نقدآگین

📘غیبتِ امامِ «عصر حیرت» در نشستِ مونیخ

✍🏻 #رضا_نساجی

یک.

🍂 مرگ امام چهل‌ونهم شیعیان اسماعیلی نزاری یادآور آن است که امام هفتم شیعیان در تقدیر اسماعیلی بوده که پیش از پدرش درگذشته. تفویض امامت به جعفر ابن صادق، اگر چه با تشکیل نهاد مالی امامت و انباشت ثروت همراه بود، اما دومین انشعاب مهم شیعیان (پس از زیدیه) را در پی داشت که هرگز نهاد امامت از آن کمر راست نکرد.

🍂 به‌علاوه، انباشت ثروت در نهاد امامت (که آن را در متن دیگری با عنوان «اختلاس مقدس» توضیح خواهم داد) مشکلات دیگری را در پی داشت: نمایندگانی که در اموال شرعی و هدایای شیعیان اختلاس می‌کردند و با تکفیر روبه‌رو می‌شدند؛ اما در مقابل، با اعلام بیعت با یکی دیگر از مدعیان امامت و انتقال "سهم امام" به آنان، ضربۀ متقابلی به امام وارد می ‌ساختند.

🍂 تفویض مقام به امام نهم در خردسالی که وجاهت لازم را برای برخی شیوخ شیعه نداشت و نمی‌توانست مسائل شرعی را پاسخ بگوید و امام دهمی که ازدواج نکرده‌بود و تنها فرزندش از کنیز بود، بر مشکلات شیعیان جعفری افزود و انشعابات بیشتری را دامن زد.

🍂 در نهایت، امام یازدهم که تا زمان درگذشت نه ازدواج کرد و نه از دو کنیزش فرزندی داشت، آخرین دردسر بود که هرگز مرتفع نشد.

🍂 طرح موضوع فرزندی که به‌زودی از کنیزی متولد می‌شود، و در انظار شیعیان هرگز متولد نشد؛ در غیبت است و در ارتباط با نواب چهارگانه؛ و در غیبت کبری است و دیگر دیده نخواهد شد؛ و... همه بخشی از اقدامات خاندان و بزرگان شیعۀ دوازده‌امامی بود تا بحران را مدیریت و از "انتقال زعامت و ثروت"، به "خارج از خاندان" جلوگیری کنند.

🍂 اما تعویقِ پی‌درپی وعدۀ ظهور (که ادعا می‌شد در مقابله با تهدید دستگاه خلافت عباسی بوده، حال آنکه خلفای اخیر، در امور داخلی شیعیان دخالت نمی‌کردند، و چند سال پس از آغاز غیبت کبری هم بغداد به‌دست شیعیان زیدی ایرانی آل‌بویه افتاد که خلیفه را منقاد ساختند، اما از ظهور خبری نبود که نبود! و نیست!) و چالش‌های نظری روزافزون به تفرقۀ شیعیان دامن زد؛ چیزی که در اصطلاح «عصر حیرت» نامیده می‌شود.

دو.

🍂 این کلیدواژه را که در متن کتاب «مکتب در فرایند تکامل» می‌‌شد یافت، چند سال پیش، #مهدی_نصیری مطرح ساخت، تا تحولات نظری خود و تحولات جامعه را با آن بیان کند. اما نصیری هرچه بود و هر چقدر هم که از سردبیر حزب‌اللهی روزنامۀ کیهان (که هرگز نتوانست انتقاداتِ سه دهه قبلش به آوینی بابت تحولات نظری ملایم او را توجیه کند) فاصله گرفته‌باشد، همچنان شیعۀ دوازده‌امامی و منتظر ظهور امام است (و فراتر از آن، طلبه‌‌ای فرزندِ طلبه) و "منجی‌گرایی" در بطن افکار اوست.

🍂 شیعۀ دوازده‌امی هرگز با امام زمانش چالش نمی‌کند که کی خواهد آمد (تنها برای ظهورش دعا می‌کند) تا چه برسد به اینکه چرا رفته‌است؟ (یا اینکه اصلاً رفته‌است؟ یا اصلاً هرگز متولد شده که باشد و برود؟)

🍂 شیعۀ دوازده‌امامی منتظر ظهور تا بن دندان "منتظر و منفعل" می‌ماند. "انتظارگرایی برای ظهور منجی دنیوی" را در اشکال دیگر نیز بازتولید می‌کند و منجیانی برای خود می‌سازد که شاید هیچ تمایلی برای چنین مسئولیت عملی نداشته‌باشند، حتی اگر بخواهند مقام را به‌شکل انحصاری برای خود حفظ کنند؛ منجیانِ فاقد فرزند پسری که بتواند جانشینی را تضمین کند و امت را عقیم نگذارد؛ منجی‌ای که بخواهد از جزیرۀ خضرا، برمودا یا تعطیلات جزایر هاوایی دل بکند و به ایران بیاید و کسی را نجات بدهد!

سه.

🍂 مهدی نصیری یکی از همان منتظران ظهور است که شجاعتِ روبه‌رو شدن با دگم منجی‌گرایی را ندارد، اما برای کسانی که شجاعت کمتری از او دارند، منجیان کوچک‌تر را بازتولید می‌کند.

🍂 ولی همچنان که شیعیان چنین برای خلفای بنی‌عباس پسامتوکل بی‌خطر بودند (هرچند خود را خطرناک می‌پنداشتند)، سلطنت‌طلب داخل و خارج نیز اپوزیسیون بی‌خطری برای خلفای شیعی هستند.

🍂 این همان پروژۀ حکومتی "عقیم‌سازی اپوزیسیون" تحت لوای پهلوی‌خواهی است که به جرأت می‌توان گفت کسانی مثل نصیری - در بهترین حالت، «ناخواسته» - آن را تبلیغ و تمام سرمایه‌های اجتماعی اپوزیسیون (و حتی منتقدان رادیکال‌تر داخلی مثل تاجزاده را) را در راستای آن مصرف می‌کنند.

🍂 در مقابل، این جریان ارتجاعی باید ایستاد و اجازۀ مصادرۀ جنبش مترقی «زن، زندگی، آزادی» را به دست هواداران «مرد، میهن، آبادی» که بازتولید «خدا، شاه، میهن» برای محافظه‌کاران است، نداد. انتظارگرایی منفعلانه و منجی‌گرایی کور برای نجات‌دهنده‌ای که آبلوموف‌وار در کنجِ خانه خفته است و در توییتر غر می‌زند که به مجامع جهانی دعوت نمی‌شود، به کار ما نمی‌آید. زیرا جوانان ما برای اینان جان ندادند:

از آب خضر و از جزیرۀ خضرا خبر نبود
مردانه تن به مدّ خزر داده، مرده‌ایم

🗄پست مرتبط
📺 فرقۀ آقاخانیه و ثروت افسانه‌ای آن

.

#نقد_شیعه #امامت #اپوزیشنقد

➖➖➖

🌾@Naqdagin | @RezaNassaji

2.09K viewsedited 10:23