سالروز حمله به سلمان رشدی با چاقو؛
یادآوری اهمیت آزادی بیان و نقد تقدس‌


۱. سلمان رشدی و آیات شیطانی
سلمان رشدی، نویسنده بریتانیایی هندی‌تبار، در سال ۱۹۸۸ با انتشار رمان آیات شیطانی به یکی از بحث‌برانگیزترین چهره‌های ادبی جهان بدل شد. این کتاب، که بخشی از آن به روایتی داستانی و انتقادی از مفاهیم و شخصیت‌های دینی می‌پرداخت، با واکنش شدید بخشی از جهان اسلام مواجه شد. در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹، روح‌الله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، با صدور فتوایی حکم قتل رشدی را به اتهام «کفرگویی» اعلام کرد. این فتوا نه تنها زندگی شخصی و حرفه‌ای رشدی را تحت تأثیر قرار داد، بلکه به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های تقابل میان آزادی بیان و تقدس‌گرایی دینی در جهان معاصر بدل شد.

۲. حمله ۱۲ اوت ۲۰۲۲
سال‌ها پس از فروکش کردن نسبی فضای تهدید، در ۱۲ اوت ۲۰۲۲، سلمان رشدی در حالی که قرار بود در مؤسسه چاوتاکوا در ایالت نیویورک درباره آزادی هنری و پناهجویان سخنرانی کند، مورد حمله هادی مطر، جوان ۲۴ ساله لبنانی‌تبار، قرار گرفت. مهاجم با چاقو ضربات متعددی به گردن و شکم رشدی وارد کرد. این حمله منجر به نابینایی دائم چشم راست رشدی و جراحات جدی به دست و کبد او شد. حادثه نشان داد که حتی دهه‌ها پس از صدور فتوا، سایه خشونت مذهبی همچنان بر زندگی او و دیگر منتقدان ادیان سنگینی می‌کند.

۳. کتاب «چاقو»
سلمان رشدی پس از ماه‌ها درمان و بهبودی نسبی، تجربه این حمله و تأملاتش بر خشونت، ایمان، و اراده‌ی انسانی را در کتابی با عنوان چاقو (Knife) منتشر کرد. این اثر نه‌تنها روایتی شخصی از لحظه حمله و روند درمان است، بلکه به‌عنوان اثری فلسفی و تأمل‌برانگیز درباره شکنندگی آزادی و خطرات افراط‌گرایی دینی خوانده می‌شود. رشدی در این کتاب از مواجهه با مرگ، نقش شانس در زنده ماندنش، و معنای ادامه دادن راه نویسندگی سخن می‌گوید.

۴. دادگاه هادی مطر
هادی مطر پس از دستگیری، به اتهام تلاش برای قتل درجه یک و حمله درجه یک محاکمه شد. در فوریه ۲۰۲۵، دادگاه او را مجرم شناخت و در دادگاه به جرم تلاش برای قتل سلمان رشدی محکوم و به زندان طولانی‌مدت محکوم شده است. وکلای مدافع مطر تلاش کردند این حمله را به انگیزه‌های شخصی و نه صرفاً دینی مرتبط کنند، اما شواهد موجود – از جمله اظهار نظرهای پیشین او و تحسین از روح الله خمینی – نشان داد که حمله به‌شدت تحت تأثیر ایدئولوژی مذهبی و فضای فتوا بوده است.

۵. آزادی بیان و تقدس‌زدایی
حادثه رشدی یادآور این واقعیت تلخ است که آزادی بیان، به‌ویژه در حوزه نقد دین و تقدس‌زدایی، هنوز در بسیاری از نقاط جهان با خطرات جدی روبه‌روست. نقد مفاهیم دینی، حتی اگر برای برخی ناخوشایند باشد، بخش ضروری از گفت‌وگو و پیشرفت فکری جوامع است. تقدس‌زدایی نه به معنای توهین، بلکه به معنای کاستن از مصونیت نقدپذیریِ باورهاست تا هیچ ایده یا نهادی فراتر از بررسی عقلانی و گفت‌وگو قرار نگیرد. رشد واقعی جوامع بشری تنها زمانی ممکن است که آزادی اندیشه و بیان، حتی در مورد حساس‌ترین موضوعات، نه فقط تحمل، بلکه به‌عنوان ارزش بنیادی پاس داشته شود.

