نقدآگین

📖

انقلاب ملی و شاهزاده رضا پهلوی

✍

#اشکان

🔣باید توجه داشت انقلابِ بی‌رهبر به سبب حکمِ سازوکارِ قدرت معمولاً به بی‌سامانی و انحراف می‌لغزد؛ در دو دهه‌ی اخیر اگر تجربه‌های تاریخی را بی‌تعصب نگاه کنیم، انقلاب‌هایی مثل مصر و لیبی و تونس، بیش از آن‌که با یک رهبری مرکزی جلو بروند، بر شانه‌ی جامعه مدنی، اصناف، اتحادیه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های پراکنده‌ی خیابانی ایستادند. همین‌ عوامل بودند که در لحظه‌ی خیزش، به آنها سرعت و گستردگی داد؛ اما درست بعد از پیروزی، مشکل "خلأ قدرت" شروع شد. لحظه‌ای که نظم قدیم فرو می‌ریزد اما نظم جدید هنوز ساخته نشده، و توان جایگزینی با نظم قدیم را ندارد. در این فاصله، انرژی انقلاب اگر مرکز ثقل نداشته باشد، مثل آب در زمینِ ترک‌خورده فرو می‌رود؛ از یک سو نیروهای رادیکال‌تر و منسجم‌تر میدان را می‌گیرند، از سوی دیگر نیروهای فرصت‌طلب یا ساختارهای باقی‌مانده‌ی نظم پیشین، آرام‌آرام خودشان را بازسازی می‌کنند.

🔣نتیجه؟ یا بازگشت به شکلی از همان نظم قدیم با صورتکی تازه، یا رفتن به سمت یک جنگ داخلیِ خزنده، یا دست‌کم فروپاشی نهادی و دعوای پایان‌ناپذیر بر سر اینکه «چه کسی حق دارد نماینده‌ی انقلاب باشد».
از همین‌جاست که نقش «عامل وحدت‌بخش» در جامعه‌شناسی انقلاب جدی می‌شود؛ هر انقلاب، جدای از شور و خروش، خیابان و ایمان و فریاد، نیازمند یک نقطه‌ی اتصال است که بتواند تکه‌های پراکنده‌ی مخالفان را دور یک محور جمع کند. نه برای آنکه همه عاشق آن محور باشند، بلکه برای آن‌که اختلاف‌ها را از سطح «جنگ قدرت» به سطح «رقابت سیاسی» منتقل کند. انقلاب بدون چنین چسبی، خیلی زود به فرقه‌گرایی می‌رسد. هر گروه خود را حقیقت می‌داند، و پرچم خودش را مقدس می‌کند، و آن‌وقت به جای این‌که دشمن اصلی عقب برود، در دل اپوزیسیون جنگی شکل می‌گیرد که جان و انرژی انقلاب را می‌گیرد و نهایتاً راه را برای سرکوب هموار می‌کند.

🔣با هر انتقادی که بتوان به «شاهزاده رضا پهلوی» داشت و این طبیعی‌ست که هیچ سیاست‌مداری بی‌خطا نیست. واقعیت این است که صرفِ وجود او می‌تواند «ایمان انقلابی» را تحکیم کند؛ چون ایمان انقلابی فقط خشم نیست، فقط نفرت از وضع موجود نیست؛ ایمان انقلابی نیاز به «افق» و «تصویر» از آینده دارد، به چیزی که بتواند امید را از حالت انتزاعی خارج کند و به یک امکان تاریخی تبدیل کند. مردم وقتی می‌خواهند یک نظم را پس بزنند، ناخودآگاه دنبال یک نشانه هم می‌گردند. نشانه‌ای که بگوید بعد از فروپاشی، قرار نیست کشور در خلأ رها شود. این نشانه می‌تواند یک رهبر کاریزماتیک باشد، می‌تواند یک شورا و ساختار باشد، و می‌تواند یک نماد تاریخی-ملی باشد.
تجربه‌های مدرن نشان می‌دهد انقلاب‌ها معمولاً بدون «چهره» یا «نماد» دوام نمی‌آورند؛ یا رهبر کاریزماتیک‌اند، مثل لنین، روبسپیر، کاسترو و خمینی، که شور را سازمان می‌دهد و قدرت را قبضه می‌کند؛ یا نماد تاریخی و ملی دارند. مثل جرج واشنگتن که نقشِ محورِ وحدت و انتقال مشروعیت را بازی می‌کند.

🔣در این چارچوب، «شاهزاده رضا پهلوی» (چه موافقش باشیم چه مخالف) می‌تواند «نماد تاریخی و ملی» به شمار آید؛ نه به این معنا که همه باید پادشاهی‌خواه باشند، بلکه به این معنا که او به یک نهاد تاریخی گره خورده: نهادِ دولت-ملتِ مدرن ایران و خاطره‌ی یک «مرکزیت سیاسی» که در برابر حکومت دینی معنا پیدا می‌کند. چیزی که بسیاری از مخالفان او فراموش می‌کنند این است که بحث فقط «شخص» نیست؛ بحث این است که انقلاب اگر نتواند در لحظه‌ی گذار، یک کانون مشروعیت بسازد، گرفتار همان شکاف‌ها و آشوب‌ها می‌شود که نمونه‌هایش جلوی چشم ماست. بدون چهره‌ی وحدت‌بخش بدون فرد یا نهادی که بتواند مثل چسب، مفاصل جدا افتاده را به هم وصل کند؛ انقلاب یا به مسابقه‌ی فرقه‌ها و خرده‌پرچم‌ها تبدیل می‌شود، یا به جنگ داخلی بر سر قدرت، یا به فروپاشی نهادی و بی‌دولتی.

.

#انقلاب_ملی #پادشاهی #لیبرالیسم #ایران

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

Please open Telegram to view this post

VIEW IN TELEGRAM

1.97K viewsedited 07:32