نقدآگین

📘مذاکره و عادی‌سازی: پیامدها و قواعد سیاسی آن
(۳/۳)
✍🏻 دکتر #احمد_فعال

6️⃣ یکی از قواعد مذاکره در دنیای امروز و در روابط بین الملل «موازنۀ قوا»ست. معنای صریح «موازنه قوا» این است که هر کس که زورش بیشتر باشد، بامش بیشتر است. معیار زور هم قدرت نظامی است. در دوران جنگ سرد، شوروی‌ها اگرچه از لحاظ اقتصادی به‌شدت عقب‌مانده‌تر از آمریکا بودند، اما به‌لحاظ قدرت نظامی و اتمی کمتر که نبودند، بلکه به گفتۀ کتاب «سقوط 79» دستِ برتر هم داشتند. در موازنۀ قوا طرفی که ضعیف‌تر است، کارت‌های زیادی برای مذاکره‌کردن ندارد، خاصه اینکه گزینه‌های متعددی برای معامله ندارد. یک مثال می‌زنم:

▪️در توافقنامۀ «۲۵ سالۀ ایران و چین» توضیح دادیم، این توافق نمی‌تواند به نفع ایران باشد، چون:
اولاً در موازنه قدرت، ایران قابل مقایسه با چین نیست؛
دوم و مهمتر اینکه، ایران فاقد گزینه‌های معتدد در روابط اقتصادی و سیاسی است.

🔺اگر تحریم‌ها نبود و ایران می‌توانست این حجم از معامله را با اروپا و یا ژاپن ببندد، در موازنه قوا می‌توانست به توافق عادلانه‌تری دست پیدا کند. لاجرم باید تسلیم خواست‌های طرف قوی‌تر شود.

🍂 نقطۀ بدیلِ موازنۀ قوا، «موازنۀ توانمندی‌ها»ست. موازنۀ توانمندی‌ها هم ابزار بُرّنده‌تر و هم عادلانه‌تر است. در موازنۀ قوا مفهوم عدالت بی‌معناست. موازنۀ توانمندی‌ها شامل همه عوامل و اسباب توانمند‌شدن یک ملت و یک دولت است. عواملی مانند «الگوی حقوق بشر» بودن، «الگوی آزادی و دموکراسی»، «الگوی توسعه و عدالت اجتماعی»، «الگوی مشروعیت و رضایت»، «الگوی پیشرفت در عرصه‌های فرهنگی و هنری»، و سرانجام «الگوی صلح‌طلبی».

🔺اگر یک کشور در همۀ این عرصه‌ها به یک الگوی قابل قبول تبدیل شود، توانمندی‌های آن زبان‌زد افکار عمومی جهان خواهد شد. هیچ کشوری قادر به تعرض به چنین کشوری نخواهد بود. به‌عکس، به کانون سیاسی و اقتصادی در منطقه تبدیل خواهد شد.

▪️به‌خاطر بیاورید در زمان آقای خاتمی، وقتی ایشان مسئلۀ «دموکراسی و جامعه مدنی» را در داخل، و «گفتگوی تمدن‌ها» را در خارج مطرح کرد، همین شیوخ کشورهای عربی صف بسته بودند تا با ایشان عکس یادگاری بگیرند. و زمانی که به فرانسه رفت، ژاک شیراک چنان از پله‌های الیزه به طرف ماشین رئیس جمهوری ایران دوید که نزدیک بود با سر شیرجه برود توی ماشین. اما در دور بعد ریاست جمهوری ایشان، وقتی رئیس جمهوری مطابق میل افراطی‌ها حرکت کرد، و مسئلۀ اتمی شدن ایران مطرح شد، با لغو سفر او به اتریش، دیگر هیچ کشور اروپایی او را راه نداد!

🔺با این مقدمه‌ای که عرض کردم، در مذاکره ایران با آمریکا، ایران نه در «موازنۀ قوا» دست برتر دارد، و نه دارای کمترین «توانمندی» است که بخواهد در مذاکره نشان دهد. مذاکرۀ ایران با آمریکا بر اساس موازنۀ قوا رقم می‌خورد، در موازنۀ قوا، به‌ویژه وقتی طرفی که درست و به موقع عمل نکرده‌است، هیچ راهی جز «تسلیم شدن» ندارد، و در این موقع، تسلیم شدن خردمندانه‌ترین اقدام است. حالا اگرچه امیدواریم که در مذاکره کار به اینجا نکشد، اما اینها قواعدی‌ست که عرض کردم. امیدواریم که اینبار حکمرانان ایران «خردِ زمانه» را به «خریدِ زمان» ترجیح دهند.

7️⃣ عادی‌سازی روابط با آمریکا بعید به‌نظر می‌رسد. توجه داشته‌باشید که مراد از عادی‌سازی، لزوماً ایجاد روابط با آمریکا نیست. پیشتر عرض کردم که ایران می‌تواند مواضع رادیکال انتقادی خود را نسبت به سیاست‌های آمریکا حفظ کند، و حتی به حمایت‌های معنوی خود - فارغ از کمک‌های مالی و تسلیحاتی- به جنبش‌ها در سیاسی و اجتماعی سراسر جهان ادامه دهد، اینها حقوق مسلم هر دولت است. هیچ قانونی نمی‌تواند این حقوق را نقض کند، آنچه مربوط به عادی‌سازی‌ست، رفع «خصومت‌ورزی» و «دشمن‌محور» بودن است.

🔺از سوی دیگر می‌دانیم جمهوری اسلامی ایران آمادگی عادی‌سازی با آمریکا و جهان غرب را ندارد. غرب‌ستیزی و آمریکا‌ستیزی به بخشی از هویت سیاسی و ایدئولوژیک آن تبدیل شده‌است. هویت‌زدایی بعد از نزدیک نیم‌قرن، برای هیچ فردی در آستانۀ پیری کار ساده‌ای نیست. از این رو امید چندانی به «ادامۀ مذاکره و موفقیت آن» وجود ندارد، با این وجود، وقتی پای هستی و نیستی به میان می‌آید، هویت‌زدایی آسان می‌شود. تفصیل این بحث را در مقالۀ «پاتولوژی هویت» آورده‌ام.

📕خصومت با غرب و آمریکا به چه قیمتی؟
📕کدهای مهم مصاحبۀ حسن روحانی
📺 مناظرۀ ترامپ و خامنه‌ای (پیش‌بینی هوش مصنوعی)
📕ترامپ از ایران چه می‌خواهد؟
📕چرا تحریم‌ها برکت است؟
📕آدمیرال شمخانی: نمادشایسته‌سالاری/حلال‌خوری
📕بصیرت رهبر و جیب خاندان شمخانی
📕بصیرت ولی فقیه و ارزش پول ملی
📕دو دروغ بزرگِ جلیلیون و رسانۀ میلی
📺 نقش خامنه‌ای در شکست برجام
📺 ریشۀ رفاه‌ستیزی خامنه‌ای
📺 روان‌کاوی مذاکره‌هراسی ملایان
📺 خامنه‌ای: رفاه مردم آن‌ها را بی‌دین می‌کند!

.

#سیاست #حکومت_اسلامی #بین‌الملل