نقدآگین

📗فرآیند تفکر و فرآوردهٔ تفکر

✍️#علیرضاموثق

🍂 در خصوص مقولهٔ تفکر باید به دو مقام و به تفکیکی مهم بین فرآیند تفکر و فرآوردهٔ تفکر عنایت کرد. روش و فرآیند تفکر دو مؤلفه دارد:

یکی، منابع «حجیت و معرفت و شناخت» است که «ادراکات حسی و نیز عقل» می‌باشند و منبعی به نام «شهود معنوی و وحی»، توهمی بزرگ است که هیچ معرفت‌شناسی آن را به عنوان منبع معرفت به رسمیت نشناخته است؛

مؤلفهٔ بعدی، استدلال است و مفاد استدلال نیز از منابع شناخت (یعنی از ادراکات حسی و عقل) اخذ می‌شود. استدلال از حیث صورت و شکل، سه نوع است: قیاسی و استقرائی و استنتاج بهترین تبیین.

🍂 وقتی ما کسی را دعوت به تفکر می‌کنیم و یا وقتی وارد فرآیند تفکر می‌شویم، نتیجه پیشاپیش به نحو قطعی معلوم نیست. نمی‌توان به کسی گفت که وارد فرآیند تفکر شود، اما به این نتیجه برسد که امام زمان ۱۲٠٠ ساله وجود دارد و یا قرآن، سخن الله است.

🍂 همچنین توجه به تفکیک بین دو مقام «گردآوری» و «داوری» نیز در خصوص موضوع تفکر مفید است. ما در مقام گردآوری، می‌توانیم ایده و موضوعی رل حتی از رؤیا و یا از اسطوره‌ها اخذ کنیم، لکن برای اینکه ایدهٔ مطروحه، ارزش معرفتی بیابد و به حوزهٔ علم که حیث و جنبهٔ عمومی و مشاع دارد عرضه شود، لازم است تا در مقام داوری از فرآیند تفکر عبور کند و با استدلال‌های مبتنی بر منابع شناخت، موجه شود. نمی‌توان گفت که «الف، جیم است»؛ زیرا در رؤیا یا وحی چنین دیده‌ شده‌است.

🍂 فرآوردهٔ تفکر، یعنی معرفت و علم بشری نیز چند حوزه دارد: منطق، ریاضیات، علوم تجربیِ طبیعی، علوم تجربیِ انسانی، تاریخ و فلسفه که به مقولاتی چون عدالت و زیبایی و معنای زندگی و ذات هستی می‌پردازد.

🍂 هرچه به اقتضای موضوع تفکر، جمع‌آوری شواهد عینی و تحقیق‌پذیر به نحو همگانی، دشوارتر می‌شود، اختلاف‌نظر بین عالِمین نیز بیشتر می‌شود. تبیین یک شیء مثل آب، با تبیین پدیداری اجتماعی مثل انقلاب ۵۷ متفاوت است و هر دو با توصیف و تبیینِ یک رخداد در گذشتهٔ بسیار دور متفاوتند. ما به برخی از اشیاء طبیعی برای پژوهش احاطه داریم، اما انقلاب ۵۷ در جهان معاصر، با علل متنوع، حادث شده‌است و سپس به سبب مرور زمان، به سرعت از احاطهٔ ادراکات حسی محققین خارج گشته‌است. در همین سیاق، رخدادهای تاریخی در گذشته‌های بسیار دور، از پژوهشگر فاصلهٔ زیادی دارند و باید با برخی شواهد به حدس و گمان در مورد آنها پرداخت و چه بسا با به دست آمدن شواهد جدید، نظریات قبلی تعدیل یا ابطال شوند.

🍂 متعاقب مقدمهٔ فوق می‌خواهم به این نکتهٔ مهم اشاره کنم که دعوت انسان‌ها به تفکر، تبعاتی دارد که باید به آن تن دهیم.

🍂 روح الله خمینی و علی خامنه‌ای، در اوایل انقلاب ۵۷، وقتی دانشگاه‌های کشور را بازگشایی کردند و از حقِ تحصیل و آموزشِ دختران دفاع نمودند، به خاطر دین‌خو بودن و گسست از «واقعیت و تفکر»، گمان می‌کردند که دانشگاه، مثل کارخانهٔ «پفک‌سازی» است که تجهیزاتی را فراهم کنیم و موادی را به کارخانه وارد نماییم و سپس، محصولی مشخص و از پیش تعیین شده به دست آوریم. شبیه به ساختن مسجد که یکسری مواد تهیه می‌کنیم و نقشه و طرحی را به مهندسین می‌دهیم و در گام بعد، فرآوردهٔ مطلوب و مورد نظرمان ساخته می‌شود. آنها گمان می‌کردند که جوانان وارد دانشگاه می‌شوند و سپس باورمند به «مدعیات اسلام و امام زمان ۱۲٠٠ ساله و تئوری ولایت مطلقهٔ فقیه» از دانشگاه خارج و به سربازان حکومت اسلامی-آخوندی تبدیل می‌گردند. موضع قرآن نیز نسبت به مقولهٔ تفکر شبیه به خمینی و خامنه‌ای است و ضمن ادعای دسترسی به حقیقت مطلق، انسان‌ها را به تفکر دعوت می‌کند، اما اگر در فرآیند تفکر، به انکار اسلام و نبوت و قرآن برسیم، در دنیا با تبعیض و مرگ مواجه می‌شویم و در آخرت به جهنم ابدی می‌رویم. فی‌الواقع مراد قرآن از لفظ «تفکر»، تعبد و عبرت گرفتن از سرنوشت قوم عاد و ثمود و سدوم و عاموره است که تعبد نورزیدند و تسلیم الله (یعنی خدای موهوم ادیان) و آموزه‌های پیامبران نشدند و همگی، اعم از کودکان، قتل عام گشتند.

🍂 با آموزش علوم تجربی در مدارس و دانشگاه‌ها به کودکان و نوجوانان، آنها نه تنها به یکسری اطلاعات در مورد طبیعت و انسان و جامعهٔ انسانی دست می‌یابند، بلکه مهمتر از فرآوردهٔ تفکر، با فرآیند تفکر و با منابع شناخت و با استدلال‌ورزی آشنا می‌شوند و همین بسط عقلانیتِ استدلالی از طریق آموزش علوم تجربی است که ذهن انسان مدرن را با تصدیق «خرافات و اباطیل و احکام داعشی» در اسلام و با تصدیق نبوت و امام زمان ۱۲٠٠ ساله، به چالش دچار می‌کند و مآلاً نظام آموزشی، بیش از تولید عملهٔ فاشیسم مذهبی و سربازان ولایت، جوانانِ مخالف و منتقد و معترض نسبت به اسلام و حکومت اسلامی تولید می‌کند تا جایی که خامنه‌ای به امید یارگیری، به مداحان و طلبه‌های حوزه‌های علمیه و به عبارت دیگر، به فرودستان فرهنگی متوسل می‌شود.

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.52K viewsedited 17:55