نقدآگین

📘نقد به‌مثابه روشنگری (۳)
— نقد کانال مدرسه بر نقدآگین در ترازو

🍂 اگر به ادعای علینجات غلامی، کانال نقدآگین و دیگر کانال‌های نقد دین باعث متعصب‌تر شدن دینداران می‌شوند، پس منطقی‌ست که حکومت آخوندی و سایر نظام‌های دینی، بجای صرف هزینه‌های هنگفت برای راه‌اندازی سایت‌ها و رسانه‌های پاسخ به شبهات، سرمایه‌گذاری گزافی را صرف تأسیس و تقویت کانال‌های نقد اسلام کنند. زیرا طبق منطق غلامی، این کانال‌ها در واقع به نفع ایدئولوژی حاکم عمل می‌کنند!

🍂 اما تجربۀ تاریخی و وضعیت فعلی نشان می‌دهد که چنین ادعایی کاملاً نادرست و بی‌پایه است. نویسندگانی مانند احمد کسروی، علی دشتی، مسعود انصاری، علی میرفطروس و آرامش دوستدار، که از پیشگامان نقد دین در ایران بوده‌اند، همواره تحت تعقیب حکومت‌های دینی قرار داشته‌اند. برخی از آنان به زندان‌های طولانی‌مدت محکوم شدند، آثارشان توقیف شد و حتی برخی مانند کسروی بدست گروه‌های متعصب مذهبی به قتل رسیدند. این روند همچنان ادامه دارد؛ بسیاری از گردانندگان کانال‌های نقد دین در فضای مجازی نیز با تهدیدها، پیگردهای قانونی و مجازات‌های سنگین مواجه می‌شوند.

🍂 در مقابل، غلامی و همفکران او که از منظر دفاعی به حمایت از دین می‌پردازند، نه‌تنها تحت تعقیب قرار نمی‌گیرند، بلکه در حوزه‌های علمیه و محافل مذهبی، مانند بیژن عبدالکریمی، مورد تکریم هستند و کمتر از "استاد" خطاب نمی‌شوند و گمان می‌کنند که تجمع بسیجیان اطراف آنان، نشانه موفقیت در ارائۀ تفسیری "رادیکال اما منطبق با زیست‌جهان" از دین است!

🍂 حال اگر واقعاً نقد دین متعصبان را متعصب‌تر می‌کند، باید پرسید چرا گردانندگان کانال‌های نقد دین دستگیر می‌شوند و پیوسته تحت تعقیب‌اند؟ چرا حکومت‌های دینی از هیچ تلاشی برای خاموش کردن صدای آنان فروگذار نمی‌کنند؟

🍂 از سوی دیگر، آیا دفاع از خرافاتی مانند "الهی بودن عذاب آتش‌سوزی در لس‌آنجلس" واقعاً به رشد ذهنیت انتقادی در میان دینداران متعصب کمک می‌کند؟ یا صرفاً زمینه‌ساز تثبیت جزم‌گرایی و تقویت باورهای خرافی در جامعه است؟ تجربه نشان داده‌است که سرکوب نقد و تشویق خرافه‌پرستی، هرگز به شکوفایی خرد جمعی منجر نمی‌شود، بلکه تنها دیوارهای تعصب را بلندتر و محکم‌تر می‌کند.

🍂 علی‌نجات غلامی بر این باور است که تفسیر او از قرآن، که بگفتۀ خودش منطبق بر "زیست‌جهان" است، به فضای نقد عمق می‌بخشد، درحالی‌که به نظر او کانال نقدآگین نقد و انتقاد را سطحی کرده‌است؛ اما این ادعا تا چه حد با واقعیت تطابق دارد؟

🍂 چگونه می‌توان از "عمق‌بخشی به نقد" سخن گفت، در حالی‌که غلامی از یک سو همان آموزه‌های مصباح یزدی و مرتضی مطهری را با ظاهری پدیدارشناختی و اصطلاحات پیچیده بازگو می‌کند، و از سوی دیگر دینی را پیشنهاد می‌دهد که عملاً به نسخه‌ای عقیم و بی‌اثر از دین تبدیل شده‌است؟

🍂 این دینِ بی‌اثر حتی از جنبه‌های انتقادی و پیکارگرانه‌ای که در نهضت‌های دینی بزرگ تاریخ مانند قیام ابراهیم، مسیحیت اولیه، اسلام دوران صدر و حتی بهاییت در مراحل آغازین ظهورشان نمایان بود، تهی‌ست. دین در این روایت جدید، به چیزی تقلیل می‌یابد که نه توان اصلاح زیست‌جهان تباه‌شدۀ امروز را دارد، و نه جرأت به‌چالش‌کشیدنِ نیروهای سلطه‌گر را.

🍂 اختگی این دینِ انتقاد-زدوده، با تکیه بر دو شعارِ «بی‌آزاری» و «زیبایی‌شناسی» توجیه می‌شود؛ گویی تنها رسالت دین-فلسفۀ او این است که در گوشه‌ای آرام و بی‌صدا بماند، دل‌ها را تسخیر کند و هیچ پرسشی بر ساختارهای ناعادلانه و زنجیره‌های تباهی در دل زیست‌جهان وارد نکند.

🔺این نگرش، نه‌تنها فلسفه را از رسالت انتقادی‌اش تهی می‌کند، بلکه خود دین را به آیینی غیرمؤثر و حاشیه‌ای تقلیل می‌دهد که در برابر بغرنج‌های اساسی زیست‌جهان انسانی سکوت اختیار می‌کند‌. آیا این بیشترین خدمت به نظام جمهوری اسلامی نیست؟

🍂 غلامی با چنین دیدگاهی نه تنها به "عمق نقد" چیزی نمی‌افزاید، بلکه با حذف وجوه ابراهیمی دین خود، آن را به کالایی بی‌خطر برای "زیست‌جهان سلطه‌گر" تبدیل می‌کند؛ کالایی که صرفاً به زیبایی ظاهری و بی‌آزاری دلخوش است و فلسفه را از میدان گفت‌وگوی آزاد، به حجره‌های بسته و محافظه‌کارانه می‌برد، و از همدمی با حجره‌چی‌ها و حجره‌نشین‌ها احساس ارضا می‌کند.

🍂 اگر دین-فلسفه‌ای که باید در میدان سیاست و جامعه به‌مثابه نیرویی دگرگون‌کننده و پیکارجو ظاهر شود، به صرف آیینی زیباشناسانه و بی‌خطر تقلیل یابد، آیا این چیزی جز "کنیزسازی فلسفه" است؟ فلسفه‌ای که به‌جای گام برداشتن در «آگورا» (میدان عمومی گفت‌وگو و تضارب اندیشه‌ها) سر از حجره‌های بسته و گفت‌وگوی تاویلی و غیرانتقادی با روحانیون در-می‌آورد؟

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾@Naqdagin