ۴ آیه از آن کم می‌شود)

12:35 سیره و حدیث، دربارهای عباسی، دو سده بعد از محمد ادعایی، جای خالی محمد در قرآن را پر می‌کنند؛ چرا این بخش اسلام به‌شکل حداکثری زیر سوال است؟

22:31 محمد نام یا صفت؟ قرآن‌ها و سکه‌ها چه می‌گویند؟

26:20 تناقضات زندگی‌نامۀ محمد؛ پرداختن به جزئیات حاشیه‌ای، ناتوانی از بیانِ دقیقِ حوادث کلیدیِ زندگیِ او

38:28 افسانۀ امی بودن برای چه ساخته شده‌است؟

39:39 غایت ساختِ محمد چه بوده‌است؟
🔺ارجاع به پنج تن آل عبا و اسطوره‌های ایران

40:41 آیا برعکس روایت غالب، اسلام و محمد برای تبلیغ امپراتوری ساخته نشدند؟
🔺ارجاع به عباسیان؛ گسست از مسیحیت و آغاز پیدایش اسلام

41:56 چرا اورشلیم و مکه مهم شدند؟
مکه خیلی دیرتر از تصور غالب وارد تاریخ اسلام بعنوان قبله‌گاه می‌شود
عبدالملک در اورشلیم حج بجا می‌آورد؛ با همان مراسمی که امروز در مکه هست؛ یعنی دور صخره می‌چرخیدند، قربانی می‌کردند، موهایشان را می‌زدند، احرام می‌‌پوشیدند؛ طبق خود تاریخ‌نگاری اسلامی

44:40 اگر از تاریخ‌نگاران اسلامی بپرسیم «هجرت» در چه سالی رخ داد، چه پاسخ‌های گوناگونی می‌دهند و با چه اختلاف زمانی‌ای، درحالی‌که با جزئیات در مورد انگشتر محمد و وقایع زمان شکل‌گیری نطفۀ او سخن می‌گویند؟

49:07 تناقضات موجود اگر تولد محمد را سال عام‌الفیل بدانیم

51:36 دربارۀ تناقضاتِ مهم‌ترین روز تاریخی محمد (سال‌مرگش)

54:12 تناقضات سه سال دعوت مخفیانۀ محمد که ۳۸ سوره در آن نازل شده

56:40 تاریخ‌نگاری اسلامی-دینی بر اساس چه الگوهایی برساخته شده‌است؟

1:02:18 برساخت محمد از روی الگوی هراکلیوس

1:08:10 پاسخ اسلام‌گرایان به این سوال: محمد اگر نژادش به اسماعیل می‌رسد، اسماعیل که عبری سخن می‌گفته بعنوان یهودی، پس چگونه محمد عربی سخن می‌گفته‌است؟

1:09:07 اگر اسلام اختراع عباسیان باشد، اسلام برای حتی منتقدان اسلام یک شاهکار سیاسی بوده که پشت آن دیوان‌سالاری‌ای بوده که از دوران هخامنشیان تا ساسانیان، تجربۀ کشورداری داشته‌است

1:10:38 ابوبکر و عمر و عثمان و علی وجود داشتند؟ سکه‌ها چه روایت می‌کنند؟

1:16:44 امویان بنا بر سکه‌ها و اسناد مسیحی بودند

1:18:43 آیا تاریخ ویل‌دورانت دربارۀ اسلام را قبول ندارید؟

1:19:48 نقدی بر «تئوری توطئۀ» موجود در سوالِ «محمد را چه زمانی بعنوان پیامبر معرفی کردند و انگیزه‌شان چه بوده‌است؟»

1:23:00 مثال از کیومرث برای مقایسۀ تطورِ تدریجیِ شخصیت «محمد و علی و سلمان»

1:25:10 مسیحیت بنحوی در پشت اتاق‌های بسته در شورای نیقیۀ روم ساخته و پرداخته می‌شود و در تاریخ‌نگاری اسلامی در دوران عباسی مشابه آن انجام می‌شود: حدیث و حادث در مقابلِ قدیم بودنِ قرآن

1:30:50 تکلیف امامان و زنان محمد و خلفا چه می‌شود؟

1:32:55 اگر محمدی نبوده، قرآن قبل از امویان چه بوده‌است که در زمانِ عثمان جمع شده‌بودند؟

