🔍 نقد و بررسی دعای عرفه

📌 قسمت اول: نقد تاریخی؛ دعای عرفه از «حسین ابن علی» در سده‌ی یکم هجری نمی‌تواند باشد؛ بلکه از در سده‌ی دوم هجری نوشته شده‌است.

✍️#زهیر_میرکریمی
(۲/۲)

🔻 اما حامد خانی (فرهنگ مهروش) با شمّ علمی و با استفاده از روشی روزآمد، درباره‌ی انتساب دعا به حسین ابن علی تردید می‌کند و نشان می‌دهد که اشتباهی تاریخی در میان است. پژوهشی که او با استفاده از روش تحلیل درونی و بیرونی متنِ این دعا منتشر کرد بسیاری از باورهای پیشین درباره‌ی این دعای پراهمیت را دگرگون ساخت. این پژوهش نمونه‌ای قابل‌توجّه از کاربرد روش‌های متن‌پژوهانه برای بررسی اصالت و تاریخ‌گذاری متون روایی و دعایی است. البته این روش در حوزه‌های بایبل‌پژوهی و قرآن‌پژوهی در مطالعات غربیان مسبوق به سابقه است، اما کاربست آن در متون روایی و دعایی اسلامی جریانی نوپدید است.

🔻 چکیده‌ی یافته‌های فرهنگ مهروش عبارتند از:

🔅 ۱. معنای واژه‌ی «عرفه» در عنوان این دعا —برخلاف نظرهایی که آن را هم‌ریشه با «معرفت» و به معنای «شناخت» می‌دانند‌— به معنای «اعتراف» است. در واقع "در تقویم آیینیِ کهن فرهنگ اسلامی روز عرفه «روز اعتراف» بوده" است.

🔅 ۲. بخش پایانیِ دعا یا «ذیل دعای عرفه» ساختار و سبکی کاملاً مستقل و متفاوت با بدنه‌ی اصلی دعا دارد و تناسبی با سبک متون سده‌های یکم و دوم هجری ندارد، بلکه مشابه متون صوفیانه‌ی سده‌های متأخرتر است.

🔅 ۳. غیر از «ذیل دعای عرفه» که جزئی از دعا نبوده است، در متن اصلی دعا نیز سه بخش مجزا قابل شناسایی است که هریک می‌توانند یک دعای مستقل محسوب شوند. یعنی امکان دارد که دعای عرفه ترکیبی از چند دعای مستقل بوده باشد.

🔅 ۴. گوینده یا تنظیم‌کننده‌ی دعای عرفه نمی‌تواند امام سوم شیعیان، حسین ابن علی، در سده‌ی یکم هجری باشد.

🔅۵. راویانِ متأخرِ این دعا، کُنیِه‌ی امام سوم شیعیان، یعنی «اباعبدالله»، را با کُنیِه‌ی امام ششم شیعیان اشتباه کرده‌اند. در متون روایی، هم حسین ابن علی و هم جعفر ابن محمد مُکنّیٰ به «اباعبدالله» بوده‌اند.

🔅 ۶. راویانی که برای این دعا ذکر شده‌اند، یعنی بِشْر و بَشیر، دو برادر از فرزندان «غالب اسدی»، که معاصر «اباعبداللّه الحسین» بوده‌اند، از لحاظ تاریخی نمی‌توانسته‌اند که این دعا را از حسین ابن علی شنیده باشند و نقل کرده باشند.

🔅 ۷. راویان دعا به احتمال زیاد، دو برادر با نام‌های عبداللّه و اسحاق، فرزندان «غالب اسدیِ» دیگری در تاریخ بوده‌اند که از قضا از نسل همان بِشْر و بشیر هستند. نام‌‌های ایشان با نام پدرانشان خَلط شده است. این دو برادر از شاگردان، راویان، و کاتبان برجسته‌ی جعفر ابن محمد الصادق بوده‌اند.‌

🔅 ۸. بررسی تاریخی واژگان دعا نشان می‌دهد که این دعا نمی‌توانسته است که در سده‌ی یکم یا در سده‌ی سوم هجری صادر شده باشد. زیرا واژه‌های به‌کار رفته در دعا نشان می‌دهند که دعا در محیطی چندزبانه صادر شده است در حالی که حجاز در نیمه‌ی سده‌ی یکم هجری هنوز دربردارنده‌ی تازه‌مسلمانان با زبان‌های گوناگون نبوده است؛ همچنین، متن دعا با متون سده‌ی یکم هجری مشابهت ندارد. از سوی دیگر واژه‌هایی در دعا به‌کار رفته‌اند که در سده‌ی سوم معنای آن‌ها تغییر کرده بوده است، و دعا نمی‌توانسته در سده‌ی سوم نیز صادر شده باشد. یعنی دعا در سده‌ی دوم هجری نگاشته شده است.

