📅 بیست و هفتم امرداد
— رام: روزشمار ایرانی معنادار

🗓#در_چنین_روزی به سال ۱۳۸۱، محسن محمدپور منیعات در خرم‌شهر، یا همان محمره متولد شد. او کودک کار و کارگر ساختمانی بود و در جریان اعتراضات آبان ۹۸ در درگیری‌های فلکه دروازه به دست مأموران یگان ویژه‌ی نیروی انتظامی در سن ۱۷ سالگی کشته شد. مراسم خاک‌سپاری او نیز با تهدید نیروهای امنیتی در خلوت و سکوت رسانه‌ای برگزار شد.

🗓 روز بیست و هفتم امرداد سال ۶۳ هجری خورشیدی، سپاهیان اموی به رهبری مروان اول و عبیدالله بن زیاد در نبرد مرج، راحت بر قبیله‌ی قیس که هوادار خلافت عبدالله بن زبیر بودند، غلبه کردند و آسورستان (سوریه) را گرفتند.

🗓 حدود هزار و دویست سال بعد، در همین روز به سال ۱۲۸۸، آزادی‌خواهانی که محمدعلی‌شاه و مستبدان را شکست داده بودند، در تهران جشن گرفتند. در این روز مراسمی مفصل در خانه‌ی ظهیرالدوله برگزار شد که آن را جشن «نصرت ملی» نام نهادند. حاضران در این مراسم، ورودیه‌ای پرداختند که برای حمایت از «خانواده‌های شهیدان جنگ مشروطه» هزینه شد.

رخدادهای کوچک دیگری هم در این روز پس از آن رخ داد.

🗓 در ۱۳۰۶ مجلس شورای ملی عهدنامه‌ی امنیتی و دوستی دوطرفه با دولت شوروی امضا کرد.

🗓 در ۱۲۹۸ انگلستان موفق شد جدایی افغانستان از ایران را تثبیت کند و استان‌های بلخ و هرات و کابل و قندهار که در اشغال نظامی انگلیسی‌ها بود، با این نام نوساخته به کشوری نو بدل شد.

این روز برای حقوق زنان هم اهمیت داشته است.

🗓 در سال ۱۳۰۷ زنان در ایران شناسنامه‌ای مستقل از مردان پیدا کردند و این سه سال پس از قانون اجباری شدن شناسنامه برای مردان (۱۳۰۴) بود. ناگفته نماند که استقلال حقوقی زن از مرد، از همان ابتدای کار در ایران محترم بود و بر خلاف تصور عوام، چنین نبوده که زنان از نظر حقوقی، دنباله‌ی شوهران یا پدرانشان قلمداد شوند. در واقع پس از تأسیس اداره‌ی «سجل احوال» در سال ۱۲۹۷، اولین شناسنامه‌ی جدیدی که در ایران صادر شد، به یک زن تعلق داشت و به تاریخ ۱۲۹۷/۳/۱۰ برای دختری به نام فاطمه ایرانی مُهر خورد. در همین روز به سال ۱۲۹۹، اصل نوزدهم قانون اساسی آمریکا تصویب شد و بر مبنای آن، زنان حق رأی به دست آوردند. ناگفته نماند که استقلال کامل حقوقی زنان از مردان،‌ یعنی لغو قانونی که اموال زنان را بخشی از اموال شوهرانشان قلمداد می‌کرد، در انگلستان به سال ۱۳۶۴ پس از همه‌پرسی و با کسب ۵۴ درصد آرا تحقق یافت!

📅 حوادث تاریخی جهان
🗓 در انگلستان در فاصله‌ی قرن دوازدهم تا هجدهم میلادی حدود پانصد زن به جرم استفاده از طلسم و جادو کشته شدند، اما مخاطره‌ی تعصب دینی تنها دامنگیر زنان نبود. در بیست و دومین سالگرد این جادوگرکشی (در سال ۱۰۱۳) اوربان گراندیه[6] کشیش کاتولیک فرانسوی که با عزب ماندن کشیشان مخالف بود و با زنان روابطی صمیمانه داشت، با تحریک کاردینال ریشیلو[7] که دشمن او بود، به جرم جادوگری بر دیرک بسته و زنده زنده سوزانده شد. بنا به پژوهش آلدوس هاکسلی[8] علت اصلی مرگ این کشیش نگون‌بخت آن بود که دعوت خصوصی زنی را که رئیس صومعه‌ای بود رد کرد! در نتیجه، وی دسیسه‌ای چید و زنانی را که با او رابطه داشتند برانگیخت تا شهادت دهند او طلسمشان کرده و با دیوی به نام اشمودای (شکلی عبری‌شده‌ی اشموغ اوستایی) ارتباط دارد. در نتیجه، این مرد وسوسه‌گر طلسم‌کننده‌ی پیرو اشمودای دیو(!) را در میدان شهر آتش زدند!