#سلمان_رشدی #توهین_به_مقدسات #آیات_شیطانی #فتوا #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

‌
آتش اعتراض و قدسی‌سازی قدرت
درباره قتل امید سرلک و معنای توهین به مقدسات در جمهوری اسلامی
✍️پیام همراهان

قتل امید سرلک، جوانی از الیگودرز، پس از انتشار ویدئویی که در آن تصویر علی خامنه‌ای را به آتش می‌کشید، تنها یک حادثه‌ تلخ شخصی نیست؛ نشانه‌ای است از گسست عمیق میان جامعه‌ای خسته از تحمیل تقدس و حاکمیتی که با قداست‌سازی می‌کوشد خود را از هر پرسش و نقدی مصون کند.

انتشار تصاویر پیکر بی‌جان او در خودرویی در لرستان، موجی از خشم و همدلی را در ایرانیان برانگیخت. صدها نفر در شبکه‌های اجتماعی با سوزاندن تصاویر رهبر جمهوری اسلامی همبستگی خود را اعلام کردند؛ کنشی که در ظاهر ساده، اما در باطن، بیانگر انکار یک تابو است: تابوی نقد امر مقدس.

در نظام‌های دینی ـ ایدئولوژیک، «تقدس» ابزار حکومت است، نه ایمان.

قدسی‌سازی اشخاص و نمادها به حکومت اجازه می‌دهد تا نقد را به جرم، و پرسش را به کفر تبدیل کند.
در چنین سازوکاری، رهبر نه به‌عنوان یک انسان سیاسی، بلکه به‌عنوان تجسمی از «حق مطلق» معرفی می‌شود؛ و هر گونه مخالفت با او، نه از جنس اندیشه، که از جنس گناه تفسیر می‌شود.
این همان جایی است که توهین به مقدسات به حربه‌ای برای سرکوب اندیشه تبدیل می‌گردد.

آتش‌زدن یک تصویر، در چنین فضایی، معنایی فراتر از نماد دارد؛ این کنشی است علیه انحصار معنویت، علیه قدرتی که می‌خواهد حتی شکل اندیشیدن و احساس‌کردن را تعیین کند.
از همین روست که واکنش حکومت به چنین اقداماتی، خشونت‌آمیز، هیستریک و گاه مرگ‌بار است.
در قاموس قدرت قدسی، هر شعله‌ای که بر چهره نمادهایش بیفتد، باید با خون خاموش شود.

اما جامعه دیگر همان جامعه نیست. موج همدلی با امید سرلک، نشانه‌ای از تغییری آرام و ژرف است: فروپاشی هیبت مقدس قدرت.

مردمی که روزی از ترس اتهام «توهین به مقدسات» سکوت می‌کردند، امروز همان تصاویر را می‌سوزانند تا بگویند هیچ‌چیز و هیچ‌کس فراتر از نقد نیست.

اگر در روزگار ما جوانی به خاطر آتش زدن یک تصویر جان می‌بازد، مسئولیت همهٔ ماست که از آتش او چراغی بسازیم برای اندیشه.

قدرتی که خود را در حصار قداست پنهان می‌کند، در حقیقت از فروپاشی در برابر پرسش می‌هراسد.
و شاید بزرگ‌ترین خیانت در برابر حقیقت، آن باشد که ما نیز از ترس توهین به مقدسات، دست از پرسیدن برداریم.

#توهین_به_مقدسات #قدسی_سازی #امید_سرلک #حقیقت #دیکتاتور #تابو #گفتگو_توانا

@Dialigue1402

«حرام‌زاده» و «نطفه‌خراب»!
رمزگشایی از یک توهین تکراری

چند روز پیش، نماینده‌ی علی خامنه‌ای در یکی از سخنرانی‌هایش با صراحت گفت: «هرکس از ولی‌فقیه تنفر داشته باشد، حرام‌زاده است.» این اولین بار نیست که چنین الفاظی از زبان مقامات یا حامیان جمهوری اسلامی شنیده می‌شود. در فضای مجازی نیز این نوع توهین از سوی آنان رایج است: افراد مذهبی که مخالفان را «حرام‌زاده»، «نطفه‌خراب» یا چنین الفاظی خطاب می‌کنند.

این ادبیات، محصول خشم، تحقیر و درماندگی‌ست. وقتی نظامی هر روز با شکست در سطوح سیاسی، نظامی و اجتماعی روبه‌رو می‌شود، وقتی انزجار عمومی از آن رو به افزایش است و قدرت اقناع آن رو به زوال، به توهین‌های بدوی و بی‌منطق روی می‌آورد. این حرف‌ها نشانه‌ی قدرت نیست، بلکه سندی‌ست بر پایان سرمایه‌ی اخلاقی و فکری گویندگان آن.

