‌
ورق بزنید

۲۰ دسامبر زادروز عزیز نسین، نویسنده‌ای جسور و دین‌ناباور از ترکیه است که با طنز تلخ خود، رنج‌ها و نابرابری‌های جامعه را به چالش کشید.

او با قلمی آزاداندیش و نگاهی انتقادی، مرزهای سنت و عقیده را درنوردید و یادگاری ماندگار از مبارزه برای آزادی و عدالت بر جای گذاشت.

یادش گرامی باد.

مطالعه بیشتر در مورد او در سایت توانا
https://tavaana.org/aziz_nesin/

#عزیز_نسین #خداناباور #دین_ناباور #طنز #aziznesin #گفتگو_توانا


@Dialogue1402

‌
‌
‌
در روزهای گذشته همزمان با روز جهانی مهاجرت این پرسش را مطرح کردیم:

آیا شما به دلیل خداناباوری یا باور دینی غیر از تشیع مجبور به ترک زادگاه خود شده‌اید؟

پاسخ برخی از مخاطبان را باهم مرور می‌کنیم.

شما هم با مشارکت و ارائه دیدگاه‌های خود ما را همراهی کنید

#خداناباور #آتئیست‌ #ناباورمند #دین_ناباور #مهاجرت #گفتگو_توانا #یارسان #اکنکار

@dialogue1402

‌
این مقاله به بررسی وضعیت حقوقی و اجتماعی افراد ناباور در جوامع اسلامی می‌پردازد. نویسنده به تبعیض‌های قانونی، فشارهای اجتماعی و چالش‌های روزمره‌ای که ناباوران با آن مواجه هستند، اشاره می‌کند. مقاله همچنین به قوانین ارتداد، مجازات‌های شدید، و محدودیت‌های آزادی بیان در کشورهای اسلامی پرداخته و تأثیر این عوامل بر زندگی ناباوران را توضیح می‌دهد. در پایان، نویسنده بر اهمیت رعایت حقوق بشر، آزادی عقیده و پذیرش تنوع فکری در جوامع اسلامی تأکید می‌کند.

این مطلب را در وبسایت گفت‌وشنود از لینک زیر مطالعه کنید

https://dialog.tavaana.org/non-believer_in_islamic_society/

#خداناباوران #آتئیسم #خداناباور #ناباورمند #حکومت_ایدئولوژیک #گفت‌وگو_توانا

@dialogue1402

‌
آیا ایمان بدون خدا ممکن است؟

نگاهی به جهان میلان کوندرا

پیام همراهان

میلان کوندرا در رمان سبکی تحمل‌ناپذیر هستی، بیش از آنکه داستانی عاشقانه بنویسد، پرسشی فلسفی پیش می‌کشد: آیا در جهانی بی‌خدا و بی‌معنا هنوز می‌توان مؤمن بود؟
او از وحی، نجات و یقین سخن نمی‌گوید؛ از سبکی، تصادف و ناپایداری هستی می‌گوید. اما در همین جهانِ سبک و گذرا، نوعی ایمان تازه سر برمی‌آورد — ایمان بدون خدا.

کوندرا معتقد است زندگی «سبک» است، چون هیچ تکراری ندارد؛ هیچ معنا یا ضرورتی ما را به بودن مجبور نکرده است. ما تنها یک بار زندگی می‌کنیم، و همین بی‌تکراری، زندگی را هم بی‌پناه و هم یگانه می‌کند.
در برابر این سبکی، انسان دو گزینه دارد: یا به مطلقی پناه ببرد تا اضطراب را فراموش کند، یا سبک بودن را بپذیرد و با آگاهی از پوچی، به زندگی معنا دهد.
کوندرا راه دوم را برمی‌گزیند: پذیرش بی‌معنایی و آفرینش معنا در دل آن.

در نگاه او، ایمان دیگر به حقیقتی متافیزیکی مربوط نیست؛ بلکه به شهامت زیستن مربوط است —
شهامتِ آری گفتن به جهانی که پاسخی نمی‌دهد.
شخصیت‌های او، مانند توما و ترزا، میان سبکی و سنگینی، آزادی و دلبستگی، پیوسته در نوسان‌اند؛ اما رهایی‌شان در همین نوسان است، نه در رسیدن به قطعیت.

کوندرا به ما می‌آموزد که ایمان، اگر اصیل باشد، شاید دیگر به خدا نیاز نداشته باشد.
ایمان، در معنای عمیق اگزیستانسیالیستی، نه تسلیم در برابر اقتدار الهی، بلکه پذیرش دلیرانه‌ی ناپایداری و بی‌معنایی زندگی است.
ایمان بی‌خدا، در جهان کوندرا، نه انکار ایمان است، بلکه شکل ناب‌تری از آن: ایمانی که از تکیه‌گاه رها شده و تنها بر شجاعتِ بودن تکیه دارد —
ایمانی سبک، اما تحمل‌ناپذیر.