🌐 مطالعهٔ ادامه و «رام» کامل امروز

➖➖➖

🌾 @ReadAllAboutMemories
🌾 @Naqdagin

📅 بیست و هشتم امرداد
— رام: روزشمار ایرانی معنادار

🗓#در_چنین_روزی به سال ۶۰۸ هجری خورشیدی (۲۰ رمضان ۶۲۶ ق.) یاقوت حموی مورخ و نویسنده‌ی نامدار ایران‌زمین درگذشت.

🗓 درگیری انگلیسی‌ها با دکتر محمد مصدق بر سر غارت منابع نفت ایران، پای آمریکایی‌ها را هم به میدان کشاند و در ۲۸ امرداد ۱۳۳۲، فشار شدید آمریکا و انگلیس به شاه جوان، به کودتای نیروهای هوادار شاه و سرنگونی دولت مصدق منتهی شد. مشروعیت شاه پس از این ماجرا چندان لطمه دید که بیست و شش سال بعد، به انقلاب ۱۳۵۷ منتهی شد.

🗓 بنا به گزارش سایت بی بی سی، اسناد جدید آمریکا حکایت از آن دارد که ایالات متحده و بریتانیا آن قدر به کنار زدن محمد مصدق از قدرت مصمم بودند که در نظر داشتند که اگر شاه از نقشه کودتای آنها حمایت نکند، خود او را از تخت سلطنت ساقط کنند.

🗓 این اسناد برای نخستین بار نشان می‌دهد که مقامات آمریکایی و بریتانیایی حدود یک ماه قبل از کودتای ۲۸ مرداد، گزینه روی کار آوردن یکی از برادران شاه را هم بررسی کرده بودند.

🗓 آمریکا و بریتانیا در آن دوران شاه جوان را یک "ساقه نازک" توصیف می‌کردند که به گونه‌ای "آزارنده" به تعهد و تضمین حمایت آنان نیاز داشت. با این حال، جلب حمایت آن "ساقه نازک" برای نقشه سازمان های جاسوسی آمریکا و بریتانیا حیاتی بوده زیرا دست کم بنا بر ارزیابی آمریکایی‌ها، ارتش بدون رضایت شاه شانس موفقیت نداشت؛ به علاوه، حتی اگر مصدق هم سرنگون می‌شد، نخست وزیر بعدی بدون پشتیبانی شاه توان اداره کشور و حل و فصل بحران نفت با بریتانیا را نداشت.

🗓 جلب همکاری شاه علیه نخست وزیر قدرتمندش کار آسانی نبوده. او در آن دوران چنان متزلزل و مشکوک بود که فکر می‌کرد بریتانیا در ظاهر علیه مصدق موضع می‌گیرد ولی در باطن قصد ساقط کردن وی از تخت سلطنت را دارد.

🗓 بنا بر یک سند مورخ ۳۱ اردیبهشت (۲۱ مه ۱۹۵۳)، شاه به منابع سفارت آمریکا در تهران گفته بود: «انگلیسی‌ها خاندان قاجار را بیرون انداختند و پدرم را سر کار آوردند. آنها پدرم را بیرون انداختند و می توانند من را هم بیرون بیندازند.»

🗓 این سند با نقل قول مستقیم از شاه می‌افزاید:‌ «اگر انگلیسی‌ها می خواهند که من بروم، باید فورا بدانم تا بی سر و صدا بروم.»

🗓 لوی هندرسون سفیر وقت آمریکا در تهران- او پیشنهاد کرده بود که باید شاه را تهدید کرد که اگر از عزل مصدق و نقشه کودتا حمایت نکند یکی از برادرانش شاه خواهد شد.

🗓 شاه به خاطر این شک و تردیدها در همراهی با نقشه کودتا مردد بود و از امضای فرمان عزل مصدق و انتصاب سرلشکر فضل الله زاهدی به نخست وزیری طفره می رفته به طوری که وقتی پسر ابوالقاسم کاشانی (مصطفی کاشانی) چهار ماه پیش از کودتا نزد شاه رفت و او را به برکناری مصدق و روی کار آوردن زاهدی تشویق کرد. بنا بر گزارش سیا مورخ دوم اردیبهشت ۱۳۳۲ (۲۲ آوریل ۱۹۵۳) شاه به پسر کاشانی پاسخ داد: «دو روز صبر کن، دو هفته یا دو ماه نه، فقط دو روز!».