اما پشت این اصطلاحات، نکات عمیق‌تری نهفته است که می‌تواند رمزگشایی شود:

۱. فهم پوچ و سطحی از ارزش‌های انسانی: در این نوع گفتمان، عقل خود انسان هیچ‌جایگاهی ندارد. نیکی و بدی نه بر اساس خرد، بلکه با رجوع به دستورها و نظرات هزار و چهارصد ساله یک رهبر دینی سنجیده می‌شود. در این دیدگاه، هر تصمیمی، از خوردن و یا نخوردن چیزی گرفته تا موارد دیگر، حق یا لیاقت یک انسان نیست، بلکه باید به یک «بزرگتر» واگذار شود.

۲. کژفهمی از مفهوم انسان بودن: از منظر این افراد، ارزش یک انسان نه به کردار یا گفتار یا پندار او، بلکه به «نحوه‌ی تولد» و «رعایت احکام شرعی والدین» وابسته است. در چنین جهان‌بینی‌ای، اخلاق به شکلی صغیرانه فهم می‌شود، و فردیت و مسئولیت انسانی در آن جایی ندارد.

۳. جنسیت‌زدگی و زن‌ستیزی پنهان: این ادبیات تنها مخاطب را هدف نمی‌گیرد؛ بلکه به‌طور غیرمستقیم بدن و انتخاب‌های مادر او را نیز تحقیر می‌کند. زنی که باید «نطفه‌ی درست» مورد تایید خدای رسمی را تولید کند تا فرزندی «مشروع» به دنیا بیاید.

۴. بازتاب یک ساختار فاشیستی: توهین به مخالفان با عباراتی چون «حرام‌زاده» و «نطفه‌خراب» تنها یک بی‌ادبی شخصی نیست، بلکه نشانه‌ای از گفتمان فاشیستی حاکم بر ساختار جمهوری اسلامی‌ست. در چنین نظام‌هایی، فردِ منتقد نه‌تنها دشمن سیاسی، بلکه «عنصر ناپاک» و «غیراصیل» قلمداد می‌شود که باید طرد، تحقیر یا حذف گردد.

#توهین_جنسیتی #زن_ستیزی #فاشیست_اسلامی #دیگری_ستیزی #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

علیرضا شیرمحمدعلی
قربانی «تقدس ساختگی» برای سرکوب تفکر نقاد

خردادماه یادآور زخمی عمیق بر پیکر عدالت و انسانیت است؛ سالگرد جان‌باختن علیرضا شیرمحمدعلی، جوان ۲۱ ساله‌ای که در نظام قضایی جمهوری اسلامی، نه تنها از حق آزادی بیان محروم شد، بلکه در نهایت جان خود را در زندان فشافویه از دست داد.

علیرضا در تیرماه ۱۳۹۷ به اتهام واهی «توهین به مقدسات»، «توهین به بنیان‌گذار جمهوری اسلامی» و «تبلیغ علیه نظام» به ۸ سال حبس محکوم شد؛ حکمی که توسط قضات مرگ جمهوری اسلامی صادر شد.

او تنها نان‌آور خانواده‌اش بود که به دلیل فعالیت در فضای مجازی، به کام مرگ فرستاده شد.

حقیقت پشت اتهام «توهین به مقدسات»

پرونده علیرضا شیرمحمدعلی، مشتی نمونه خروار از سوءاستفاده از مفاهیم مذهبی برای اهداف امنیتی است. در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، اتهاماتی نظیر «توهین به مقدسات»، به جای آنکه مبنای فقهی یا اخلاقی داشته باشند، ابزاری کارآمد برای حذف منتقدان و ایجاد مصونیت آهنین برای ارکان حاکمیت است. با قدسی‌سازیِ تصمیمات و نهادهای حکومتی، هرگونه تفکر نقادانه به مثابه «کفر» یا «توهین» تلقی شده و بهانه لازم را برای سرکوب، بازداشت و پرونده‌سازی فراهم می‌کند.

جنایت در فشافویه؛ فراتر از یک قتل ساده

علیرضا بارها نسبت به فقدان «اصل تفکیک جرایم» هشدار داده بود. طبق قوانین بین‌المللی حقوق بشر (از جمله حداقل قوانین استاندارد سازمان ملل برای رفتار با زندانیان)، نگهداری زندانیان عقیدتی در کنار محکومان جرایم خطرناک، نقض آشکار امنیت زندانی است. او که برای انتقال به زندان اوین دست به اعتصاب غذا زده بود، در نهایت در خرداد ۱۳۹۸ توسط دو زندانی خطرناک (جرایم قتل و مواد مخدر) در فشافویه با ضربات چاقو به قتل رسید.

