آموزشکده توانا

جهل و سقوط تمدن‌ها

مصطفا آل‌احمد

تمدن‌ها می‌میرند و این مرگ همیشه ناگهانی نیست؛ تاریخ نشان می‌دهد فروپاشی تمدن‌ها همیشه با جنگ یا دشمن خارجی صورت نمی‌گیرد، بلکه آن‌گاه که جامعه‌ای ، علم را تحقیر و به ایدئولوژی جهل و خرافات سلام می‌کند، فروپاشی تمدنی آغاز شده است. وقتی علم، این ابزار حقیقت، بی‌ارزش می‌شود، ایدئولوژیِ دروغ شکل می‌گیرد.
رهایی از جهلی که طی دهه‌ها بر جامعه مسلط شده است، آسان نخواهد بود و حتی انقلاب‌ها نیز اگر بر بستر آگاهی اجتماعی شکل نگیرند، کاری از پیش نخواهند برد. ملتی که یک بار به جهل تن می‌دهد، تاوانش را نسل‌های گوناگون با فقر، بیماری، جنگ، خشونت و عقب‌ماندگی خواهند داد. هر تمدنی، بدون آگاهی، دیر یا زود به سوی زوال خواهد رفت.
فاجعه از جایی آغاز می‌شود که دانشمندان، پزشکان، مهندسان، وکلا، معلمان، هنرمندان و دیگر گروه‌های مرجع، سرنوشت عمومی را رها کنند و رفاه و امنیت شخصی را بر مسئولیت جمعی ترجیح دهند. در چنین وضعیتی، عرصه‌ی عمومی خالی از کنش‌گران می‌ماند و قدرت به دست نیروهایی می‌افتد که نه دغدغه‌ی فرهنگ دارند، نه انسان، نه آینده و نه طبیعت.
نتیجه‌ی این شرایط، فقط یک بحران سیاسی نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از فروپاشی‌هاست: فساد ساختاری، دزدسالاری، تخریب محیط زیست، گسترش فقر و خشونت، جنگ و در نهایت زوالِ تدریجیِ یک تمدن.
تمدن، بیش از هر چیز، به انسان‌های آگاهی نیاز دارد که بتوانند فراتر از منافع فردی بیندیشند؛ انسان‌هایی که نسبت به حقیقت، عدالت، رنج دیگران و سرنوشت مشترک، احساس مسئولیت کنند. انسان‌هایی که به جای خرافات به علم اقتدا کنند. به قول آدورنو:

«شرطِ تکرار نشدنِ آشویتس، پیش از هر چیز، آگاهی است.»

روشن است که وظیفه‌ی این آگاهی‌بخشی، بر عهده‌ی گروه‌های مرجعی است که نسبت به مسائل اجتماعی احساس مسئولیت کنند و منافع شخصی را بر منافع جمعی ترجیح ندهند.

هیچ استبدادی بدون مشارکت و سکوتِ نخبگان و همچنین ترس توده‌‌ها پایدار نمی‌ماند.

۳۱ اردی‌بهشت ۱۴۰۵

#مصطفا_آل_احمد

برگرفته و بازنگری از صفحه نویسنده
#جنگ
#جهل
#تمدن

@Dialogue1402

❤8👍3👌1

1.5K views05:43