🗓 این موضوع پیشتر در اسناد و کتب مختلف آمده که چطور سازمان‌های جاسوسی آمریکا و بریتانیا، اشرف پهلوی (خواهر دوقلوی شاه)، اسدالله رشیدیان (عامل بریتانیا) و ژنرال آمریکایی نورمن شوارتسکف (پدر) را نزد شاه فرستادند تا رضایتش را جلب کنند ولی شاه اراده و جرئت اقدام علیه مصدق را نداشت.

🗓 سیا سپس کرمیت روزولت - مأمور ارشد خود و از طراحان اصلی کودتا- را فرستاد که گفته می‌شود به شاه هشدار داد، کودتا بدون همکاری او هم انجام خواهد شد که در این صورت، آمریکا و بریتانیا دیگر از خاندان پهلوی حمایت نخواهند کرد و این سلسله می‌تواند منقرض شود.

🗓 بنا بر مهم‌ترین سند سازمان سیا راجع به کودتا - گزارش "سرنگونی نخست وزیر ایران مصدق" که برای مصارف داخلی سیا و نه با هدف تبلیغاتی نوشته شده بود و در سال ۲۰۰۰ میلادی به نیویورک تایمز درز کرد - روزولت در حالت ناامیدی به واشنگتن گزارش داد که بدون رضایت شاه کودتا فایده‌ای نخواهد داشت و باید تصمیم گرفت که آیا باید "فشار حد نهایی" را در ظرف دو سه روز آینده بر شاه وارد آورد یا این که کودتا را به تاخیر انداخت.

فشار حد نهایی
🗓 اسناد جدید منظور روزولت از «فشار حد نهایی» را تا حدی روشن‌تر می‌کند. بنا بر یک سند فوق‌سری که از حالت طبقه‌بندی خارج شده‌است، ....

🌐 مطالعهٔ ادامه و «رام» کامل امروز

#آینه_تاریخ
➖➖➖

🌾 @ReadAllAboutMemories
🌾 @Naqdagin

📺 در ۲۸ ماه چه بر ایران گذشت؟ (+)
— «دولت مصدق»، مسیری برای اقتصاد بدون نفت


#آینه_تاریخ #ایران
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📺 کودتا؛ شاه، مصدق، نفت (+)
— در ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ چه گذشت ؟


🗄پست مرتبط
📻 بررسی ۲۸ مرداد و جوانب آن
📺 مستند «کودتای ۵۳»؛ اسنادی از نقش نورمن داربی‌شایر و انگلیس
📕پیرامون مستند «کودتای ۵۳»
📕گذشته و آینده؛ پیرامون مستند «کودتای ۵۳»
📕واکاوی یک شکست ملی
📕 ۲۸ امرداد ۱۳۳۲: رویداد،‌ قیام یا کودتا؟ دکتر شروین وکیلی
📕کودتای ۲۸ مرداد و گزینه نهایی آمریکا-انگلیس: ساقط کردن شاه از تخت سلطنت

#آینه_تاریخ #ایران
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📺 کودتای ۵۳

🍂 کودتای ۲۸ امرداد و برکناری دکتر محمد‌ مصدق و بازگشت شاه به کشور پس از فرار به رم و مسائل مربوط‌ به ملی‌شدن نفت، پس از ۷۰سال، هنوز موضوعی زنده و جنجالی‌ست.

🍂 نقطه عطف داده‌های تاریخی پیرامون کودتای ۳۲، اطلاعات طبقه‌بندی‌شده‌ای بود که در سال ۲۰۱۷، دولت آمریکا از حالت محرمانه بیرون آورد و بنا بر آنها، مناسبات بین افراد و خیلی از موضوعات پنهان در کودتا آشکار شد.

🍂 از جمله آنکه، آمریکا و بریتانیا آنقدر به حذف محمد مصدق از قدرت مصمم بودند که در نظر داشتند اگر شاه از توطئه کودتای آنها حمایت نکند، خود او را از تخت سلطنت ساقط کنند. آنها حدود یک ماه قبل از کودتای ۲۸ امرداد، گزینه روی کار آوردن یکی از برادران شاه را هم بررسی کرده بودند.

🍂 محور این #مستند جنجالی، شکافتن نقش بریتانیا در کودتا، بویژه شخصیت مرموزی بنام نورمن داربی‌شایر است که از جمله مسئولیت‌هایش، پخش پول و سازماندهی برای کودتا بود و در ربودن، شکنجه و کشتن محمود افشار طوس، رئیس شهربانی، نقش داشته‌ و تمام مصاحبه‌‌اش با عوامل مستند «پایان امپراتوری»، با فرمان حکومتی حذف شده‌‌است.