این جنایت، نه یک اتفاق تصادفی، بلکه ماحصل قصور سیستماتیک و عامدانه دستگاه قضایی و امنیتی است که با بی‌توجهی به جان زندانیان سیاسی، عملا بستر را برای حذف فیزیکی آن‌ها توسط دست‌نشاندگان خود فراهم کرد.

علیرضا شیرمحمدعلی تنها یک نام نیست؛ او آینه‌ تمام‌نمای جوانانی است که قربانیِ فقدان رواداری و سیستم سرکوبی شدند که «مقدسات» را بهانه‌ای برای خاموش کردن هر صدای حق‌طلبی کرده است. یاد او برای مقابله با فراموشی، در حافظه‌ تاریخی ایران باقی خواهد ماند.

#علیرضا_شیرمحمدعلی #توهین_به_مقدسات #تفکر_نقاد #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

آزادی بیان؛ چراغی برای گذار از تاریکی تعصب
آیا توهین به مقدسات غیراخلاقی است؟
ورق بزنید

توهین به مقدسات، بیش از آنکه یک مسئله‌ فقهی یا کلامی باشد، یک چالش بنیادین در سپهر عمومی جوامع متکثر است. در پاسخ به پرسش از «غیراخلاقی بودن» این کنش، باید پرسید: کدام اخلاق؟ اخلاقی که بر پایه‌ صیانت از احساسات پیروان بنا شده یا اخلاقی که بر محوریت کرامت انسانی و حق پرسشگری استوار است؟

مرز باریک میان «آزادی بیان» و «توهین»، جایی است که کنشگر از نقد ایده‌ها به تحقیر اشخاص عبور می‌کند. با این حال، نباید فراموش کرد که آزادی بیان، حق «شنیدن حرف‌های خوشایند» نیست؛ بلکه حق بیانِ چیزی است که دیگران ممکن است آن را «توهین‌آمیز» یا «کفرآمیز» تلقی کنند. اگر قرار باشد ترس از «توهین به مقدسات» مانع نقد شود، عملا پرسشگری متوقف و استبداد فکری حاکم خواهد شد.

در تقابل میان «تقدس» و «حقوق بنیادین بشر»، کرامت انسانی تقدم ذاتی دارد. ایمان یک انتخاب فردی و محترم است، اما «مقدسات» برساخته‌هایی انسانی‌اند که در طول تاریخ تغییر کرده‌اند. هیچ مفهومی نباید فراتر از نقد و پرسشگری قرار گیرد، چرا که تقدس‌بخشی مطلق، سرآغاز خشونت است.
آزادی انسان برای اندیشیدن، نقد کردن و حتی به سخره گرفتن باورها، پیش‌شرط پویایی یک جامعه‌ آزاد است. اخلاق واقعی، نه در سکوت اجباری، بلکه در تحمل شنیدنِ عقایدی است که با هستی‌شناسی ما در تضادند.

گفت‌وگوی میان ناباورمندان و مؤمنان نیز تنها زمانی ممکن است که «تقدس باور» جای خود را به «تقدس گفت‌وگو» بدهد. ناباورمندان می‌توانند با نقد استدلالی و دوری از لفاظی‌های تحقیرآمیز، از «حقِ بیان» دفاع کنند، بدون آنکه قصد تخریب هویت مؤمنان را داشته باشند. گفت‌وگو در بستر احترام به «انسان» به جای احترام به «باور»، تنها راه برون‌رفت از دوقطبی‌های خشونت‌بار است.

آزادی بیان، بهای سنگینی دارد، اما بهایِ سکوت، یعنی انجماد اندیشه و استبداد مقدس‌مآبان، بسیار گزاف‌تر است. جامعه‌ای که جرئت مواجهه با نگاه‌های متفاوت را ندارد، هرگز به بلوغ نمی‌رسد.

به نظر شما، آیا می‌توان فضایی را متصور بود که در آن هم نقد رادیکال مقدسات ممکن باشد و هم تنش‌های اجتماعی ناشی از آن به حداقل برسد؟

#توهین_به_مقدسات #آزادی_بیان #تعصب #گفتگو_توانا

@Dialogue1402