نقدآگین

🟥 از اودیپ تا حسین: وقتی غرور، راه به فاجعه می‌برد (۶)
— کربلا: تقدیرِ مقدس یا تراژدیِ هیبْریس؟

📘شمشیرِ محمد و عقدۀ علی بر گردنِ حسین و ایرانیان (۱۷)
— تقدیر ملتی بی‌پرسش‌‌: «قربانیِ ابدیِ» ذهنِ اسطوره‌ای

✍🏻 #حسین_میرصلاح

۴) حفظ جان و جلوگیری از خونریزی و مرگی پوچ:
🔸این پیشنهاد، در واقع تلاشی برای حفظ جان خود و خاندانش بود، پس از آنکه مشخص شد ادامۀ مبارزه به‌معنای خودکشیِ حتمی و بی‌نتیجه است. این با رویکرد "شهادت‌طلبی رادیکال" (که بعداً از کربلا برداشت شد) در تضاد بود، زیرا در آن لحظه، حسین به‌دنبال راهی برای پرهیز از خودکشی و خونریزی بی‌حاصل بود.

🔺بنابراین، پیشنهاد حسین برای رفتن به مرزهای مسلمانان، یک عقب‌نشینی تاکتیکی نبود، بلکه یک عقب‌نشینی تمام‌عیارِ استراتژیک از تمامیِ ادعاهای سیاسی و رهبری او بود. این پیشنهاد، نشان‌دهندۀ درک او از واقعیت تلخِ عدم حمایت و قدرت نظامی دشمن بود و تلاشی برای یافتن راهی مسالمت‌آمیز (یا حداقل کم‌هزینه‌تر) برای پایان دادن به وضعیت بحرانی؛ حتی اگر به معنای دست کشیدن از شعارهای پر طمطراقِ اولیه‌اش باشد. این جنبه از واقعه کربلا، اغلب در روایت‌های احساسی‌تر کمتر مورد تأکید قرار می‌گیرد، که بر وجهِ تراژیک قهرمانی که با تاخر تاریخی بسیار، با پیامدهای اشتباهاتِ مهیبِ محاسباتی و اخلاقیِ خود مواجه شده، تأکید می‌کند.

3️⃣ پیشنهاد دیدار با یزید: آخرین امید واهی در بن‌بست کامل

🔺این پیشنهاد، شاید از همه دردناک‌تر باشد، زیرا نشان‌دهندۀ اوج استیصال قهرمان در یک بن‌بست مطلق است. حسین که در خیال آن بود که با شعارهای احساسی حکومت را مُلکِ طلقِ خاندان خود تصور می‌کرد و علیهِ یزید اتهامات و تهمت‌های مختلفی را ردیف کرده‌بود، اکنون پیشنهادِ ملاقات مستقیم با یزید و بیعت یا پذیرشِ پیش‌دستانۀ حکم او را مطرح می‌کند. این آخرین تقلای او برای یافتن کورسوی امیدی برای نجاتِ خود و خاندانش بود. اما این پیشنهاد نیز مانند دو گزینۀ قبلی، با بی‌اعتنایی یا رد قاطعانه مواجه می‌شود. این لحظه، بازتابی از انزوای مطلق قهرمان تراژیک است؛ کسی که دیگر هیچ اهرم فشار یا راه نجاتی ندارد. او تا آخرین حد ممکن برای پرهیز از فاجعه تلاش می‌کند، اما نیروهای مقابل، به‌دلیل تاخیر تاریخی شخص او در ادراک واقعیت و موقعیت، منطق بی‌رحم قدرت و جبر سرنوشت، به او اجازه نمی‌دهند. این رد شدن نهایی، مهر تأییدی‌ست بر سقوط محتوم و کامل قهرمان.

✳️ این سه پیشنهاد، به وضوح نشان می‌دهند که حسین در کربلا، در جایگاه یک قهرمان تراژیک قرار گرفته بود. او پس از خطای اولیه (هامارتیا)، که غرور بیش از حد (هیوبریس) در اعتماد به وعده‌های کوفیان، که خود نوعی خامیِ واضحِ سیاسی در حکمت عملی ("فرونسیس") و خطای بزرگ در قضاوت واقع‌بینانه شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران بود، در یک جبر فراگیر گرفتار شده‌بود که راهی برای گریز باقی نمی‌گذاشت. هرچند او تا آخرین لحظه برای یافتنِ راه‌ نجاتی برای حفظ جان و پرهیز از فاجعه‌ای بزرگ‌تر تلاش کرد، اما سرنوشت (که در اینجا با تصمیمات قاطع یزید و فرماندهانش تجلی می‌یابد) به او اجازه نداد. این پیشنهادات، آخرین فریادهای یک قهرمان در مواجهه با فنای محتوم و پیامدهای ویرانگر انتخاب‌های اشتباهِ پیشینش بودند.

🔻تا اینجا مشخص شد که حسین بدلیل کوریِ دیدی که به‌خاطر خامی سیاسی و جاه‌طلبیِ حاد داشت، توصیۀ عقلای قوم، از جمله محمد حنفیه (فرزند با معرفت‌‌تر علی و از فرماندهانِ شجاع و با تجربۀ او)، را نادیده گرفت، و زمان درازی نگذشت که با حق‌بودن آن توصیه‌ها روبرو شد، اما دیگر دیر شده‌بود و راهِ جبرانِ خطاهای بزرگ او بسیار محال می‌نمود؛ خصوصا که او هنوز هم دچار غرور شدیدی بود که کارش را به اینجا کشاند بود، و نمی‌توانست با نگاهی «واقع‌گرایانه و موقعیت‌شناسانه»، درک کند که مذاکره و بیعت با ابن زیاد، بسی معقول‌تر از رفتن به نزد یزید، یا بدل شدن به سربازِ مرزی و مرزنشینی تبعیدشده است.

🔻حال به مقایسۀ او با حسن بن علی و سنجشِ شعارهای سیاسی حسین می‌پردازیم.

🔶 تضاد منشِ حسن و برادر کوچکش و فروپاشی حکمت عملی

🍂 حسین، منش عمل‌گرایانه و صلح‌جویانه برادرش، امام حسن، را نادیده گرفت. حسن در شرایطی به مراتب دشوارتر، با قدرتی نظامی و حمایت مردمی بسیار بیشتر از آنچه حسین داشت، به‌اقتضای دارا بودنِ حدی از «حکمت عملی» (فرونسیس)، تصمیم به صلح و معامله‌ای کامل با معاویه گرفت. او این انتخاب را کرد تا از فاجعه‌ای بزرگ‌تر – مرگ خود و خاندانش، فروپاشی جامعه و کشتار بی‌حاصل پیروانش – جلوگیری کند.

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾@Naqdagin

1.8K viewsedited 07:25