⏬ ادامه و معرفی بیشتر


#آینه_تاریخ
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

📺 دروغگو ناجی نیست، چاه‌کنی‌ست که خودش هم در دروغ‌هایش غرق می‌شود
— رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۳)

🍂 اعتراف سیاستمداران مختلف آمریکا به «کودتا» و نقششان در آن


🗄پست مرتبط
📕رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۱)
وقتی انگلستان نیز به نقش کشورش در کودتا اعتراف می‌کند
📕رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۲)
در مشروطه چه کسی در صدر قدرت است و چه کسی نمادین؟
📕رضا پهلوی، بدون روتوش
📺 تعرض جنسی به محمدرضا عالی‌پیام و ارتباط رضا و یاسمین با اوباش و لمپن‌ها

#آینه_تاریخ #اپوزیشنقد
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📺 دروغگو ناجی نیست، چاه‌کنی‌ست که خودش هم در دروغ‌هایش غرق می‌شود
— رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۴)

🍂 اعتراف و عذرخواهی مکرر بیل کلینتون (رئیس‌جمهور امریکا) از «نقش فعال و اصلی» آمریکا در «کودتا» علیه «دولت دموکراتیک و با پشتیبانی مردمی» دکتر محمد مصدق [تسلیم تصمیم و اقدام قدرت بیگانه شدن شاه و نه فاعل اصلی بودن خودش]، و حمایت از صدام در جنگ، با وجود اطلاع کامل از اعمال وحشتناک او


🗄پست مرتبط
📕رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۱)
وقتی انگلستان نیز به نقش کشورش در کودتا اعتراف می‌کند
📕رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۲)
در مشروطه چه کسی در صدر قدرت است و چه کسی نمادین؟
📺 رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۳)
دروغگو ناجی نیست
📕رضا پهلوی، بدون روتوش
📺 تعرض جنسی به محمدرضا عالی‌پیام و ارتباط رضا و یاسمین با اوباش و لمپن‌ها

#آینه_تاریخ #اپوزیشنقد
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📺 دروغگو ناجی نیست، چاه‌کنی‌ست که خودش هم در دروغ‌هایش غرق می‌شود
— رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۵)

🎙اعتراف مادلین آلبرایت، وزیر خارجه اسبق امریکا

🍂 آمریکا «نقش مهمی در سازماندهی عملیات کودتا» برای سرنگونی «دولت مردمی» محمد مصدق، داشت.

🍂 دولت آیزنهاور اعتقاد داشت که دلایل استراتژیک، این عملیات را توجیه می‌کرد، اما کودتا به‌روشنی یک «عقبگرد برای توسعه سیاسی ایران» بود.

🍂 علاوه بر این، به‌مدت ۲۵ سال، ایالات متحده امریکا و غرب «به‌صورت مستمر» از رژیم شاه حمایت کردند، با وجود آنکه حکومت شاه، «به‌صورت وحشیانه‌ای مخالفان را سرکوب می‌کرد» (اگرچه برای توسعه اقتصادی اقداماتی هم کرد).

🍂 همانطور که رییس‌جمهور کلینتون بیان کرد، ایالات متحده باید سهم واقعی‌اش در بوجود آمدن «مشکلات بین ایران-آمریکا» را باید بپذیرد؛ حتی دربارهٔ سیاست سال‌های اخیر، دربارهٔ «حمایت از عراق در زمان جنگ با ایران»، متاسفانه «کوته‌بینانه» بوده‌است؛ به‌ویژه با توجه به تجربیات بعدی ما با صدام.


#آینه_تاریخ #اپوزیشنقد
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📺 دروغگو ناجی نیست، چاه‌کنی‌ست که خودش هم در دروغ‌هایش غرق می‌شود
— رضا پهلوی کی از خودارضایی دست می‌کشد؟ (۷)

🎙جک استراو، وزیر خارجه پیشین بریتانیا در گفت‌وگوی ۲۶ مرداد ۱۴۰۲:

🍂 بریتانیا در کنار سازمان جاسوسی «سیا»، پشت «کودتای ۲۸ مرداد» بود؛ در این مسأله اصلا بحثی نیست. اسنادی با عنوان «طرح لندن» نشان می‌دهد چگونه MI6 همراه با CIA، «کودتا در ایران» را طرح‌ریزی کردند. دخالت بریتانیا و آمریکا در کودتا، برای زمانی بلند مخرب بود و چهرهٔ آمریکا و بریتانیا را تخریب کرد.

