آموزشکده توانا

هیولایی که با دست خود آفریدیم!

از ترس هرج‌ومرج تا خطر استبداد

پیام همراهان

انسان‌ها دولت را از سر شیفتگی به قدرت نیافریدند؛ بلکه برای رهایی از ترس، ناامنی و آشوب به آن پناه بردند. در جهانی که قانون ناتوان بود و خشونت هر لحظه می‌توانست جان و مال انسان را تهدید کند، جوامع پذیرفتند بخشی از آزادی خود را واگذار کنند تا قدرتی مرکزی امنیت و نظم را برقرار سازد. توماس هابز این قدرت عظیم را «لویاتان» نامید؛ هیولایی که قرار بود انسان را از خطر هیولاهای دیگر نجات دهد.

اما تاریخ بارها نشان داده است که هیولاها تنها در بیرون از شهر زندگی نمی‌کنند. گاه نگهبان شهر خود را صاحب شهر می‌پندارد. قدرتی که برای حفاظت از جامعه پدید آمده است، اگر از نظارت و پاسخگویی رها شود، به تدریج مرز میان خدمت و سلطه را از میان برمی‌دارد.

قرن بیستم سرشار از نمونه‌هایی است که در آن دولت‌ها با وعده نجات جامعه ظهور کردند. برخی به نام برابری، برخی به نام ملت و برخی به نام حقیقتی مقدس. اما هنگامی که قدرت از هرگونه مهار قانونی و اجتماعی رها شد، نهادهای مستقل تضعیف شدند و حکومت خود را تنها مرجع تشخیص خیر و صلاح جامعه دانست. تجربه نشان می‌دهد خطر استبداد زمانی آغاز می‌شود که حکومت تنها به اداره امور عمومی بسنده نمی‌کند، بلکه می‌خواهد درباره شیوه زیستن، اندیشیدن و حتی ارزش‌های شخصی شهروندان نیز تصمیم بگیرد.

با این حال، راه‌حل در تضعیف دولت نیست. دارون عجم‌اوغلو و جیمز رابینسون در کتاب «راه باریک آزادی» یادآور می‌شوند که آزادی در غیاب دولت نیز دوام نمی‌آورد. دولت ضعیف می‌تواند جامعه را به دام هرج‌ومرج، خشونت و بی‌ثباتی بیندازد؛ همان‌گونه که دولت بی‌مهار می‌تواند به استبداد منتهی شود. آزادی تنها در تعادلی ظریف میان دولت توانمند و جامعه توانمند شکل می‌گیرد.

اما مسئله فقط به حاکمان مربوط نمی‌شود. اریش فروم یادآور شده است که انسان‌ها گاه از آزادی نیز می‌ترسند. آزادی با مسئولیت همراه است و مسئولیت اضطراب می‌آورد. در چنین شرایطی، وعده نظم مطلق، حقیقت قطعی و رهایی از تردید می‌تواند جذاب‌تر از آزادی باشد. از این رو، استبداد تنها محصول میل حاکمان به سلطه نیست؛ گاه از تمایل بخشی از جامعه به واگذاری بار انتخاب و مسئولیت به قدرتی برتر نیز تغذیه می‌کند.

شاید مهم‌ترین درس تاریخ این باشد که لویاتان ضروری است، اما مقدس نیست. هرگاه جامعه از حق پرسشگری، نقد و نظارت بر قدرت چشم بپوشد، هیولایی که برای حفاظت آفریده شده بود، آرام‌آرام چهره دیگری از خود نشان خواهد داد؛ چهره‌ای که بیش از آنکه نگهبان آزادی باشد، مدعی مالکیت بر آن است.

#آزادی #قدرت #استبداد

@Tavaana_TavaanaTech

👌6❤3

1.89K views10:24