1:36:28 ترجمۀ سخنان آریوس مسیحی دربارۀ «عیسی مسیح» در سورۀ اخلاص (توحید)

1:39:13 چرا به احتمال بالای ۹۹ درصد «محمد» در قرآن، اکثرا اشاره به عیسی مسیح دارد؟

1:42:50 چرا روشنفکران دینی و حتی آخوندهای جدید، قرآن را «کلام محمد» می‌دانند؟

1:45:10 منشاء ایام هفته

1:47:15 اذان و اقامه و تشهد نماز چه زمانی درست شدند؟

1:48:19 سلمان فارسی چقدر واقعیت داشته و در ساخت قرآن چه نقشی داشته‌است؟

1:53:00 دربارۀ بکه و پترا و حج در سامرا!

1:54:23 پیش‌بینی جنگ روم و ایران؟

1:57:07 کیخسرو و مسیح و سیاوش با مهدی و حسین چه شباهتی دارند؟

2:00:11 محمد در قرآن و محمد در سیره

2:01:56 داستان تولد علی از کعبه از کجا آمده‌است؟
شیعه در بهترین حالت در قرن ۴ هجری/عربی بوجود آمده است

2:08:42 واژگان پارسی متعدد قرآن از کجا آمده‌است؟

2:14:53 هدف من چیست؟

#بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📺 دروغ‌ها و فریب‌ها در تاریخ (+)
— چگونه اطلاعات نادرست را تشخیص دهیم؟

🍂 آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که چقدر می‌توانید به اطلاعات تاریخی که می‌خوانید یا می‌شنوید اعتماد کنید؟ در این ویدیو، به دنیای جذاب اعتبارسنجی تاریخ خواهیم رفت و یاد می گیریم که چگونه منابع تاریخی را بررسی کنیم؟

🍂 در بخش قابل توجهی از پست‌ها با هشتگ #بازاندیشی، با همین عینک به بررسی تاریخ ادیان، و بطور خاص اسلام و تشیع، پرداخته‌ایم.


#چیستا #تفکر_انتقادی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘در جست‌وجوی محمدِ تاریخی
— گفت‌وگو با کارل هاینتس اولیگ

🖊#ترجمه و مقدمه: #یاسر_میردامادی

🌐 مطالعۀ متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۶ دقیقه
🔖 ۳۱۴۶ واژه


🗄پست مرتبط
📻 آیا پیامبر اسلام وجود داشته‌است؟
📻 کتاب «اسلام مغاک تیرۀ تاریخ»
📕خَلق شخصیت محمد از روی مانی
📕تاریخ اسلام، یا تاریخ رستگاری؟
یکم: محمد، پیامبرِ روزهایِ دوشنبه!
دوم: محمدهای گوناگون در گزارش‌های مسیحی
📺 کدام محمد؟ با استاد محمدالمسیح
📺 محمد نبی یا رهبری یهودی-نصرانی؟
📺 دکتر ماجدی و عدم وجود پیامبران در اسناد

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘در جست‌وجوی محمدِ تاریخی
— گفت‌وگو با #کارل_هاینتس_اولیگ

🖊#ترجمه و مقدمه: #یاسر_میردامادی

▪️کارل هاینتس اولیگ بر این باور است که «محمد» در ابتدا لقبی تجلیل‌آمیز با رنگ‌مایه‌ی مسیحی بوده است و نه احتمالاً نام یک شخص خاص.

🍂 مقدمه| حسن یوسفی اشکوری، روشنفکر دینی و تاریخ‌پژوه ایرانی مقیم آلمان، در یکی از نوشته‌های اخیرخود[1] با اشاره‌ای گذرا به بحث "انکار وجود تاریخی محمد" در حاشیه چنین می‌نویسد: «[...] تاکنون هیچ محقق و مورخی (حتی نامسلمانان) وجود تاریخی محمد بن عبدالله را در قرن هفتم میلادی در حجاز انکار نکرده. [...] در سالیان اخیر شخصی به نام "کالیش" در آلمان از مسیحیت به اسلام گروید و سالیانی استاد اسلام‌شناسی دانشگاههای این کشور بود و آنگاه در سیر فکری خود وجود تاریخی محمد را انکار کرد ولی باز هم خود را مسلمان می‌دانست و در نهایت رسما اعلام خروج از اسلام کرد.» این داوری (مبنی بر این‌که «هیچ» مورخی تا کنون وجود تاریخی محمد پیامبر را ردّ نکرده است)، گرچه باوری رایج است اما خطا است زیرا نه فقط چند سطر بعد خود نویسنده از پژوهشگری آلمانی به نام اِسوِن کالیش ( Sven Kalisch) نام می‌برد که منکر وجود تاریخی محمد پیامبر گردیده[2] و بدین شیوه، داوری کلی چند سطر پیش خود را نقض می‌کند، بلکه هم‌چنین می‌دانیم کالیش نه یگانه محققی است که در وجود تاریخی محمد پیامبر تردید پژوهشگرانه روا داشته و نه برجسته‌ترین آن‌ها است.