🔅 ۹. گوینده دعای عرفه به احتمال زیاد، جعفر ابن محمد در سده‌ی دوم هجری است. این دعا از ابتدا برای ترویج اجتماعِ مردم در روز عرفه تنظیم شده است و کاتبان امام ششم، یعنی عبداللّه و اسحاق، از قبل برای نگارش آن آمادگی داشته‌اند.

🔻 این پژوهش بر صحّتِ بسیاری از تحلیل‌هایی که بر پایه‌ی انتساب این دعا به امام سوم شیعیان بنا شده‌اند تأثیر خواهد گذاشت. همچنین، نقدی بر توجیهات بعضی از عالمان مسلمان با گرایش‌های نوصدرایی خواهد بود که کوشیده بودند صدورِ ذیل دعا را «از لسانِ غیرمعصوم!» ناممکن بدانند. کاربست این روش در بررسی متن قرآن نیز می‌تواند نتایج جالب توجهی به دنبال داشته باشد.


📗 بخش‌هایی از مطالب این یادداشت برگرفته از متن مقاله است. برای دسترسی به مقاله بنگرید به:
خانی، حامد (فرهنگ مهروش). "دفاع از اصالت ادعیه‌ی اهل بیت: مطالعه‌ی موردی دعای عرفه." دوفصلنامه حدیث‌پژوهی ۱۰ (۱۳۹۲): ۵۷−۹۴.

#بازاندیشی #نقد_شیعه #نقد_ادعیه #حسین_بن_علی #طباطبایی

➖➖➖

🌾@Naqdagin

#بشنوید

🎧#آخوندیسم: ریشه‌های مداخلات صنف آخوند در جامعهٔ انسانی؛ جلسهٔ بیست و دوم

🎤 استاد #محمد_رضوانی

🔻حلاج و عدم ظهور فرق جدی‌ میان شیعیان و اهل اسلام

🔻ردیابی بازی مهدویت-رجعت از مرگ محمد تا تک‌تک امامان فرق #اهل_غلو

🔻فرقهٔ عمرویه و طرح ايدۀ «معصومیت و ولایت باطنی امامان»، فرقهٔ مخمسه و طرح ایدهٔ «نصب الاهی»، و ساخت اقتباس‌گرایانهٔ فرقهٔ شیعهٔ اثنا عشری در زمان #آل_بویه

🔻فضای آزاد خوارج متعصب را هم از اسلام بعنوان دین برتر برمی‌گرداند.

🔻زیارت‌عاشورای لعن‌محور به فرقهٔ لاعنه که از قرن یک وجود داشتند، برمی‌گردد که بالاترین ثواب را لعن می‌دانستند. سنت لعن مخالف، اول از همه توسط #علی آغاز می‌شود و بعد معاویه از او وام‌گیری می‌کند و در کل امت اسلام شیوع می‌یابد. عمر بن عبدالعزیز، دو کار مهم کرد؛ یکی برداشتن لعن (با بنیانگذاری علی)، و دیگری برداشتن جزیه‌گیری. لعن، به پیامبر هم برمی‌گردد که برخی مخالفینش را لعن می‌کرد.

🔻پسر زینب (خواهر #حسین_بن_علی) و شوهرش (پسر جعفر طیار، برادر علی) چه نامی دارد؟ #معاویه. کنیهٔ امام سجاد ابوبکر بود و...

🔻شاهچراغ انکار کنندهٔ امامت جواد بچه‌سال

#نقد_ادعیه

🌾@Naqdagin

🎧 امام دوازدهم چند همسر و فرزند دارد؟

🎙شيخ #عسکری_یحیازاده_خطیر

🔻طبق سخن رئیس اسبق شبکهٔ ولایت، «امام زمان بچه‌ها و زنان متعددی دارند و همسران و فرزندانش ممکن است که ایشان را نشناسند! چنانکه در زمان شاهنشاهی پهلوی، ایشان به خانه‌ای در تهران می‌رفته و خانومی تهرانی هم داشته‌است؛ ببینید چقدر این خانوم تهرانی زمان طاغوت خوب بوده که آقا به ازدواج ایشان رفته است؛ البته همسر و فرزندانش او را نمی‌شناختند».

🔻شیخ مفید به عدم وجود همسر و فرزند برای امام زمان باور دارد و تمام روایات مربوطه را ضعیف می‌داند در حالی که ملت ایران هر هفته در حال دعای به جان امام زمان و اهل و عیال او نیز هست.

🔻امام زمان را که دفن می‌کند؟ امام حسین؛ و سپس رجعت سایر امامان رخ می‌دهد!

#نقد_ادعیه #نقد_شیعه
#امام_زمان

🌾@Naqdagin

🎧 خلاقيت‌ اقتدارساز محمد

📌#آخوندیسم: ریشه‌های مداخلات صنف آخوند در جامعهٔ انسانی؛ ج۲۴

🎙 استاد #محمد_رضوانی


✂️ برش‌هایی از سخنان مطروحه در این جلسه را در عکس‌نوشته‌ها (اینجا) بخوانید.

➖➖➖

🌾@Naqdagin