🍂 «ما» و «آمریکا» (نه شاه بعنوان فاعل) مصدق را برکنار کردیم، به‌ آن شکلی (کودتا) که برکنار کردیم و شاه را بعد از فرارش به رم (بعد شکست مرحلهٔ اول کودتا)، به ایران برگرداندیم.

🍂 بعد از اینکه شاه را به ایران برگرداندیم، با حمایت ما، حکومتی پلیسی بسیار سفت و سخت، با کمک ساواک برقرار کرد و جامعه مدنی (آرمان‌های مشروطه) و سیاست‌ورزی در ایران را بسیار تضعیف کرد که البته تا حدی جواب گرفت، ولی در نهایت، اشتباهات زیادی کرد و خودش را در میان اقشار مختلف جامعه، منزوی کرد که به خیزش ۵۷ انجامید.

#آینه_تاریخ #اپوزیشنقد
➖➖➖

🌾@Naqdagin

🎧 تبارنامه‌ی «لومپن‌ها»
— به‌مناسبت هفتادمین سالگرد کودتای ۲۸ امرداد

✍️ #شروین_وکیلی | 🎙 سوسن آذیش


🗄پست مرتبط
📻 فرج سرکوهی از کمپ لمپن‌ها می‌گوید

#آینه_تاریخ #نقد_چپ
➖➖➖

🌾@Naqdagin | @sherwin_vakili

📘کودتا و کودتاگرایی

✍🏻دکتر #علیرضا_رجایی

🍂 ذات افسارگسیخته قدرت بطور طبیعی، میل به کودتا دارد. منتها در گذشته، چنین مفهومی برای توضیح "نظم ناموزون قدرت" به‌کار نمی‌رفت و اصولاً شناخته‌شده نبود؛ بدین دلیل که کودتا از مختصات طبیعی قدرت بود و ضرورتی وجود نداشت که میان قدرت و مفهومی که به آن کودتا می‌گوییم، تفکیکی صورت گیرد.

🍂 در واقع، قدرت همان کودتا و کودتا بخشی از نظام قدرت بود. این است که تمام تاریخ، چیزی جز کشمکش مداوم و ائتلاف‌های شکننده و فرصت‌طلبانه میان نیروهای بانفوذ که قبایل یا فئودال‌ها و اشراف بودند، نیست.

🍂 اما از زمانی که در تاریخ مدرن تلاش شد تا شکل نظم‌یافته‌ متفاوتی به سیاست داده‌شود و از قرن ۱۹ و با بسط مفهوم «جمهوری» یا پیش از آن، با تاسیس مفهوم «مشروطیت»، دولت‌های ملی اروپایی شکل گرفتند، مفهوم‌کودتا در بیرون‌ از سازمان‌ دولت تعریف شد و درواقع کودتا بتدریج از معنای ذاتی قدرت بیرون افکنده‌شد و معنای" جابه‌جایی‌های توطئه‌آمیز قدرت، از مدار مسیرهای تعریف ناشده رسمی" را پیدا کرد.

🍂 با این وجود، کودتاها هم‌چنان پدیده‌هایی نیستند که از بیرون ساختار دولت تحمیل شوند بلکه در هر کجا که دولت هنوز شکل بالنسبه تثبیت شده‌ دولت‌های دموکراتیک را کسب نکرده‌باشد، می‌شود احتمال داد که محتوائاً، خصلت کودتایی داشته‌باشد و از این جهت نیز پیوسته در معرض براندازی یا جابه‌جایی‌های ناگهانی، پیش‌بینی‌نشده و توطئه‌آمیز است.

🍂 این معنا شاید عجیب به نظر آید، اما امتداد چنین بحثی ممکن است حتی ما را به این نتیجه برساند که مرزبندی کلاسیک میان کودتا و انقلاب چندان دقیق نیست و دولت‌های ناقص که هنوز مدارهای مدرن تأسیس دولت را طی نکرده‌اند، گاهی با انقلاب‌های سراسری‌ای روبرو می‌شوند که هدایتشان را رهبرانی عهده دارند که از نفوذ خود برای کسب قدرت فردی و به کنار زدن رقبای سیاسی خود بهره می‌برند. گونه‌هایی از چنین انقلاب‌هایی را رهبران جریان‌های میرای تاریخی هدایت می‌کنند و ارتجاع و اَشکالی از فاشیسم را با نام استقلال‌طلبی، استعمارستیزی یا سوسیالیزم به جمعیت‌های هیجان‌زده و بسیج‌شده می‌فروشند.