🍂 گرچه تلقی رایج، حتی در میان اغلب اسلام‌شناسان آکادمیک هنوز کمابیش این است که در باب محمد در مقایسه با بنیان‌گذاران ادیان دیگر اطلاعات معتبر بیشتری در دست داریم، اما رفته-رفته تعداد بیشتری از اسلام‌پژوهان قانع می‌شوند که شناسایی اسلام نخستین و نیز زندگی محمد پیامبر (و حتی تصمیم‌گیری در این باب که او وجود خارجی داشته یا خیر) از آن‌چه در ابتدای امر به نظر می‌رسد کار دشوارتر، اگر نه ناممکنی، است.

🍂 امروزه در میان اسلام‌پژوهان آکادمیک (اعم از شرقی و غربی، مسلمان یا غیر مسلمان) دو جریان عمده در این باب وجود دارد: جریان سنت‌گرا (traditionalist) – که با سنت‌گرایان قائل به «حکمت خالده» تفاوت دارد- و جریان تجدیدنظرطلب (revisionist). جریان سنت‌گرا (که شامل اکثر اسلام‌پژوهان غربی غیر مسلمان نیز می‌شود) منابع اسلامی نخستین (قرآن، سنت نبوی، سیره‌نامه‌ها و غیره) را اصولاً معتبر شمرده و صرفاً به نحو موردی حکم به نامعتبر بودن بخشی از آن‌ها می‌دهند. تجدیدنظرطلبان، که اقلیتی متنوع و رو به رشد هستند، اما نگاهی توأم با شکاکیت بنیادی به منابع نخستین اسلامی دارند و از این رو از منابع اندک‌شمار غیر اسلامی تاریخی (مثل روایت‌هایی سوری-یونانی از دوره‌ی ظهور پیامبر اسلام) برای راستی‌آزمایی تطبیقی روایت‌های تاریخی اسلام نخستین (دو قرن اول اسلام) استفاده می‌کنند.

🍂 آن‌چه به شکاکیت تجدیدنظرطلب‌ها دامن می‌زند و کار را برای سنت‌گرایان دشوار می‌کند، این واقعیت است که تمام منابع اسلامی‌ای که از زندگانی محمد پیامبر سخن می‌گویند، بیش از یک قرن پس از درگذشت وی نوشته شده و یا گردآوری شده‌اند. هیچ منبع اسلامی دست اولی که معاصر دوره‌ی حیات پیامبر و اسلام نخستین (اواخر قرن ششم تا اوایل قرن هشتم میلادی) به نگارش در آمده باشد، در دست نیست. قدیمی‌ترین منبع البته خود قرآن است که مطابق یک روایت مشهور، دو-سه دهه پس از درگذشت پیامبر (۶۳۲ میلادی -گرچه برخی پژوهشگران این تاریخ را غیر دقیق می‌دانند) گردآوری شده (با این حال برخی پژوهشگران، تدوین قرآن در قالب نهایی‌اش را یک تا سه قرن پس از وفات پیامبر و نه دو-سه دهه پس از آن می‌دانند) و در باب وثاقت تاریخی قرآن چه در قرون گذشته و چه امروزه در میان اسلام‌شناسان بحث‌های فراوانی در جریان است. به عنوان نمونه در سده‌های میانه، بخشی از شیعیان (و چه بسا بخش قابل توجهی از آن‌ها) به تحریف قرآن (تحریف به نقصان) متمایل بوده‌اند، گرچه امروزه تمایل به تحریف قرآن در میان شیعیان بسیار کمرنگ شده است.