#ایمان #باور #خدا #خداناباور #دین_ناباور #میلان_کوندرا

@Dialogue1402

‌

«آیت‌الله» یعنی نشانه‌ی خدا.
اما وقتی به احمد علم‌الهدی می‌رسیم، پرسش پیش می‌آید: او نشانه‌ی کدام خداست؟

سال‌هاست که امام جمعه‌ی مشهد با مواضع تند خود درباره‌ی زنان، موسیقی و آزادی‌های فرهنگی خبرساز است. او گفته است: باید از زنان بدحجاب نفرت داشت و با برگزاری کنسرت در مشهد مخالفت می‌کند، گویی تفسیر شخصی‌اش از دین، برتر از قانون و سیاست رسمی کشور است.

اما مسئله فقط او نیست. در ورای این مواضع، نوعی خداباوری عبوس دیده می‌شود که در بخش بزرگی از تاریخ دین ما نیز ریشه دارد: خدای قهار و ناظر، نه خدای عاشق و بخشنده. این همان دوگانگی همیشگی در سنت ماست — خدای فقیهان در برابر خدای عارفان؛ خدای داور در برابر خدای بخشنده.

مولوی هشدار داده بود:
«زان که از قرآن بسی گمره شدند...»
یعنی حتی مقدس‌ترین متن می‌تواند ابزار گمراهی شود اگر نیت، سلطه باشد نه حقیقت.

اما ریشه‌ی چنین خداباوری‌های سخت‌گیرانه را باید در روان انسان جست. از دید روان‌شناسی، تصویر هر فرد از خدا بازتابی از دنیای درونی اوست. انسانی که درونش پر از ترس، خشم یا احساس گناه است، همان عواطف را بر خدا فرافکنی می‌کند و خدایی می‌سازد که می‌ترساند و می‌تنبیه می‌کند. در مقابل، انسانی آرام و پذیرا خدایی مهربان و بخشنده می‌یابد.

به تعبیر مولوی و یالوم، خدای هر کس شبیه خودش است؛ آینه‌ای از روان او. از همین‌روست که دینِ عارفان بوی عشق می‌دهد و دینِ مستبدان، بوی تهدید.

دینی که از انسانیت جدا شود، هرچقدر هم به نام خدا سخن بگوید، در نهایت نشانه‌ی ترس است، نه نشانه‌ی خدا.
البته علم الهدی فقط یک نمونه است؛ احمد خاتمی، احمد جنتی، کاظم صدیقی و...
چندتا از «پشمینه پوشان تندخو» که از عشق بویی نبرده‌اند را حالا شما نام ببرید.😁

#آیت_الله #خدا #خداباور #خداناباور #ترس #ایمان #باور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
"بی‌خدایی" به مثابه تهدید؛
خداناباوران در جمهوری اسلامی از چه حقوقی محروم هستند؟

پیام همراهان

در جمهوری اسلامی، خداناباوری نه تنها یک باور شخصی بلکه وضعیتی تهدیدآمیز برای نظم ایدئولوژیک و مشروعیت نظام تلقی می‌شود. ساختار قدرت در این نظام بر پایه پیوند میان حاکمیت سیاسی و مشروعیت دینی شکل گرفته است و هر ایده‌ای که این پیوند را زیر سؤال ببرد—از جمله خداناباوری علنی—به‌عنوان تهدید سیاسی و اجتماعی دیده می‌شود. در نتیجه، خداناباوران از حوزه‌های متعددی از حقوق فردی، مدنی و اجتماعی محروم می‌شوند.

♦️محرومیت‌های قضایی و حقوقی

خداناباوران در قوانین رسمی جایگاهی مشخص ندارند. قانون اساسی تنها اسلام و سه دین رسمی (زرتشتی، مسیحی و یهودی) را به رسمیت می‌شناسد. خروج از اسلام یا بی‌دینی علنی ممکن است با استناد به مفاهیم فقهی مانند ارتداد یا عناوین کیفری همچون «توهین به مقدسات» و «تبلیغ علیه نظام» پیگرد شود. اعتبار شهادت در دادگاه، حقوق مربوط به ازدواج، طلاق، حضانت و ارث نیز در مواردی می‌تواند برای خداناباوران محدود باشد.

