نقدآگین

🥶 وقتی عقلانیت یخ می‌زند!

✍🏻 #مصطفی_ملکیان

🍂 یکی از ادله‌ای که مثبتانِ زندگی پس از مرگ می‌آورند، خواب‌هایی‌ست که خویشان، نزدیکان، بستگان، دوستان و همکاران یک انسان پس از مرگ او می‌بینند و می‌گویند:

ببینید پس او زنده است!

حتی نه‌تنها خواب ساده می‌بینند، بلکه در خواب شخص مُتَوفّی را می‌بینند که به آنها می‌گوید:

بابا جان! چرا شما چند روز است دنبال وصیت نامه من میگردید؟ من وصیت نامه‌ام را میان جلد سوم بحارالأنوار چاپ اسلامیه، گوشه طبقهٔ سوم کتابخانه‌ام گذاشته‌ام.

می‌روند باز می‌کنند می‌بینند که وصیت‌نامه اش آنجاست! در واقع دیده‌اید که بسیاری از متکلمان و الاهی‌دانـان مـا ایـن مـوارد را یکی از ادله بقای نفس گرفته‌اند. می‌گویند:

خب ببینید، زید به خواب بچه‌اش آمد و گفت وصیت‌نامه من فلان جاست یا من به پسر عمویت ۲۵ تومان بدهکارم برو فوری بپرداز که از زیر دین او بیرون بیایم. هیچ‌کس هم خبر نداشت که زید ۲۵ تومان به پسر عمویش بدهکار است. رفتند و معلوم شد که درست است. آن وقت می‌گویند خب ببینید، زید بود که به خواب پسرش آمد و علامت زنده بودن و حیاتش هم این است که به خواب او آمد و اطلاعاتی را به شما داد که این اطلاعات را غیر از او کسی نداشت.

🔻من همان جا این نکته را در جواب عرض کردم که اگر فقط و فقط لُبّ این استدلال را بخواهید ببینید این است که:

«صورتی که X در خواب می‌بیند و به نظر X شبیه‌ترین صورت به صورت Y است، مساوی‌ست با Y».

🔺این لُب استدلال آنهاست. حال آیا چنین معادله‌ای را هیچ اَحدی بلکه هیچ اُحدی گفته‌است؟! وقتی دقت می‌کنیم می بینیم مثلاً من که فرزند آن متوفی هستم آن X هستم و صورتی را در خواب دیده‌ام که به نظر منه خواب بیننده (چرا ) می‌گویم به نظر من؟ چون شماها که از خواب من خبر ندارید، پس می‌گویم به نظر خودم این صورت اشبَهُ‌الصُّوَر به صورت پدر مرحومم است.

🔺پس می‌گویند صورتی که X در خواب می‌بیند و به نظر او شبیه‌ترین صورت به صورت Y است، مساوی‌ست با Y. مگر نه اینکه لب این استدلال این است؟ آخر چگونه می‌شود از این طرف این معادله نقب زد و به آن طرف معادله رسید؟! با چه تمهیدی می‌شود نقب زد؟ گرچه استدلال آنها همین است.

🍂 هرگاه من وارد این بحث‌ها می‌شوم این گفته بسیار حکیمانۀ آقای "بازلی‌ تری" به یادم می‌آید. این آقا از شاگردان تا حدی برگشته پوپر است. البته از شاگردان مبرز پوپر است و بعد هم تا حدی از پوپر عدول کرد و برگشت و بر پوپر نقد نوشت. ایشان کتاب کوچک بسیار جالبی دارد به نام "اخلاق و دین" که یکی از دانشجویان همین مرکز - تربیت مدرس قم - سال‌ها پیش آن را به عنوان رساله فوق لیسانسش به فارسی ترجمه کرد.

🔻آقای "بارتلی تری" در اواخر این کتاب مطلب بسیار جالبی می‌گوید. او میگوید:

چیزی که در طول عمرم بسیار موجب شگفتی‌ام شده و از آن متعجبم این است که:

می‌بینم انسان‌هایی یا به تعبیر او (مغز متفکرها که) در فلسفه مو را از ماست می‌کشند - یا به تعبیر او سر مته را روی خشخاش می‌گذارند و می‌خواهند خشخاش را هم با مته تکه پاره کنند ـ وقتی وارد ""الاهیات"" می‌شوند، خُزَعبلانه‌ترین استدلالات را قبول می‌کنند!

آقای بارتلی می‌گوید تعجب من از این است که چه می‌شود که کسی در فلسفه آن قدر دقیق باشد ولی در الاهیات این قدر سهل‌گیر.

🍂 من خودم به یاد فیلسوفان خودمان می‌افتم؛ این فیلسوفان مـا ــ اگر دقت کرده باشید ـ در بحث های وجود و ماهیت و احکام ماهیت و جعل و قوه و فعل و حرکت و سکون و جوهر و عرض، میبینید که مو را از ماست میکشند! مثلاً میگویند «در اینجا این ذاتي، ذاتي بابِ ايساغوجی بود نه ذاتی باب برهان و امثال ذلک؛» خلاصه از این دقتها زیاد دارند. آنوقت میبینید همین فيلسوفان وقتى ""مباحث الاهیاتی"" پیش می آید، مثلاً دلیلی که می‌خواهند برای زندگی پس از مرگ بیاورند این چیزی می شود که گفتم. من واقعاً تعجب میکنم البته تا حدی هم به نظر می رسد که طبیعی باشد.

⁉️آخر عزیز من! تو که در فلسفهٔ مابعدالطبیعه این قدر دقیق هستی، چطور در الاهیات به این سرعت، و به همین سادگی، حرف‌ها را قبول می‌کنی و می‌گویی: بله آقا برهان اثبات شد و ثَبَتَ المطلوب! حال چه در نبوت عامه، چه در نبوّت خاصه، چه در معاد و چه در ابواب دیگر. این استدلالی هم که دوستمان گفتند و به آن اشاره کردند از این قبیل است و به نظر من این معادله به هیچ دلیلی صحیح نیست؛ این طرف معادله چه ربطی به آن طرف معادله دارد؟

📒جزوه ایمان و تعقل، ص ۹۵

@asre_roshangary

.

#تفکر_انتقادی

➖➖➖

🌾@Naqdagin

2.24K viewsedited 18:54