🍂 از این گذشته، حتی اگر قرآن را منبع معتبر تاریخی بدانیم (یعنی هم آن‌را از نظر تاریخی دارای وثاقت بدانیم و هم علاوه بر وثاقت‌اش، آن‌را منبعی تاریخی، و نه صرفاً دینی-شعائری بدانیم)، بدبختانه باز هم قرآن اطلاعات زیادی در باب محمد پیامبر در اختیار خواننده‌اش قرار نمی‌دهد و از طریق قرآن جز اشاراتی پراکنده و گذرا به زندگی و احوالات پیامبر چیز بیشتری نصیب خواننده نمی‌شود.

🌐 مطالعۀ ادامه و متن کامل
⏰ زمان مطالعه: ۱۶ دقیقه
🔖 ۳۱۴۶ واژه

#بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📓از بغداد به مرو، بازخوانی تاریخ اسلام از آخر به آغاز

✍🏻 #کارل_هاینتس_اولیگ
🖊 #ترجمه ب. بی‌نیاز (داریوش)

📒تعداد صفحات: ۱۶۳

🔻فهرست
۱. پیش‌گفتار مترجم
۲. مسائل تاریخی - انتقادی
۳. از چه زمانی دین نوین اسلام وجود دارد؟
۴. احادیث
۵. دربارۀ قرآن
۶. جمع‌بندی
۷. پاورقی‌های نویسنده
۸. پاورقی‌های مترجم


#بازاندیشی #کتاب
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘 دربارۀ کتابِ «از بغداد به مرو؛ بازخوانی تاریخ اسلام از آخر به آغاز»
(۱/۲)
✍🏻#رضا_اغنمی

🍂 مسئلۀ ایمان به مبداء آفرینش و نقد دین در تاریخ فرهنگی ایران، از سابقۀ دیرینه‌ای برخوردار است. همانگونه که مترجم نیز در در پیشگفتار اشاره کرده که ایمان را نباید در حوزۀ عقل و خرد وارسید. باور به خدا و مناسک عبادی، خواستن و شیفتگیِ دلخواه هر انسانی‌ست به آفریننده‌ای که در دلِ خود، طاعت و بندگی او را پذیرفته، و یا به بُت و گیاه و جماد و جانداری دلبسته شده و پرستش او را برگزیده‌است، و سرودۀ نظامی گنجوی را در خسر وشیرین آورده‌است:

قیاس عقل تا آن جاست بر کار
که صانع را دلیل آید پدیدار
مده اندیشه را زان بیشتر راه
که یا کوه آیدت در پیش یا چاه
چو دانستی که معبودی ترا هست
بدار از جستجویِ «چون‌و‌چه» دست

با چنین سابقۀ سنگینی در فرهنگ ایران، کار شایسته و قابل تقدیر مترجم کتاب را باید ستود که در آشفته‌بازار کنونی، با توجه به ناآرامی‌های منطقه و جنگ‌های مذهبی در کشورهای اسلامی، حلقه‌های اتصال ادیان ابراهیمی را یادآور شده‌است.

🍂 جالب اینکه نویسنده، پژوهش خود را با عنوان «بازخوانی تاریخ اسلام از آخر به آغاز» خوانده و سعی بر این دارد که مواضعِ مشترک یهودیت و مسیحیت و اسلام را از اکنون، به آغاز نشان دهد. همو پس از گفتاری کوتاه دربارۀ ادیان چندخدائی، در یکتاپرستی، با اولویت قرار دادنٍ یهود، مسیحیت و اسلام را «دیرآمدگان» و یا «متأخرین» می‌نامد، و فصول مشترک را در «نقش ویژۀ مسیحیت و اسلام» توضیح می‌دهد:

«مسیحیت یکتاپرستی یهودی را به ارث برد. یعنی جنبۀ جهانی‌بودن آن را. و درست با همین ابزار، خود را از «قیود قومی» یهودیت رها ساخت. مسیحی‌شدن بدونِ «ختنه و شریعت». اسلام از مسیحیت «ایرانی – سوری» برآمده‌است و از آنجا که در اسلام، زبان و ذهنیت عمدتا آرامی‌ست، تورات و تصورات یهودی در آن، نقش قدرتمندی ایفا می‌کند.