♦️محرومیت‌های استخدامی و حرفه‌ای

بسیاری از مشاغل دولتی و پست‌های مدیریتی، ارتقای شغلی در نهادهای قضایی، آموزشی، نظامی و امنیتی، و حتی عضویت در هیئت علمی دانشگاه‌ها، مشروط به «اعتقاد و التزام عملی به اسلام» است. این محدودیت‌ها خداناباوران را مجبور به پنهان‌کاری یا محرومیت عملی از فرصت‌های شغلی و علمی می‌کند.

♦️محرومیت‌های مدنی و اجتماعی

خداناباوران حق تشکیل تشکل، فعالیت فرهنگی یا رسانه‌ای علنی ندارند. بیان بی‌خدایی در رسانه‌ها یا فضای عمومی ممکن است با سانسور، توقیف محتوا، محدودیت شغلی و حتی پیگرد امنیتی همراه باشد. در زندگی خصوصی نیز ممکن است با طرد خانوادگی، تهدید حضانت و فشار اجتماعی مواجه شوند.

♦️ریشه‌ها و پیامدها

این محرومیت‌ها ناشی از ترکیب سه عامل است: فقه رسمی، منطق ایدئولوژیک نظام و نگرانی‌های امنیتی. تهدید خداناباوری از دید جمهوری اسلامی نه صرفاً اعتقادی، بلکه یک خطر برای مشروعیت و انسجام اجتماعی است. در نتیجه، خداناباوران عملاً در موقعیتی قرار می‌گیرند که نه تنها حقوق برابر ندارند، بلکه مجبور به سکوت، پنهان‌کاری و پذیرش محدودیت‌های متعدد زندگی روزمره هستند.

این وضعیت نشان می‌دهد که «بی‌خدایی» در جمهوری اسلامی صرفاً یک باور شخصی نیست، بلکه یک چالش ساختاری برای حفظ نظم ایدئولوژیک و کنترل اجتماعی محسوب می‌شود.

#خداناباور #آتئیست #ناباورمند #فقه #اسلام #دین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
ورق بزنید

۲۰ دسامبر زادروز عزیز نسین، نویسنده‌ای جسور و دین‌ناباور از ترکیه است که با طنز تلخ خود، رنج‌ها و نابرابری‌های جامعه را به چالش کشید.

او با قلمی آزاداندیش و نگاهی انتقادی، مرزهای سنت و عقیده را درنوردید و یادگاری ماندگار از مبارزه برای آزادی و عدالت بر جای گذاشت.

یادش گرامی باد.

مطالعه بیشتر در مورد او در سایت توانا
https://tavaana.org/aziz_nesin/

#عزیز_نسین #خداناباور #دین_ناباور #طنز #aziznesin #گفتگو_توانا


@Dialogue1402

دنیل دنت و «تکامل باور دینی»
اگر دین یک ویروس ذهنی باشد چه؟

دنیل دنت (۱۹۴۲-۲۰۲۴)، فیلسوف آمریکایی و از چهره‌های مطرح فلسفه ذهن، در سال ۲۰۰۶ کتاب «شکستن طلسم: دین به عنوان پدیده‌ای طبیعی» را نوشت. پرسش او این بود: چرا نباید دین را از دایره‌ پژوهش علمی مستثنا کنیم؟ او خواستار مطالعه‌ دین همچون هر پدیده‌ طبیعی دیگر شد، نه تقدیس آن و نه رد صریحش.

دنت دین را محصول تکامل فرهنگی می‌دید، نه فقط زیستی. او مفهوم «میم» (meme) ریچارد داوکینز را وام گرفت و باورهای دینی را «انگل‌های ذهنی» توصیف کرد که برای بقای خود، نه لزوما برای خیر انسان، تکامل یافته‌اند. ایده‌هایی که «مستقل از حقیقت‌داشتن‌شان» تکثیر می‌شوند.

او تمایزی کلیدی گذاشت میان «باور به خدا» و «باور به باور»: بسیاری افراد دیگر واقعا به خدا باور ندارند اما به این باور دارند که باید باور داشته باشند یا وانمود کنند. این تحلیل، ریاکاری اجتماعی پیرامون دین را توضیح می‌دهد.

دنت مدافع سرسخت شفافیت بود؛ پیشنهاد داد کودکان درباره‌ همه‌ ادیان جهان آموزش ببینند تا خودشان انتخاب کنند، نه فقط دین خانواده‌شان. او هشدار داد جهل دینی، از دین‌داری، خطرناک‌تر است.

برخلاف داوکینز و هریس که لحنی جدلی‌تر داشتند، دنت رویکردی آرام‌تر و علمی‌تر داشت، هدفش نه نابودی دین، بلکه فهم آن به‌عنوان داده بود. همین موضع، او را در کنار داوکینز، هریس و هیچنز یکی از «چهار سوار خداناباور» ملحدان نو کرد.

