نقدآگین

📘دوگانۀ مدعا و نتیجه: گزینش‌گری از تاریخ دیانت
— نقدی بر دکتر احمد زیدآبادی

✍🏻 دکتر #حسن_محدثی‌

🍂 یکی از گرایش‌های ثابت و پایدار دینداران، این است که تعریفی آرمانی از دین و دینداری دارند و در تاریخ دین، هرچه را با معیارهای دینی‌شان وفق یابد، دینی تلقی می‌کنند، و هر چه با معیارهای‌شان وفق نداشته باشد، غیردینی یا حتا ضددینی می‌خوانند.

🍂 این نوع تفسیر دل‌بخواهانه از تاریخ دین، هرگز تمامی ندارد و هر بار به‌گونه‌ای تکرار می‌شود؛ جدیدترین نسخه‌اش را دکتر احمد زیدآبادی نوشته‌است. او نوشته‌است:

"اصولاً ادیان برای تتمیم و تکمیل کردن "مکارم اخلاق" ظهور کرده‌اند. آدم دیندار نمی‌تواند غیراخلاقی بخصوص بی‌رحم باشد، اگر بود فقط به ظاهر دیندار است و به باطن "پاددین"!

دین اما در تاریخ به سرنوشتی تراژیک دچار شده‌است. یعنی معمولاً هر گاه پای منازعۀ قدرت در میان بوده، پاددینی لباس دین به تن کرده و انواع بی‌رحمی‌ها و بی‌اخلاقی‌ها را تحت لوای دینداری مجاز و مشروع اعلام کرده است."

🍂 کسی که این‌طور سخن می‌گوید، انگار که از تاریخ ادیان هیچ نخوانده‌است و در بی‌خبری‌ِ مطلق به‌سر می‌برد! از این رو، باید نهیب زد که برادر عزیز؛ قدری تاریخ ادیان بشری از جمله، ادیان توحیدی را بخوانید!

🍂 او به‌نحوی عامیانه از اخلاق سخن می‌گوید. لابد اخلاق همان چیزی‌ست که او و امثال او اخلاقی می‌دانند! اما مگر یکی دو نوع اخلاق داریم؟ اخلاق نزد چه کسی؟ و کدام مکتب و جریان فکری؟ مگر اخلاق امری بدیهی است؟!

🍂 آن‌ها مدام ناگزیرند از باطن آدمیان خبر بدهند و خود را عارف به باطن آدمیان معرفی کنند، تا بدین‌ترتیب، توجیهاتشان موجه گردد. هرکس این‌گونه رفتار نکند و آن‌گونه رفتار بکند، لابد در باطن خود دین‌دار نیست!

🍂 در دین‌پژوهی‌ (خواه تاریخ‌شناسی‌ دین، خواه جامعه‌شناسی‌ دین و ...) هرآنچه در تاریخ یک دین و در رفتار پیروان یک دین روی می‌دهد، بخشی از آثار همان دین است و نمی‌توان گزینش‌گرانه و دل‌بخواهانه، با تاریخ دین مواجه شد. دقیق‌تر بگویم: هر آنچه در تاریخ یک دین و عملکرد پیروان یک دین، برخوردار از توجیهی دینی می‌شود، یا با انگیزه‌ای دینی صورت می‌گیرد، عنصری از تاریخ دیانت است؛ چه مطلوب تلقی گردد و چه نامطلوب.

🍂 اینکه هر چیزی را که در تاریخ یک دین نپسندیم، ضددینی تلقی بکنیم و فقط آنچه را که می‌پسندیم دینی بدانیم، تحریف آشکار تاریخ دین است.

🔻فقط یک فقره از زمان خودمان ذکر کنم:

🍂 چند نفر مسلمان با فکر و انگیزۀ دینی برنامه‌ریزی کردند و هواپیماهایی را ربودند و زدند به برج‌های دو قلو. ساعت ده یازده صبح بود که از خواب بیدار شدم و به تلویزیونی که روشن بود، نگریستم.

🍂 تنها بودم. تلویزیون را روشن کرده و رفته بودند دنبال کاری. کسی نبود که توضیح بدهد. خدایا چه می‌بینم؟! صحنه مثل فیلم سینمایی بود. بر جای نشستم و چشمانم را مالیدم بلکه درست ببینم. صحنه مدام از نو تکرار می‌شد. با خود گفتم فیلم که تکرار نمی‌شود. برخاستم و به تلویزیون صدا دادم و تازه فهمیدم واقعی‌ست و بالغ بر سه هزار نفر بی‌گناه کشته شده‌اند و هراس کل جهان را فرا گرفته‌است.

🍂 مغلطۀ بزرگی که اغلب از چشم همه و از جمله خود مدعیان پنهان می‌ماند، این است که بجای این‌که عملکرد ادیان را بر اساس نحوۀ تحقق تاریخی و کلیت تاریخی‌ِ آن ارزیابی کنند، یک یا چند آموزۀ دینی را ملاک ارزیابی‌ِ عملکرد دین می‌گیرند؛ درست مثل این است که من بگویم آمده‌ام چنین کنم و بعد، اقدامات فراوانی انجام دهم و دیگران به جای این‌که اقدامات مرا بسنجند و ارزیابی کنند، بگویند ملاک حرفی‌ست که زده‌است؛ خودش گفته که آمده‌است تا چنین کند. حالا اگر چنان شده‌است، حرجی بر او نیست! به‌عبارت دیگر، منطق‌ ارزیابی‌شان این است: عملکرد دین را بر اساس ادعایش می‌سنجند، نه بر اساس نتایجی که به‌بار آورده‌است!

#نقد_روشنفکران #نقد_ادیان
➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @NewHasanMohaddesi

2.33K viewsedited 15:30