🍂 یکی از اندیشمندان سیاسی عصر نهضت ملی شدن نفت و از حامیان جوان دکتر مصدق در جبهه ملی و پس از کودتا در نهضت مقاومت ملی، محمدعلی خنجی بود که بررسی برخی مواضع هشیارانه‌اش در آن سال‌ها، شاید به بحث ما کمک کند.

🍂 او وکیل بود و دارای دکترای اقتصاد از دانشگاه پاریس و در سال ۳۲ تنها ۲۸سال داشت. باوجود جوانی، درنتیجه تحلیل مفصلی که اوایل تیر۳۲ و در جلسه هیات اجراییِ «نیروی سوم» از تحولات بین‌المللی ارائه داد، استدلال کرد که مناسبات جهانی، به‌نفع این مرحله از مبارزات ملت ایران نیست و درنتیجه، هرگونه اقدام دول غربی برای سقوط دولت مصدق محتمل است. این پیش‌بینی یک ماه پیش از کودتا بود، اما خلیل ملکی در نیروی سوم، وی را دچار مالیخولیا دانست.

🍂 یک دهه بعد، براساس تحلیلی که از ساختار نهادهای مذهبی در ایران داشت، با پیشنهاد اعلام حمایت جبهه ملی از ناآرامی‌های ۴۲، مخالفت کرد و گفت: «بهتر است ۲۰ سال دیگر صبر کنیم و با روحانیت متحد نشویم».

🍂 همچنین و متعاقب آن، خنجی در اردیبهشت سال۴۳-وشاید درنتیجه‌ی ارزیابی وی از ورود ایران به وضع انقلابی و رهبری مقدر آن- نوشت: انقلاب‌های خشونت‌آمیز و خونبار، نه تنها جنبش‌هایی مترقی و آوانگارد نیستند، بلکه تحولاتی ارتجاعی‌هستند». اوافزود: «عصر انقلاب‌ها و قیام‌های خونین سپری شده‌ و تاریخ به مرحله جدیدی از سیر خود گام گذارده‌است. ما درآغازعصری به‌سر می‌بریم که می‌توان آن را عصر سیر آگاهانه تاریخ نامید».

🍂 احتمالاً منظور خنجی از به پایان رسیدن عصرانقلاب‌های خونین، نه از موضع امکان وقوع آنها، بلکه از نظر احتمال به نتیجه رسیدن انقلاب‌ها بوده‌؛ زیرا وقوع یا عدم وقوع انقلاب‌ها، پیش‌بینی‌پذیر نیست، اما می‌توان درباره مثمر ثمربودن یا نبودنشان احکامی صادر کرد.

🍂 او بسیار زود، در ۴۶سالگی، در ۱۳۵٠ درگذشت و فرصت نکرد در یکی از تعیین‌کننده‌ترین دهه‌ها، نظریات عمیق و قابل تامل خویش را بارورتر سازد، اما آن‌ چه اهمیت دارد این است که خنجی، ساختار انقلابِ محتملی که زمینه‌هایش را در سال‌های ابتدایی دهه۴۰ و محتوای رهبری و نیروی اجتماعیِ اصلیِ حامی آن می‌دید، «در تعارض با ساختار نهضت ملی ایران و رهبری آن یعنی دکتر مصدق» می‌دانست و به‌همین‌جهت، عمیقاً معتقد بود، چنین انقلابی، جایگزین و آلترناتیوی برای «کودتا» نیست و بسیار زود، خطر ارتجاع را‌گوشزد کرد.

🍂 هشدار خنجی، اما چندان شنیده نشد و ضدیت درست و سنجیده نیروهای سیاسی با کودتای ۲۸ مرداد، بسیاری از آنها را از ارزیابی دقیق جریان‌هایی که هرچند مخالف دربار اما، پایگاه تاریخی ارتجاع بودند، بازداشت و‌ کمتر به مولفه‌ای توجه کردند که خنجی آن را «سیر آگاهانه تاریخ» می‌نامید.


#آینه_تاریخ
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📘سندی دیگر از کودتا؛ در هنگام عزل و نصب، مجلس منحل نشده‌بود
— انتشار نسخه منتشرنشده فرمان انتصاب فضل‌الله زاهدی به نخست‌وزیری، بعد از ۷۰ سال

🍂 پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز اسناد انقلاب اسلامی: فرمان انتصاب سپهبد فضل‌الله زاهدی به نخست‌وزیری در ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ صادر شد یا ۲۳ مرداد؟ پاسخ به این سؤال از این جهت اهمیت دارد که به یکی از مهمترین مناقشات درباره مخدوش بودن فرمان محمدرضاشاه پهلوی که بامداد ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ توسط سرهنگ نعمت‌الله نصیری، رئیس گارد شاهنشاهی تحویل داده شد، پایان می‌دهد.