تاثیر دنت در علوم شناختی دین (Cognitive Science of Religion) عمیق است. پژوهشگرانی چون پاسکال بویه و اسکات آتران مستقیما بر پایه‌ چارچوب تکاملی او کار کرده‌اند.

میراث دنت امروز در بحث‌های سکولاریسم آموزشی و سواد دینی زنده است: نگاه علمی به باور، بدون تحقیر باورمندان.

#دنیل_دنت #چهار_سوار #آتئیست #خداناباور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

کریستوفر هیچنز
چگونه دین همه‌چیز را مسموم می‌کند

سال ۲۰۰۷، کریستوفر هیچنز، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ بریتانیایی-آمریکایی، کتابی منتشر کرد با زیرعنوانی که خودش طعنه‌آمیز بود: «چگونه دین همه‌چیز را مسموم می‌کند». همچنان که خود این کتاب «خدا بزرگ نیست» نه نقدی آرام، بلکه یورشی همه‌جانبه به مسیحیت، اسلام، یهودیت و هر ادعای وحی الهی بود.

هیچنز استدلال کرد دین نه فقط نادرست، بلکه از نظر اخلاقی خطرناک است؛ چون بر «فرمانبرداری کورکورانه» تکیه دارد و وجدان فردی را قربانی می‌کند. جمله‌ معروفش این بود: «آنچه بدون شاهد ادعا شود، بدون شاهد نیز می‌تواند رد شود.»

او با استناد به تاریخ، فهرستی از خشونت‌های دینی ارائه داد، از جنگ‌های صلیبی و تفتیش عقاید تا سرکوب علم توسط کلیسا (پرونده‌ گالیله) و خشونت‌های معاصر به نام مذهب. استدلالش این نبود که مومنان بد هستند، بلکه ساختار ایمانِ بی‌چون‌وچرا، زمینه‌ساز سوءاستفاده است.

هیچنز به‌طور خاص نهادهای دینی را هدف گرفت، نه فقط ایمان فردی، نوشت قدرت متمرکز در دست روحانیت، همواره به سرکوب پرسشگری و تحقیر عقل منجر شده است.

برخلاف بسیاری منتقدان، او حتی چهره‌های «مقدس» را معاف نکرد. در کتاب دیگرش با موضع مشابه، مادر ترزا را برای همکاری با دیکتاتورها و مخالفت با کنترل بارداری را نقد کرد که نشانه‌ای از سازگاری فکری‌اش.

ریچارد داوکینز و سام هریس بارها از هیچنز به‌عنوان یکی از چهار ستون «خداناباوران نو» یاد کرده‌اند، سبک بی‌پروای او در مناظره با روحانیون، الگویی برای نسل بعدی منتقدان دین شد.

میراث هیچنز امروز در هر بحثی درباره مرز میان احترام به عقیده و حق نقد بی‌امان آن، زنده است.

#نقد_دین #کریستوفر_هیچنز #خداناباور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

«خدا؟ آری؛ دین؟ نه»
خداباوران بدون دین چه می‌گویند؟

پژوهش‌ها و نظرسنجی‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهند که گروه بزرگی از ایرانیان، در حالی که هنوز به خدا، آفریدگار یا نوعی نیروی برتر از انسان باور دارند، دیگر خود را پیرو اسلام یا هیچ دین و مذهب مشخصی نمی‌دانند. بسیاری از ایرانیان نیز گفته‌اند که در طول زندگی باور مذهبی پیشین خود را کنار گذاشته‌اند. در نظرسنجی‌ها، میزان باور به خدا همچنان بالاتر از میزان تعلق به یک دین مشخص گزارش شده است. این افراد را می‌توان «خداباوران بدون دین» نامید. این افراد چه گفتمان، پرسش‌ها، تردیدها و استدلال‌هایی ممکن است داشته باشند؟

«خدا هست، اما دین ساخته بشر است»
برای برخی، باور به آفریدگار به معنای پذیرش دین، به ویژه دین‌های مسلط و رایج نیست. ممکن است کسی معتقد باشد جهان خالقی دارد، اما در عین حال دین را پدیده‌ای انسانی و تاریخی بداند. از این دیدگاه، دین‌های بزرگ در مسیر تاریخی خود توسط انسان‌هایی با توان گفتاری یا رهبری نسبتا بالا ساخته و پرداخته شده، کپی و تقلید شده، تفسیر شده و شاخه شاخه شده‌اند.

