دیگری تهدید نیست؛ فرصتی است برای ملاقات با خودِ پنهان
تحلیل یونگی از مقاومت در برابر تفاوت


از نگاه یونگ، مقاومت انسان در برابر دیگری ریشه در ساختار عمیق ناخودآگاه روان دارد.
هر فرد بخشی از خود، شامل خواسته‌ها، ترس‌ها، ضعف‌ها و ویژگی‌هایی که نمی‌پذیرد یا انکار می‌کند را به «سایه» تبعید می‌کند.
وقتی فرد با دیگری متفاوت روبه‌رو می‌شود، در واقع با بخشی از سایه خود مواجه می‌شود؛ بخشی که تحمل دیدنش دشوار است و می‌تواند تهدیدی برای انسجام روانی تلقی شود.
بنابراین، نپذیرفتن دیگری تنها دفاع در برابر خطر بیرونی نیست، بلکه گریز از رویارویی با بخش پنهان خود است که هنوز به سطح آگاهی راه نیافته است.

یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌هایی که یونگ این فرآیند را توضیح می‌دهد، برون‌فکنی (Projection) است. فرد آنچه را در خود نمی‌پذیرد، به دیگری نسبت می‌دهد و این باعث می‌شود تفاوتْ اضطراب‌آور و تهدیدکننده جلوه کند. به‌علاوه، «پرسونا» یا نقابی که انسان برای پذیرفته شدن اجتماعی بر چهره می‌زند، در مواجهه با دیگری متفاوت به چالش کشیده می‌شود؛ زیرا نشان می‌دهد این هویت ساختگی کامل نیست و هنوز بخش‌هایی از روان، از جمله سایه، ناپیدا و غیرتجربه‌شده باقی مانده‌اند.

مقاومت در برابر دیگری، از نگاه یونگ، صرفا دفاع روانی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از توقف در مسیر فردیت‌یابی است. فرآیند رشد روانی تنها زمانی ممکن می‌شود که فرد بتواند سایهٔ خود را شناسایی کرده، با آن آشتی کند و توانایی پذیرش تفاوت‌های دیگران را به دست آورد. در این دیدگاه، دیگری دیگر تهدید نیست؛ بلکه آینه‌ای است برای مشاهده خودِ پنهان، یادگیری و تکامل روانی.

یونگ نشان می‌دهد که پذیرش دیگری، به معنای باز کردن راهی برای مواجهه با بخش‌های انکارشده و کامل‌تر شدن روان است. هر مقاومت در برابر تفاوت، در واقع مقاومت در برابر مواجهه با خود واقعی است. بنابراین، رشد روانی و توسعهٔ ظرفیت انسان برای همدلی و درک دیگران، مستلزم شجاعت روانی برای رویارویی با سایه و پذیرش خودِ پنهان است.

#دیگری_ستیزی #یونگ #فروید #روان #رواداری #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

مظلوم‌گرایی و مظلوم‌نمایی دائمی
روان‌شناسی فرقه‌های مظلوم‌نما

یکی از خصوصیات بارز و تقریبا دائمی بعضی مذاهب، مظلوم‌گرایی و مظلوم‌نمایی است. مظلوم‌گرایی به این معنا است که این ادیان در موارد زیادی چنین تبلیغ می‌کنند که هر کسی که ضعیف یا ظاهرا مظلوم است، الزاما بهتر و نیکوتر است. مظلوم‌نمایی نیز به این معنا است که بخش بزرگی از رهبران و پیروان این سنت‌های دینی علاقه ویژه‌ای دارند خود را جزو مظلومان و «مستضعفین» جلوه دهند، حتی زمانی که شواهد به روشنی نشان می‌دهد خود آنان ستمگر و غاصب حق دیگران‌اند. چرا این ادیان این‌گونه‌اند؟

بخشی از پاسخ را باید در سازوکارهای روانی هویت جمعی جست‌وجو کرد. مظلوم‌نمایی، نوعی جایگاه سطحی اما مفت و مجانی فراهم می‌کند که روحانیون یا مومنان را از «نقد شدن» محافظت می‌کند؛ کسی که خود را قربانی تعریف می‌کند، پیشاپیش در موضع حق می‌نشیند و هر پرسش یا مخالفتی را به ظلمی تازه تعبیر می‌کند که می‌توان از آن شکایت کرد و حتی به شخص پرسشگر حمله نمود.

به علاوه مظلوم‌نمایی احساسات مخاطب ناآگاه را به بازی می‌گیرد: همان‌گونه که یک گدای حرفه‌ای با بازیچه‌کردن احساسات عابران از آنان پول دریافت می‌کند، یک مظلوم‌نمای حرفه‌ای هم با چنین کاری از سایرین امتیاز می‌ستاند. به این ترتیب ساخت یک تصویر یا ظاهر مظلوم‌نما، کارکردی سیاسی و اجتماعی می‌یابد: با این روش می‌توان هر عملی را توجیه کرد و هر حقی را به خود نسبت داد. حتی زمانی که این گروه‌ها به قدرت می‌رسند، همچنان خود را مظلوم می‌نامند، زیرا مشروعیت اخلاقی و سیاسی‌شان به حفظ همین تصویر وابسته است.

هم‌چنین به همین دلیل است که یکی از مهم‌ترین سازوکارهای درونی این نوع فرقه‌ها، برساخت دائمی یک «ظالم» دیوسیرت، ولو به صورت خیالی است، چرا که بدون وجود چنین ادعایی، اساس روایت فرقه فرومی‌پاشد. این ظالم دیوسیرت در هر زمان بسته به شرایط تغییر می‌کند: گاهی یک دین دیگر است، گاهی یک قومیت یا کشور دیگر، گاهی یک نظام اقتصادی (مثلا نظام بازار آزاد) و گاهی بخشی از مردم یک سرزمین. کسانی که در روایت مظلوم‌نماها، انگ شیطان و دشمن به پیشانیشان خورده و مقصر شناخته می‌شوند، تا اشکالات فرقه مسلط پنهان بماند.

#فرقه #شیعه #مظلوم_نمایی #حکومت_ایدئولوژیک #گفتگو_توانا

@Dialogue1402