🍂 آشفتگی در نسخه دست‌نویس فرمان، این ظن را تقویت می‌کند که این نامه ابتدا مهر شده و سپس حکم نوشته شده است چنانکه نویسنده در این سربرگ «سفید مهر» ابتدا سه سطر را نوشته و سطر چهارم را با فشردگی هرچه تمام‌تر در کنار امضای شاه به پایان رسانده تا متن از امضا تجاوز نکند در حالی که در دیگر احکام یا نامه‌ها امضا زیر متن است.

🍂 تاریخ فرمان هم مشکوک است؛ اول سال قید شده، پایین آن ماه که به اشتباه «مراداد» نوشته شده و سپس روز که پررنگ بودن عدد ۲۳ احتمال دستکاری در اعداد یا افزودن روز توسط فرد دیگری را مطرح می‌کند چون حتی طرز نوشتن دو عدد ۲ و ۳ در روز ۲۳ نیز شبیه این دو عدد در تاریخ ۱۳۳۲ نیست. یا شاید در ابتدا ۲۲ نوشته شده و سپس ۲۳ شده است و این تفاوت در نوشتن اعداد روز به همین دلیل است.

🍂 در نامه دیگری که باز به صورت دست‌خط موجود است و شاه یک سال پس از فرمان نخست‌وزیری زاهدی پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، برای تقدیر از او نوشته و در کتاب خاطرات اردشیر زاهدی درج شده، تاریخ نخست‌وزیری زاهدی «۲۳ مرداد» قید شده است. البته نحوه نوشتن ۲۳ در این نامه و به‌خصوص عدد ۳ نیز شبیه عدد ۱۳۳۲ در پای نامه نیست.

🍂 مرکز اسناد انقلاب اسلامی در هفتادمین سالگرد کودتای آمریکایی - انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، برای اولین بار نسخه ماشین‌نویسی‌شده فرمان انتصاب زاهدی به نخست‌وزیری را منتشر می‌کند که دفتر نخست‌وزیری اصالت آن را تائید کرده بود. تاریخ این حکم ۲۲ مرداد ۱۳۳۲ است، نه ۲۳ مرداد.

🍂 نسخه ماشین‌نویسی‌شده فرمان انتصاب فضل‌الله زاهدی به نخست‌وزیری
در واقع برخلاف ادعای ۷۰ ساله که تغییر نخست‌وزیر توسط شاه در دوران فترت مجلس را طبیعی و قانونی جلوه می‌دهد، در ۲۲ مرداد (حتی ۲۳ مرداد) هنوز مجلس هفدهم شورای ملی منحل نشده بود که شاه بتواند در غیاب آن نخست‌وزیر منصوب کند. یکی دیگر از اسناد موجود در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، اعلامیه انحلال دوره هفدهم مجلس شورای ملی است که روز ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ (سه روز بعد از حکم نخست‌وزیری زاهدی) نوشته و همان روز با امضای دکتر مصدق در مطبوعات منتشر شده است.

🌐 اسناد در «مشاهده فوری»


#آینه_تاریخ
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📺 سخنان #افشین_جعفرزاده در جلسه گفتگوی #موسی_غنی‌نژاد و کاشانی

🍂 بر این باور نیستم که بایستی این موضوع را به عرصه ابدی نزاع فکری و سیاسی ایران بدل کنیم، اما شوربختانه شاهدیم رویکرد برخی مدعیان، گاه سخت سوگیرانه، غیرمستند، غیرعلمی و زمان پریشانه است.

🍂 مجلس هفدهم در ۲۲ تا ۲۳ مرداد ۱۳۳۲ (تاریخ حکم نصب نخست‌وزیر جدید) از نظرگاه حقوقی منحل نشده بود و دوران فترت نبود که شاه شخصا و بدون تصمیم‌گیری مجلس، حقّ عزل داشته‌باشد.

🍂 مصدق دربرگزاری رفراندوم، هدفی به جز کسب نظر «منشا اصلی قدرت» (طبق خود قانون مشروطه)، یعنی ملت، پس از عدم همراهی شاه در توشیح فرمان انحلال مجلس (بعد از خالی شدن جلسات مجلس در آن برهه حساس) را نداشت.

🍂 مجلسین شورای ملی و سنا با فرمان پادشاه در ۲۸ آذر ۱۳۳۲ منحل شدند.