«دین نتایج تاریکی به همراه داشته است»
برخی دین را مانند درختی می‌بینند که باید آن را بر اساس میوه‌ها و ثمراتش سنجید، نه ادعاهای سنگینی که دارد. بعضی ادیان ادعاهای بزرگی دارند. اما نتایج عملی کردار و گفتار پیروان ادیان، عملکرد روحانیان و نهادهای مذهبی، نوع مواجهه آنان با مخالفان، زنان، و دگراندیشان، و همچنین تجربه جوامعی که دین در آنها قدرت سیاسی پیدا کرده است، می‌تواند بخشی از این ارزیابی باشد.

«تجربه زندگی اخلاقی بدون نیاز به دین»
آیا برای اخلاق به دین نیاز داریم؟ آیا راستگویی، همدلی، عدالت، کمک به دیگران و پرهیز از خشونت حتما به پاداش بهشت یا ترس از جهنم نیاز دارند؟ یا اخلاق می‌تواند بر وجدان، عقل، همدلی و تجربه زندگی اجتماعی استوار باشد؟ پاسخ افراد بدون دین این است که زندگی اخلاقی به دین ارتباط زیادی ندارد. افراد بدون دین نیز می‌توانند زندگی شایسته و غنی داشته باشند، و متدینین نیز می‌توانند دست به جنایات بزرگ بزنند.

«دین و سلامت روان»
دین برای برخی افراد منبع آرامش، امید و معناست. اما برای دیگران ممکن است ترس از گناه، عذاب، جهنم، احساس دائمی تقصیر یا اضطراب درباره رعایت احکام مذهبی ایجاد کند. بنابراین پرسش شاید این نباشد که «دین خوب است یا بد»، بلکه این باشد که باور مذهبی در زندگی واقعی هر فرد چه اثری بر آزادی، آرامش و سلامت روان او می‌گذارد؟

«اجباری بودن دین، دلیل بی‌اساس بودن آن است»
برای بسیاری از ایرانیان، دین تنها یک مسئله شخصی و ذهنی نبوده است. آنان نتایج عملی حکومت دینی را در زندگی روزمره تجربه کرده‌اند: دین مسلح، خشونت دینی، حجاب اجباری، محدودیت سبک زندگی، سانسور، تبعیض مذهبی، غصب نهادهای اقتصادی و اجتماعی و مجازات رفتارهایی که «گناه» محسوب می‌شوند. این تجربه می‌تواند پرسشی اساسی ایجاد کند: اگر یک دین واقعا حقیقت دارد، آیا برای پذیرفته‌شدن به اجبار، مجازات و قدرت حکومت نیاز دارد؟

«احکام غیر انسانی و تفسیر‌های بی‌پایان»
بعضی افراد همچنان خدا را باور دارند، اما با بخش‌هایی از متون یا احکام دینی کنار نمی‌آیند. احکامی درباره خداناباوران، ازدین‌برگشتگان، زنان، غیر مسلمانان، مجازات‌ها، برده‌داری، قتل عام، جنگ، ارتداد یا روابط انسانی می‌تواند آنان را به این پرسش برساند که آیا همه آنچه در سنت‌های دینی آمده، واقعا می‌تواند فرمان تغییرناپذیر یک خدای دانا و عادل باشد؟

«خرافه و افسون‌زدگی دینی نشان توهم بودن آن است»
ممکن است کسی به نوعی پروردگار یا خرد برتر باور داشته باشد، اما داستان‌های معجزه، جن، شیطان، افسون، چشم‌زخم، شفاعت، کرامت یا دیگر ادعاهای فراطبیعی ادیان را نپذیرد. در این نگاه، خرافه‌زدگی دین و انبوه پاسخ‌های جعلی که رهبران دینی به سوالات مردم داده‌اند (که هرگز شامل «نمی‌دانم» نبوده است) نشان وهم‌آلود بودن دین است.

«آگاهی تاریخی از نقش دین در فساد و ستم»
آگاهی بیشتر از تاریخ ادیان نیز می‌تواند باورهای پیشین را تغییر دهد.جنگ‌های مذهبی، آزار دگراندیشان، تبعیض علیه اقلیت‌ها، محاکمه مرتدان و بدعت‌گذاران، بهره‌برداری سیاسی از ایمان و توجیه خشونت به نام خدا، برای برخی این پرسش را ایجاد می‌کند که چه مقدار از آنچه «خواست خدا» نامیده شده، در واقع نقشه و برنامه سلطه‌جویانی بوده که از رویکرد دینی برای همراه کردن مردم با خود بهره جسته‌‎‌اند.

#خداناباور #خداباور #دین_ناباور #گفتگو_توانا

@Dialogue1402