نقدآگین

📘معاويه در منابع مستشرقان غربی و اروپایی
— قسمت اول

✍🏻 #مسعود_باب‌الحوائجی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @translate52arabic

2.38K views13:31

📘معاويه در منابع مستشرقان غربی و اروپایی

✍🏻 #مسعود_باب‌الحوائجی

🍂 این بحث به لحاظ تعدد این خاورشناسان سخت درازدامن است و حوصله‌ای نیز می‌طلبد که به خیال بحر پختن، اقرب و شبیه‌تر است. اما یکی از معروفترین و متأخرترین این محققان غربی که درباره‌ی «معاویه» اظهار نظرهای شگفتی داشته، خاورشناس شکاک آلمانی «کارل هاینتس-اولیگ» است که اتفاقا در ژانویه دوماه پیش امسال در سن۸۴سالگی درگذشت.

🍂 وی که استاد دین‌شناسی دانشگاه زارلند و‌ یکی از بنیانگذاران بنیاد روشنگری آلمان بود، منابع قرن سوم هجری را که برای نخستین‌بار درباره‌ی معاویه سخن می‌گفتند، بس نابسنده و مشحون از افسانه‌ها درباره‌ی او و دیگر صحابه می‌دانست.

🍂 برای همین او با دستیار خود«گرد رودیگر پوین» برای کتاب ریشه‌های پنهانی اسلام مدل نوینی از تحقیق در تاریخ اولیه را پایه‌گذاری کردند که به جای رجوع به کتاب‌های قرون دوم و سوم، ترجیح دادند به بررسی مسکوکات عربی و بیزانسی و کتیبه‌های کوهستان‌های عربی تا شام و قبةالصخره در اواخر قرن هفتم میلادی رجوع کنند.

🍂 همین اندازه می‌توان گفت که یافته‌های این دو محقق چنان حیرت‌آور و غافلگیر کننده بود که نخستین منتقدان آنها پیش از هرکجا، نخست خاورشناسان دیگر اروپایی و غربی بودند کسانی چون گرگور شولر و تیلمن ناگل دیگر خاورشناس آلمانی ادعاهای اولیگ را ناباورانه و بسا مضحک خواندند اما یک چیز به صورت قدر مُسلّم با یافته‌های اولیگ و دستیارش متیقن شد و آن فقدان منابع معتبر درباره‌ی معاویه و دیگر خلفا تا اواخر قرن دوم هجری است.

🍂 اولیگ در کتاب (DER fruhe Islam) که به بازسازی انتقادی تاریخ اولیه‌ی اسلام جوان پرداخته، صریحا زندگینامه‌های معاویه از قرن سوم به بعد را اسطوره‌ای خوانده که هیچ ارتباطی با معاویه نخستین ندارند.

🍂 وی می‌‌نویسد:

بنابر کتیبه‌ها و سکه‌های ضرب‌شده‌ی بیزانسی، تنها چیزی که از وی تا اواخر قرن نخست هجری می‌دانیم از او به عنوان فرمانروایی نسطوری یاد شده که به سزار روم ((طلا و اسب)) خراج می‌داده است.

🍂 به گفته‌ی اولیگ، این اسطوره‌ی قرن سومی به دقت برای اهداف سیاسی و کاشتن در ذهن توده‌ها بافته و ساخته شده، که تاروپودش گاهی با عشق علاقمندانش و گاه نیز با نفرت دشمنانش بافته می‌‌شود.

🍂 یک مثال از قسمت سوم سریال «معاویه» محصول کشور سعودی بزنم در اوایل این قسمت به وفور شاهدیم که در مکالمه‌ای که معاویه با خالد و دیگر صحابه دارد بارها از کلمه سیاست و «سیاس» نسبت به او سخن گفته می‌شده! این إلقاء در این سریال دقیقا از جنس همان برساخت‌هایی است که اولیگ از آن سخن می‌گوید، به این دلیل که واژه‌ی( سیاست) و دیگر مشتقات آن در قرن نخست به هیچ وجه کاربرد امروزی آن را نداشته است.

🍂 مثال دیگر، در آغاز قسمت سوم این سریال از بیرق‌های سیاه به وفور استفاده شده، با اینکه می‌دانیم پرچم‌های سیاه تا زمان دولت عباسیان به هیچ وجه در زمان خلفا معمول نبوده است؛ حتا آن روایت که پیامبر با لباس و جامه‌ی سیاه وارد یثرب شد راوی آن ابومسلم خراسانی است و به همین دلیل هم بی‌گمان امارات جعل و وضع بر آن حاکم است.

🍂 مثال دیگر، در این قسمت شاهدیم که وقتی خلیفه دوم برای فتح قدس عازم می‌شود علی‌بن ابیطالب را جانشین خود در مدینه قرار می‌دهد. این نقل نیز سخت ساختگی است که فقط «برزنجی» در بخش کتاب خود ((الصحيح من تصحيحه لتاريخ الطبري)) آورده و بر ضعف سند و راویان مجهول آن تاکید کرده است (صحيح الطبري ج3 ص247).

🍂 در بخش دیگری که سریال ورود عمر خلیفه دوم را به شهر قدس نشان می‌دهد شکوه تاریخی و لباسهای فاخر او بسیار چشمگیر است در حالی که از معروفترین روایاتِ بسا مستفیض، تاریخ‌نگاران آورده‌اند که عمر با لباسهای وصله‌دار و پینه‌دوزی شده و مندرس وارد شهر قدس شد که شگفتی اسقف اعظم کنیسه‌ی بیت‌المقدس را برانگیخت.

🍂 خلاصه‌ی سخن اولیگ در برساخت‌های سیاسی تاریخ ادیان چیزی از این قبیل است که امسال در سریال معاویه به وفور، شواهد آن را ملاحظه می‌کنیم. که می‌تواند دامنه‌ی این بحث را امتداد بیشتری بخشد.

🗄پست‌ مرتبط
📕 سال هجری یا سال اعراب؟
📻 شبه‌علم: پژوهشکدۀ اناره یا اتکای غیرانتقادی به تاریخ اسلام؟
📕 چرا بخش عرفانی نهج‌البلاغه از علی نمی‌تواند باشد؟ (نهج‌البلاغه در آینۀ قرآن)
📕نهج‌البلاغه و علی؟
📕بررسیِ خطبۀ همام
📓 آیا علی یک شخصیت واقعی در تاریخ بود؟
📓سخنانِ سرگردان؛ از پیشوایان یا دیگران؟

.

#بازنگری #نقد_اسلام #معاویه