در اینجا نزدیکی زبانی مسیحیان آرامی، به محیط یهودی پیرامونش مهم بوده‌است، ولی برخلاف ادعاهای تاکنونی، مسیحیان یهودی بر اسلام تإثیری نداشته‌اند؛ زیرا وجود آن‌ها به هنگام پیدایش قرآن، به اثبات نرسیده‌است. به‌عکس، کل مسیحیت سوری، به‌ویژه در اشکال آغازینش، عمیقا در سنت توراتی، شباهت‌های بسیاری دارا بود».

🍂 با چنین زمینه‌هایی‌ست که نویسنده از «استقلال جنبش قرآنی و تبدیل آن به یک دین نوین یا اسلام» سخن می‌گوید. از هجوم لشگریان مسلمین از طریق دریا به اسپانیا در سال ۷۱۱ م، بحث کشورگشائی مسلمین و درگیری با مسیحیان را ادامه می‌دهد و نظر برآورده‌نشدۀ اسلام‌شناس مشهور، فردریش شوالبی، که درسال ۱۹۱۹ اعلام کرده‌بود:

«هنوز متکلمین [مسیحی] به این آگاه نیستند که اسلام، به تاریخ مسیحیت تعلق دارد. علم کلام قرآنی و مسیحی، هر دو جزو الهیات، یا دقیق‌تر گفته شود، الهیات مسیحی سوری بودند».

🍂 دربارۀ «احادیث»، نتیجه‌گیریِ نهائی نظرِ نویسنده، خلافِ نظرِ خیلی از پژوهشگران، شنیدن دارد. با ارجاع به روایتی از آلبرشت نوت در «زندگینامۀ محمد» نشان می‌دهد که سیره، کاملا تحت تأثیر «الگوهای انجیلی» قرار گرفته‌است، و سپس اشاره می‌کند به تاریخ طبری که حدود ۱۰۰ سال بعدتر نوشته‌شده، در همان نیز «الگوها و دست‌مایه‌های انجیلی به خدمت گرفته می شوند» با چنین نگاهی در بهره‌گیری از این الگوها اضافه می‌کند که:

«دستمایه‌های انجیلی یک چیز نوین شکل می‌گیرد. داستان‌هایی از آغاز و تاریخ صدر یک دین نوین به نگارش می‌آید که محمد، پیامبر عرب، به فرمان خدا پایه‌گذاری می‌کند».

اینجاست که باید که شرف و وجدان سالم پژوهشگر راستین، فارغ از دین و مرام و مقام برجسته می‌شود.

🍂 در «مشاهدات دین‌شناختی دربارۀ آغاز و شکل‌گیری اسطوره‌ها در ادیان همگانی» که بسی آموزنده و پربار است، اسطوره را می‌شکافد؛ از فاصله‌های تاریخی، به‌ علت عدم دسترسی تاریخی و غیرممکن‌بودنِ زمانِ درستِ وقایع که به‌یقین با صحت و سقم حوادث رابطه دارد، توضیحات لازم را یادآور می‌شود:

«از «کتابت عهد عتیق از زمان تبعید یهودیان [به بابل] یعنی سدۀ ۶ پیش از میلاد آغاز شد. دراینجا می‌باید بین داستان موسی و ابراهیم که به ۱۰۰۰ سال پیش از کتابت عهند عتیق، یا داستان خروج موسی و خروج او از مصر که ۶۰۰ سال پیش از آن برمی‌گردد، پلی زده می‌شد. نوشته‌های زرتشتی حتی باید فاصلۀ زمانی بزرگ‌تری را پر می‌کردند».

🍂 نمونه‌های بالا در فهم اسطوره، با پیامی که به دنبال دارد، قابل تأمل است: «دین آن‌گونه درک شود که در زمان نگارش اولیه‌اش درک می‌شد». و این پیام نغز و سنجیده، منادی بیداریِ زمانۀ ماست، در تکان اندیشه‌های خواب رفته! در محیط های متقارب قرآن.