🍂 در کلیه اسناد محرمانه دولتی آرشیوی منتشر شده توسط آمریکایی‌ها و بانک جهانی [و مصاحبه‌های وزرای خارجه انگلیس و روسای جمهور آمریکا]، بارها از واژه کودتا (Coup) استفاده شده‌است. روند رخدادها هم همین را نشان می‌دهد.


#آینه_تاریخ
➖➖➖

🌾@Naqdagin

📘در ناحقی و خسرانِ کودتا

✍🏻 #رضا_زمان

🍂 از نظرگاهِ اخلاق و سیاستِ حق‌مدارانه، یعنی اخلاق و سیاستِ معطوف به حق و قانون - یا به تعبیر دیگر اخلاق و سیاستِ عدالت‌گرا - اگر بخواهیم بنگریم، ۲۸ مرداد کودتایی بود ناحق و ناعادلانه؛ فارغ از نتیجه و پیامد، و داوری درباب اشخاص، کودتا علیه دولت مصدق خلاف حق و عدالت بود؛ کودتا ناحقّ بود، چه مصدّقْ خوب و چه بد.

🍂 مستندات و شواهد تاریخی، برای کودتا بودن کفایت می‌کند: عزل، خلاف رویهٔ متعارف بود؛ براندازی مصدق با برنامه و نقشهٔ دولت خارجی، مساعدت و همراهی نیروهای داخلی و فشار و دخالت نظامی، که در میان اسناد و مدارک و گفته‌ها و ناگفته‌ها عیان شده، انجام شد.

🍂 کودتا، ناحق و ناعادلانه بود، چون اِعمال زور و اقتداری بود، فراتر از حق، عليه یک دولتِ قانونی و کمابیش دموکراتیک، یعنی دولت ملی‌گرای مصدق.

🍂 روشن است که ماهیّت قانونی و کمابیش دموکراتیک دولت مصدق، در سنجش کودتا تعیین‌کننده‌است؛ نه شاه و نه دولت‌های خارجی، از حقّ کودتا علیه دولتِ قانونی و دموکراتیک بهره‌مند نبودند؛ نه حقّ داخلی و نه حقّ بین‌المللی.

🍂 کودتا علیه دولتِ قانونی و کمابیشِ دموکراتیکِ مصدق، هم فراتر از حقّ قانونی شاه در دوران فترت بود (چون مبتنی بر عملیات خارجی بود) [هر چند این ادعای «دوران فترت» نیز با اسنادی که دیروز و بعد از ۷ دهه منتشر شد، باطل شد]، هم خلاف اصل دخالت بشردوستانهٔ خارجی (چون عليه دولت قانونی بود)؛ پس ایرانیان مُحقّ‌اند به کودتا چونان تجاوز به حریم و حاکمیتِ قانونی و ملیِ خود، که در حدود کمابیش دموکراتیک سامان یافته بود، بنگرند.

🍂 اما به «غایت» هم بنگریم و اخلاق و سیاست معطوف به فایدهٔ عام را در نظر داشته باشیم، بازهم ۲۸ مرداد یک کودتای زیان‌بار و شرارت‌آفرین بود. کودتای ۲۸ مرداد، عوارض و عواقب شوم و ناشایستی برای ملت ایران داشت و از حیث غایت‌گرایانه، یک خسران ملی بود.

🍂 جدا از آشفتگی‌ها، کودتا آغازی نو برای استبدادِ مُطلق شاهانه، مبتنی بر اقتدار فراقانونی و متکی بر خودکامگی تک‌حزبی و استوار بر اختناق و سرکوبِ سیاسی بود که این امر، معنایی جز شکستِ کاملِ رشد فرهنگ‌ِ دموکراتیکِ ملی نداشت. فرهنگِ سیاسی در جامعهٔ بستهٔ استبدادزدهٔ سرکوب‌شدهٔ ایرانی، پس از کودتا، برای تکثر سیاسی، بسیار بسیار تنگ و تاریک شد؛ تکثری که از بناهای ضروری دموکراسی‌ست.

🍂 در پناه استبداد و اقتدار و در نبودِ دموکراسی و در غیبتِ تکثر، فرهنگِ سیاسی به رادیکالیسم مبتلا گشت و همین راهِ انقلاب و براندازی را در ایران گشود. انقلابْ ضرورتِ تاریخی کودتا نبود، اما انقلاب بهمنی و کودتای مردادی، خویشاوند تاریخی یکدیگرند. کودتا، چرخشی بود در تاریخ ایران به نفع استبداد و به زیان دموکراسی.


#آینه_تاریخ #ایران
➖➖➖

🌾@Naqdagin | @shahrvand_sabz