نقدآگین

📘حجاب در «اسلامِ همساز» و «اسلامِ ناهمساز»

✍🏻 دکتر #جعفر_نکونام

1️⃣ تعریف اسلام همساز و اسلام ناهمساز
مراد از اسلام ناهمساز عبارت از اسلامی‌ست که بخش‌هایش با هم سازگاری ندارند و هر بخش آن سازی متفاوت از بخش‌های دیگر می‌زند.

🍂 پیدایش علوم مدرن و پدید آمدن مدرنیته باعث شده‌است، پاره‌هایی از باورها و سنت‌های کهن اسلامی که با علوم مدرن و مدرنیته در تعارض بودند، به تاریخ بپیوندد؛ اما همچنان پاره‌هایی از آنها گران‌جانی می‌کنند و این چهره‌ای ناهمساز و ناموزون از اسلام به نمایش گذاشته‌است. برای مثال، در روزگار حاضر، باورها و سنت‌هایی چون «مهدور الدم بودن کافر» و «وجوب جهاد ابتدایی» و «جواز برده‌داری» و مانند آنها که با مدرنیته در تعارض بودند، منسوخ شدند، اما برخی از باورها و سنت‌های معارض مدرنیته، مثل «عدم صلاحیت زنان برای ریاست جمهوری و قضاوت» و «برخورداری اختصاصی مرد از حق طلاق و حضانت و مانند آنها» همچنان باقی‌ست.

🍂 این درحالی‌ست که اگر بناست باورها و سنت‌های اسلامی ناسازگار با مدرنیته تن به نوسازی ندهند، نباید هیچ یک از باورها و سنت‌های اسلامی منسوخ می‌‌شدند و برای مثال، نباید «جهاد ابتدایی» تعطیل می‌شد و «برده‌داری» منسوخ می‌گردید و یا نباید «انتخابات» بجای «بیعت» می‌نشست، اما اگر بناست که باورها و سنت‌های اسلامی به طور کامل با علوم مدرن و مدرنیته سازگاری پیدا کنند، باید تمام باورها و سنت‌های ناسازگار با علوم مدرن و مدرنیته اصلاح می‌شدند.

🍂 اسلام همساز اسلامی‌ست که یا تمام آن با علوم مدرن و مدرنیته سازگار باشد و یا تمام آن به شکل کهنش باقی بماند، اما این که پاره‌ای از آن مدرن شود و پاره‌ای دیگر از آن به شکل کهنش باقی باشد، اسلامی «ناهمساز و بی‌قواره» را شکل می‌دهد.

2️⃣ ریش مردان و گیس زنان در اسلام ناهمساز
علوم مدرن و مدرنیته به مسلمانان تعلق ندارد، بلکه به کفار متعلق است و این در حالی‌ست که در اسلامِ تاریخی، از «حرمت تشبه به کفار» سخن گفته شده‌است و این ایجاب می‌کرد، مسلمانان هیچ‌یک از بخش‌های علوم مدرن و مدرنیته را از کفار نمی‌گرفتند، اما گویا علمای دینی در همراهی با علوم مدرن و مدرنیته، به یک سردرگمی گرفتار آمده‌اند؛ لذا پاره‌ای از بخش‌های جهان مدرن را گرفتند، اما از گرفتن بخش‌های دیگر جهان مدرن به استناد «حرمت تشبه به کفار» خودداری کردند. برای مثال، اگرچه در ایران، فقهای اسلامی در گذشته به «حرمت ریش‌تراشی» فتوا داده‌بودند و حتی امروزه نیز بنیادگرایان اسلامی از این حرمت پاسداری می‌کنند، اما هرگز به «ریش‌تراشی مردان مسلمان» گیر نمی‌دهند و ریش‌تراشان را «مستحق مجازات» نمی‌شمارند. این در حالی‌ست که ایشان به موی زنان مسلمان گیر می‌دهند و بی‌حجابان را مستحق مجازات می‌خوانند.

🍂 این علیرغم آن است که هر دو (ریش‌تراشی مردان و هم بی‌حجابی زنان)، مصداق «تشبه به کفار» دانسته شده و از هر دو نهی به عمل آمده‌است؛ لذا اگر بناست که حکم «حرمت تشبه به کفار» دربارۀ گیس زنان و ریش مردان مسلمان بطور یکسان به اجرا درآید، اقتضاء داشت، ریش‌تراشی مردان همانند بی‌حجابی زنان ممنوع اعلان می‌شد و به موجب آن، مردان ریش‌تراش مجازات می‌شدند؛ کما این که زنان بی‌حجاب مجازات می‌گردند، اما اگر بناست که حکم «حرمت تشبه به کفار» دربارۀ ریش مردان برداشته شود، اقتضاء می‌کرد، حرمت بیرون گذاشتن گیس زنان هم برداشته می‌شد. منتها گویا فقهِ اسلامی، مردسالارانه است؛ به همین رو، ریش‌تراشی مردان مستحق مجازات دانسته نشده، اما بی‌حجابی زنان مستحق مجازات دانسته شده‌است.

3️⃣ ارزیابی حکم «حرمت تشبه به کفار»
روشن نیست که ملاک «حرمت تشبه به کفار» چیست؛ گویا پیش‌فرض این حکم این است که تمام باورها و سنت‌های کفار خبیث‌اند و تمام باورها و سنت‌های مسلمانان طیب، اما بدیهی‌ست که چنین پیش‌فرضی، هرگز صحیح نیست و خود مسلمانان نیز آن را قبول ندارند، و گرنه هرگز علوم مدرن و مظاهر مدرنیته را از کفار اخذ نمی‌کردند. اقتباساتی که مسلمانان از کفار کردند، عملاً نشان می‌دهد که هرچه به کفار تعلق دارد، در نظر مسلمانان خبیث نیست و در نظر ایشان تشبه به کفار هیچ حرمتی ندارد. نیز اصلاحاتی که خود مسلمانان در باورها و سنت‌های خود به عمل آوردند، حاکی‌ست که هرچه هم به مسلمانان تعلق دارد، در نظر مسلمانان طیب نیست و منسوخ ساختن آنها از سوی خود مسلمانان نیز عملاً نشان می‌دهد که منسوخ کردن باورها و سنت‌های اسلامی نیز در نظر ایشان هیچ حرمتی ندارد.

🍂 آنچه آمد، نشان می‌دهد که حکم «حرمت تشبه به کفار» هیچ اساس معقولی ندارد. از نظر عقل مستقل بشری، باید اساس این باشد که اخذ هر باور و سنت صحیحی، به هرکسی که تعلق داشته باشد، جایز باشد ولو به کفار تعلق داشته‌باشد و نسخ هر باور و سنت ناصحیحی، به هرکسی که تعلق داشته باشد، جایز باشد، ولو آنکه به مسلمانان متعلق باشد.

#بازاندیشی
➖➖➖

🌾 @Naqdagin| @dineaqlani

2.8K viewsedited 21:34