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📘 دربارۀ کتابِ «از بغداد به مرو؛ بازخوانی تاریخ اسلام از آخر به آغاز»
(۲/۲)
✍🏻#رضا_اغنمی

اشاراتی به مرو
این بخش کتاب با روایت‌هایی از «محیط‌های متقارب»، با نگاهی دقیق به گذشته‌ها، خواننده را با محیطِ فرهنگیِ زمانۀ شکل‌گیری قرآن آشنا می‌کند. با توجه به متون آیاتِ قرآنی و کمک همان متون، با نگاهی تردیدآمیز به منطقۀ بدوی مکه و مدینه دارد، می‌نویسد:

«اظهارات قرآن نمی‌توانند در شبه‌جزیرۀ عربستان، یا دقیق‌ترگفته شود، در مکه و مدینه به وجود آمده‌باشند. تقریبا تمامی ویژگی‌های متون قرآن و به‌طور روشن‌تر پس‌زمینه‌های فراوان ادبی و دین‌شناسی، نشان می‌دهند که مکه و مدینه، محل شکل‌گیری قرآن نبوده‌اند؛ چگونه یک پیامبر که بی‌سواد بوده، تمامی این سنن دینی متنوع را می‌شناخته و می‌توانست با آنها برخورد کند؟ اینکه چه چیزی برای او و مردم درآنجا جالب بوده را می‌توان در سیره خواند».

🔻و سپس اشاره‌ای دارد به:

«کریستف لوکزبرگ نشان داده‌است تأثیرات «گویش» سوریۀ شرقی در زبان قرآن، بر این نظریه صحه می‌گذارند. همچنین علم کلام قرآن، مفاهیم، دستمایه‌ها و الگوهای بی‌شماری از سنت ایرانی را در خود دارند».

🔻نویسندۀ کتاب از سکه‌ها و سنگ‌نبشته‌های قبةالصخره در اورشلیم، یاد کرده و آنها را گواه و سند سخن خود قرارداده‌است:

«عبدالملک طبق شهادت یکی از سکه‌هائی که در سال ۷۵ هجری (۶۹۶ میلادی) ضرب شده، اهل «مرو» بوده‌است، و نه آنطور که او را یه خاندان مروانیان که خاستگاهشان مکه بوده، وابسته ساختند. به‌عکس او، اهل شهر مرو که امروزه در جنوب ترکمنستان قرار دارد، یوده‌است؛ زیرا پیشوند «ان» را باید به‌زبان فارسی فهمید که معنی «اهل... » یا «از» می‌باشد».

🍂 اضافه می‌کند که «عبدالملک که حاکمیت قطعی او درسال ۶۰ عربی آغاز گردید در سال ۶۶ عرب‌ها فرمان ضرب یک سکه داد که «محمت» برای نخستین بار با عنوان رسول الله (فرستاده خدا) تزئین شد.

🍂 سومین رد پای مرو درخود قرآن در سورۀ، آیه ۱۵۸ است. نویسنده در بخش ۴.۵.۲ مرو، مارگیانا و بلخ، با اشاره به حفاری‌های باستان‌شناسی در سرزمین پهناوری واقع در شمال ترکمنستان، توضیحات بسیار مفیدی از تمدن کهنسال آن مناطق یادکرده می‌نویسد:

«تقریبا از ۱۷۰۰ سال پیش، این منطقه از یک فرهنگ با شکوه برخوردار بود که بی‌شباهت به فرهنگ‌های بزرگی مانند بین النهرین و مصر و یا هند نبود. به دلیل پرآبی، کشاورزی در این منطقه رونق داشت و از جمعیت بسیار زیادی برخوردار بود ...».

🍂 نویسنده، در پی این توضیحات که به نظر میرسد مقدمه‌ای بوده برای فصل پایانی با عنوان «مرو بعنوان خاستگاه جنبش قرآنی»، با توصیف شهر بزرگ مرو، با ذکر اینکه «منشاء اقوال قرآن را جستجو کرد»، دربارۀ مراکز فرهنگی و نظام اداری واحد کشور و جریان دائمی و فعالِ مراکز نحله‌های فکری گوناگون در کنار تصورات هلنیستی، و زبان و فرهنگ سوریِ بسیار قدرتمند، ترجمۀ متون نیایشی مسیحی به فارسی میانه و متون تفسیری از آئین زرتشتی و...، مرو را به احتمال بالا، منشاء اقوال قرآن می‌داند.

🍂 پاورقی‌های ضمیمۀ نویسنده و مترجم، حاوی ۴۷ برگ، بیانگر دقت و علاقۀ هر دو در تبیین واقعیت‌ها و زدودن تاریکی‌ها از تاریخ است.


#نقد_کتاب #بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin