نقدآگین

This media is not supported in your browser

2.13K views15:33

📘در آستانۀ فروپاشی

✍🏻 #بیژن_اشتری

🍂 اما عجیب‌ترین تغییر در طرز نگرش مردم شوروی قابل مشاهده بود. شرایط زندگی که در نیمۀ دهه هشتاد، بد بود. حالا در ابتدای دهۀ نود بدتر شده‌بود. حالا حتی شهروندان معمولی و سربه‌راه همیشگی نیز زبان به انتقاد علنی گشوده‌بودند و آزادانه افکار خود را دربارۀ زندگی‌هایشان، حکومتشان و آینده‌ای که هیچ چیز خوبی در آن نمی‌دیدند، بیان می‌کردند. کلماتی که بیش از همه از زبانشان شنیده می‌شد «رازوال» (فروپاشی) و «گراژدانسکایا ووینا» (جنگ داخلی) بود. همۀ آن مخالفت‌هایی که قبلاً سرکوب و خاموش شده‌بود، حالا یک دفعه به سطح آمده بود: استقلال‌طلبی جمهوری‌های مرزی و شکایت و اعتراض قاعده هرم سیاسی و اقتصادی کشور، علیه قشری که نوک هرم نشسته‌بود.

🍂 عموم‌ مردم به اوضاع جاری کشور بی‌اعتماد شده بودند. کمبود مزمن مواد غذایی مشهود بود. کالاهای اساسی کوپنی شده بود و قفسه‌های فروشگاه‌ها خالی...، نرخ جرم و جنحه رو به افزایش گذاشته بود. ساختار اقتصادی کشور دچار اختلال شده بود. محیط‌زیست کشور رو به نابودی بود. در لنینگراد با آن زمستان‌های بی‌پایانش، نیمی از چراغ‌های خیابان ‌ها خاموش بود و در دیگر شهرها قطعی مستمر آب و برق بیداد می‌کرد.

🍂 محبوب‌ترین فیلم سینماهای شوروی‌ در آن سال، «ما نمی‌توانیم این‌جوری زندگی کنیم»، مقایسه‌ای بود بین زندگی نکبتی در شوروی و زندگی آرام و بیإدغدغه در غرب. همه به فکر مهاجرت به غرب بودند. هیچ اثری از آن یقین‌ها و ایمان‌های ایدیولوژیک دوران گذشته باقی نمانده‌بود. همه چیز در شرف تغییر و تحول بود. ابهت و هیمنۀ حزب کمونیست فروریخته بود.

🍂 در مهم‌ترین روزنامه‌‌ کشور در کنار مقالات دستوری ستایشإانگیز از حزب کمونیست و رهبرش، عکس‌هایی از اعضای گروه موسیقی راک روسی با موهای بلند به چشم می‌خورد.

🍂 مردم شروع کرده بودند به خواندن مطالبی درباره تاریخ سیاه کشورشان: جنایت‌های استالین، قتل‌عام خانواده آخرین تزار روسیه، و کشف داستان واقعی زندگی نوجوان رذلی به‌نام پاول مارازوف که برای نیمإقرن به‌عنوان یک قهرمان بسیجی کمونیست به آن ها قالب شده‌بود....

از کتاب «پوتین»، ترجمه بیژن اشتری.

🔻حاشیه‌ای بر متن

🍂 در پیج اینستاگرام آقای اشتری بیشترِ کامنت‌ها حول مشابهت دو نظام سیاسی بود و تصورِ قریب‌بودنِ فروپاشی ج.ا.

🍂 به‌نظر، ما ایرانیان بیشترین ضربه‌‌ها را دقیقا از همین ساده‌لوحی در تطبیق‌های غیردقیقِ تاریخی، تا حتی تمسک به اشعارِ شاه نعمت‌الله ولی(!)، خورده‌ایم، و هر بار باز از همین سوراخ نیش می‌خوریم. تاریخ با کف‌بینی و رمالی فرق اساسی دارد و با یک دایرۀ تکرارشونده مواجه نیستیم. تقریبا از همان آغازِ قدرت‌گیریِ نظام اسلامی، عده‌ای در این تصور بوده‌اند که «ما در آستانۀ فروپاشی» قرار داریم، و هر روز هم که وضع کمی از قبل بدتر می‌شد، این باور راسخ‌تر می‌شد‌ه‌است.

🍂 گویی این باور، نوعی «مکانیزم دفاعِ روانی» نظیر باورِ «ظهور نزدیک استِ» آخرالزمانی‌های شیعه است؛ نوعی باور به نزدیک‌بودنِ نجات و رستگاری، بنا بر اینکه سیاهی بلاخره پایانی دارد، و حال که به‌انتهای خودش رسیده، مغلوب‌شدنش قطعی و قریب است.

🍂 جالب اینجاست که تاریخ‌خوانده‌های ما که از جهت باور دینی خود را نامعتقد و غیرایدئولوژیک می‌دانند و ناقدِ تندوتیزِ چپ، از جمله باور به جبر تاریخ، هستند، چنین خرافه‌باوری‌ای را بسط می‌دهند و هنوز هم اکثر مردم که از باورهای دینی فاصله گرفته‌اند، چنین خرافات مدرنی را خریدار می‌شوند.

🍂 واقعیتِ تلخ این است که نه‌تنها حکومت اسلامی در آستانۀ فروپاشی نیست و ترامپ اهل جنگ (چرا که نقضِ آشکارِ وعدۀ مکرر انتخاباتی‌اش است)، بلکه تا این لحظه، اپوزیسیونی با برنامه و رهبری و سازماندهی نیز وجود خارجی ندارد؛ حتی ایرانیانِ خارج‌نشین نیز کمترین تحرک منسجم و هدفمند و سازماندهی‌شده‌ای ندارند، چه رسد به ایرانیان داخل. این وضعیت، به‌خصوص با آمدن ترامپ، و تحریم‌های احتمالیِ فلج‌کننده‌اش، قابل امتداد تا «یمنیزه‌شدنِ کامل» است و هیچ حد یقفی برای آن قابل تصور نیست. اگر هم نظام با ترامپ وارد نوعی بده‌بستان شود، باز تغییری اساسی رخ نخواهد داد، و ای بسا ولی‌فقیه بعدی، با ایجاد کمی گشایشِ اقتصادی و اعطایِ برخی آزادی‌های اجتماعی، پای خود را تثبیت بکند و چندی نیز با ولی‌فقیه بعدی، در خیالِ خوشِ «در آستانۀ فروپاشی» بمانیم! خلاصه که با تمسک به آرزواندیشی و «علائم ظهور»، نمی‌توان تغییری را رقم زد.

.

#سیاست #آینه_تاریخ #نقد_چپ #نقد_روشنفکران

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

3K viewsedited 15:33