نقدآگین

📗نوروز چیست؟
— گذر از خطای بزرگ نیچه، در فهم ماهیت زرتشت

✍🏻 #علی‌نجات_غلامی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.68K viewsedited 17:06

📗نوروز چیست؟
— گذر از خطای بزرگ نیچه، در فهم ماهیت زرتشت

✍🏻 #علی‌نجات_غلامی

🍂 نوروز، «باقی‌ماندۀ» فرهنگی «درون‌ماندگار» است که زرتشت (در مقام موسس «فراروندگی») علیه آن فرهنگ شورش می‌کند، اما بر این «مولفۀ نوروز» (از آنجا که خصیصه‌ای «پُل‌وار» دارد)، نمی‌تواند غلبه کند و آن را در حاقّ فرهنگی که می‌سازد، نگاه می‌دارد؛ به‌همین دلیل، اساس فرهنگی که زرتشت می‌‌سازد، دارای یک «تضاد درونی» می‌شود که همین تضاد، تاریخ را به حرکت در می‌آورد.

🍂 فرهنگ زرتشتی با قوام مسئلۀ «این-آن»، هم خاستگاهِ «مسئلۀ آرخه» و متافیزیک غرب است و هم خاستگاهِ مقوم مفهومِ «احد» و الهیاتِ برابر-اروپایی.

🍂 نوروز، هستۀ فرهنگی «جمشیدی» است که در زندگی ایرانیان، خاصه در حاق زندگی «مادها» جریان داشت و زرتشت بدواً، با تکیه بر نیروی نظامی و قدرت سیاسی پارس‌ها، علیه این فرهنگ قیام می‌کند. البته در میترائیسم، ایرانیان ماد نیز کمی قبل‌تر، از خلالِ گسترشِ آئین «نذری/قربانی» تا سطح حاکمیت، آغازه‌های آپولونی شروع شده بود.

🍂 فرهنگِ جمشیدی، درون‌ماندگار و دینوزیوسی است. به بیانی «منسوبِ» به آزوناس (استاد زرتشت) در پاسخ به فیثاغورث: «من در طبیعت جز طبیعت نمی‌بینم و نمی‌پرستم» [و خدای نادیدنیِ آن مصلح اُرُمی را باور نمی‌کنم]. این نوعی «ناتورالیسم خام» نیست که سنخی از آن را در فرهنگ مکانیستیِ «گالیله‌ای-نیوتونی» مدرن می‌بینیم، بلکه آن چیزی‌ست که سنخی از آن را نزد اسپینوزا می‌بینیم.

🍂 نیچه، متفکر بسیار تیزبینی‌ست که متوجه این لحظۀ خاص در زرتشت می‌شود و این دقیقۀ «دینوزیوسی» را حتی بیش از هراکلیتوس، در زرتشت ملاحظه می‌کند و به همین سبب، از وی، قهرمان متون خودش را می‌سازد، اما خطای نیچه دقیقاً همینجاست. این فقط «یک لایۀ ناخواسته» در کار زرتشت بود.

🍂 زرتشت در اصل، نه متضاد مسیح، بلکه خاستگاهِ فکری او بود. زرتشتیت نیای مسیحیت است و اولین دین از «ادیان سیستماتیک»، یا به عبارتی «دین-سیاست» است که در دوران هخامنشی، همان «مزدیسنایی» و احیاناً از اواسط اشکانی و خاصه با آغاز ساسانی، «زرتشتیت» نام گرفت. در واقع همان‌طور که کانت متوجه شد: «زرتشت، رئیس دین نیز بود».

🍂 تمامی عناصر کلیدی آپولونی را در واقع، زرتشت تأسیس کرد و جنبۀ ایجابی کار زرتشت، همین جنبۀ آپولونی‌ست. که البته، نیچه غافل از این نمادهای این‌وجوه نیست، اما منطقش را کامل شکار نمی‌کند، و صدالبته، این سویۀ آپولونی در معنای باستانی‌اش هنوز چیزی منفی نیست؛ زیرا همین «روح آپولونی» است که قدرت واقعیِ ساختنِ تمدن و شهر و قانون و سیاست را داشت.

🍂 اسمی که نیچه باید دنبال آن می‌بود، در واقع «جمشید» است، نه زرتشت؛ کسی که نبی نشد؛ کسی که زرتشت به‌دلیل اینکه «خوردن قطعات گوشت را به مردم یاد داد» نفرینش می‌کرد.

🍂 با این حال، خود زرتشت در مقابل هستۀ آموزه‌ی جمشید، یعنی «نوروز» تسلیم شد و آن را پذیرفت؛ زیرا شهری که زرتشت در پی ساختن آن با «قوانین» بود را «نوروز» تنظیم می‌کرد. نوروز، دقیقاً لحظه‌ای‌ست که دینوزیوس «وارد بازار» می‌شود؛ بی‌جهت نیست که خیام باید نوروزنامه می‌نوشت.

🍂 نوروز یک رویداد شگرف است که می‌تواند پای اگوی فراروندۀ زرتشتی را در جهانِ زندگی مستقر سازد. دقیقاً لحظه‌ای که «درونماندگاری» می‌تواند از نوعی آنارشیسم، رها شده و «نظمِ انتولوژیک» خاص خودش را مقرر کند.

🍂 نوروز، قابلیت تبدیل شدن به یک «عید» یا «جشن» جهانی را دارد؛ تمامی اعیاد موجود در جهان – بجز مواردی کلاسیک در هندوستان - مربوط به ادیان نظام‌مندند و درواقع آپولونی هستند. با این حال، همۀ آنها، «شادمانی‌شان» را چونان «رسوبی» از نوروز به یادگار دارند.

🍂 نوروز، آخرین و قدرتمندترین جشن دینوزیوسی‌ست و «فهم/اجرای» آن، می‌تواند ما را امیدوار به سنتزِ نهایی «آپولون/دینوزیوس» کند.

#فلسفیدن #اسطوره‌شناسی #ایران
➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @madrasefalsafe

2.12K viewsedited 17:07