نقدآگین

📘دیکتاتور و دیالوگ؟
— روانشناسی سیاسی حاکمان ایران

✍🏻 دکتر #قربان_عباسی

🍂 روانشناسی سیاسی علمی‌ست که به خوی و خصلت رهبران سیاسی و اهل قدرت می‌پردازد؛ اینکه چگونه می‌اندیشند و چگونه عمل می‌کنند و چه تصوراتی از خود و دیگران دارند؟ همگی در ذیل این شاخۀ علمی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

🍂 ترس‌زدگی، بی‌اعتمادی به دیگران، حتی اعضای خانوادۀ خود، خودشیفتگی و غرور، خودبزرگ‌بینی و خودحق‌پنداری از جمله خوی و خصلت‌هایی هستند که روانشناسان سیاسی، با مطالعۀ رفتارها و دست‌نوشته‌های حاکمان به آنها اشاره کرده‌اند.

🍂 چند روز پیش، آقای رئیسی در جمله‌ای اشاره کردند که:

در آفریقا یکی از حقوقدان‌ها به ما نزدیک شد و گفت، من تقریباً همۀ قوانین اساسی کشورهای جهان را مطالعه کرده‌ام، ولی باید اعتراف کنم که قانون اساسی جمهوری اسلامی، یکی از مترقی‌ترین قوانین اساسی جهان است(!).

🍂 ایشان به این علت، این خاطره احتمالاً ساختگی را مطرح می‌کنند که این روزها، بیش از همه بر تغییر قانون اساسی و اصلاحات بنیادین آن تاکید می‌شود. پیامد ضمنی سخنان رئیسی این است که لزومی ندارد تغییری صورت بگیرد؛ چون مترقی‌ترین قانون اساسی جهان را داریم.

🍂 همین رفتار خودشیفته‌گون را چند سال پیش، احمدی‌نژاد (رئیس جمهور پوپولیست جمهوری اسلامی) هم آشکار کرده بود؛ با ذکر این سخن که برخی حین سخنرانی ایشان در مجمع عمومی سازمان ملل، شاهد هالۀ نور بوده‌اند و با این وسیله، می‌خواست به مخاطبانش بگوید که وی و جمهوری اسلامی که مبتنی بر «شریعت اسلامی» و با تکیه بر «آموزه‌های دینی و تشیع دوازده امامی» اداره می‌شود، از قدسیت خاصی برخوردار است، و امر قدسی البته امری نیست که تن به نقد بسپارد. در برابر امر قدسی، فقط باید سر خم کرد و تعظیم نمود.

🍂 با شنیدن این جملات، یاد سفرنامۀ مظفرالدین شاه به فرنگ افتادم. ببینیم ایشان چه می‌گویند:

«هنگام ترک انگلیس، مردم افسوس می‌خوردند از اینکه ما می‌رویم».

🍂 هنگام بازگشت از سفر نخستین و هنگام ورود به تبریز، از مذاکراتش با کنسول‌های روس و انگلیس و عثمانی و اینکه در همۀ بلاد کفر، بر وی خوش گذشته‌است و دربارۀ استقبال پرشور مردم در خاطرات خود، چنین نوشته‌است:

«تقریباً تمام اهالی در خارج و داخل، اطراف معابر جمع شده بودند. اقلاً به قصد یکصد هزار نفر در اطراف خیابان و کوچه و بازار، از زن و مرد ایستاده و از دیدن ما اظهار مسرت و خوشحالی می‌نمودند و متصل سلام و صلوات می‌فرستادند».

و ادامه می‌دهد:

«جمعیت مردم همه از مرد و زن، در اطراف خیابان و بام‌ها به‌قدری جمع شده بودند که مافوق نداشت و تماماً از روی یک ذوق مخصوصی، اظهار خوشحالی و مسرت و شکرگزاری زیاد از دیدن ما می‌کردند».

🍂 این خودشیفتگی و خودبزرگ‌بینی، البته سویه دیگری هم دارد؛ فرد خودبزرگ‌بین، لاجرم دیگران را کوچک و حقیر می‌بیند. فقط اوست که شجاع است. فقط اوست که قبلۀ عالم است و فقط اوست که می‌فرماید! زبان این جماعت و شیوۀ بیانشان، پر از تحقیر دیگری‌ست:

«جناب اشرف اتابک اعظم آمدند. قدری فرمایشات کردیم و بعد استراحت فرمودیم».

🍂 دیکتاتور مطلق‌العنان، همه را خدمتگزار و نوکر و کنیز خود می‌بیند:

«بعد از گردش پارک دومونو، آمدیم منزل و شب را در منزل بودیم و شام خوردیم و خوابیدیم. بعضی از نوکرها هم بودنند» و «جناب اشرف اعظم و وزیر دربار و سایر نوکرها بودند. رفتیم به مهمانخانه‌ای که قوام‌السلطنه برای ما گرفته‌است؛ بسیار هتل خوبی‌ست. حقیقتا بسیار نوکر خوبی‌ست. از خدمات نوکری‌اش راضی هستیم».

🍂 زبان دیکتاتور خودشیفته، زبان امری‌ست. از بالا به پایین است. امکان گفتگو با او وجود ندارد. فقط باید در برابر او سر تعظیم فرود آورد و آری گفت. وزیر که در پیشگاه او نوکری بیش نیست، همین رفتار خودشیفته‌گون را با زیردستان خود می‌کند و اینگونه می‌شود که زبان جامعه، به زبان مداهنه و چاپلوسی و زبانی غیرارتباطی بدل می‌شود.

🍂 عباراتی چون «تصدقت گردم»، «فدایت شوم»، «قربانت بشوم»، «امر امر شماست»، «چاکریم»، «مخلصیم»، «گوش به فرمانیم»، «هرچه خسرو کند، شیرین کند»، تداوم همان وضعیت دیکتاتوری و زبان ایدئولوژیک و عادات زبانی نهادینه شده‌است. ما نه‌تنها باید با دیکتاتوری سیاسی مبارزه کنیم، بلکه باید همزمان مبارزه‌ای گسترده را برای پالایش ذهن و زبان خود آغاز کنیم. زبانی که بر برابری حقوقی و شهروندی مدرن، و به قول هابرماس، زبانی «شایستۀ کنش ارتباطی عقلانی» باشد.

🍂 دیالوگ با دیکتاتور امکان ندارد؛‌ چون دیالوگ امری دوسویه و ارتباطی متقابل است. درحالی‌که دیکتاتوری، امری یکسویه و از بالا به پایین است. اگر امروز حاکمان سیاسی ایران، قادر به گفتگو با جامعه نیستند؛ بخشی از آن را باید در روانشناسی سیاسیِ برآمده از فرهنگ دیکتاتوری جست. فرهنگی که تک‌تک ما را می‌تواند آلوده کند.

#زیست‌روان #نقد_فرهنگ #حکومت_اسلامی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @nasaksara

3.32K viewsedited 18:31