کی خدا ازش راضی میشه؟

روایتی از یک جامعه خسته!

پیامی از همراهان

در اجتماع محلی ما در خراسان، تعبیری هست برای وقتی که فردی سالخورده در بستر بیماری، در رفت‌وآمد میان مرگ و زندگی مانده اما نمی‌میرد. اطرافیان امیدی به بهبود او ندارند؛ زمان بهبودش گذشته و نشانه‌ها از برگشت‌ناپذیری حکایت می‌کنند. مراقبت‌های طولانی، خانواده را خسته و فرسوده کرده و زنده‌ماندنِ بیمار، یا بهتر بگوییم نمردنش، جز تحلیل‌رفتن رمق زندگان و فرسایش زندگی نتیجه‌ای ندارد. در چنین وضعی، آرام‌آرام این عبارت میان اطرافیان زمزمه می‌شود: «ان‌شاءالله خدا ازش زودتر راضی بشه». و بعد، شکوه‌آمیزتر و با آهی سنگین‌تر می‌گویند: «کی خدا ازش راضی میشه؟!».

در فرهنگی که این عبارت در آن به کار می‌رود، چند معنا نهفته است:
نخست اینکه مرگ و زندگی در دستان خداست و تا او اراده نکند، بیمار از دنیا نمی‌رود؛
دیگر اینکه انسان‌ها—سالخوردگان و بیماران—عزیز و محترمند و حرمتشان باید پاس داشته شود؛
سوم اینکه وظیفه داریم در بیماری و ناتوانی کنارشان بمانیم، و محبت گاه اقتضا می‌کند از خود نیز بگذریم؛
و چهارم، هرچند نباید ساده‌دلانه آرزوی مرگ کسی را کرد، اما اگر بودنِ او اساس زندگی دیگران را مختل کند، چنین آرزویی گریزناپذیر می‌شود.

در یکی از مراسم تعزیه، طنازی با اشاره‌ای تلخ گفت: «راستی کی خدا از مسؤولان جمهوری اسلامی راضی میشه؟». این جمله، بازتاب همان زمزمه‌ای است که مدتی‌ست از زبان مردم شنیده می‌شود؛ اما این روزها که فشارهای زندگی و تنگنای معیشت جان مردم را به لب رسانده، بسیار بلندتر شنیده می‌شود. مردم ایران مردمانی نجیب و خوددارند؛ از مال و جان و آبرو برای کشورشان دریغ نکرده‌اند، اما دیگر نمی‌خواهند زندگی را قربانی توهمات کنند.

امیل دورکیم، جامعه‌شناس بزرگ فرانسوی، در پژوهش «صور بنیادین حیات دینی» به این نتیجه رسیده بود که «خدا»، صورتِ متعالیِ «جامعه» است؛ نیرویی که در لحظات جوشش احساسات جمعی و خروش مناسکی، رنگ تقدس می‌گیرد و در تعالیم دینی تجلی می‌یابد. از نگاه او، انقلاب کبیر فرانسه نمونه روشنِ ظهور خدایِ جامعه در روزگار جدید بود.

به‌راستی صدای پای خدا را نمی‌شنوید؟
آبان ۱۴۰۴

#کی_خدا_ازش_راضی_میشه #جامعه_خسته #ایران_خسته #صدای_مردم #بحران_معیشتی #فقر #گرانی #فساد #تقدس #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

منطق امنیتی جمهوری اسلامی

سیاست اول – جلوگیری از ظرفیت‌سازی برای سازماندهی نارضایتی‌ها

✍️آبتین نیک‌منش

سیاست امنیتی جمهوری اسلامی هرگونه نهادسازی و فعالیت گروهیِ سازمان‌یافته و مستقل از حکومت را، حتی اگر با اهدافی کاملاً غیرسیاسی باشد، تهدید بالقوه امنیتی به شمار می‌آورد.
اما چرا؟

شاید بپرسید یک انجمن محیط‌زیستی، نهاد کارگری یا کانون معلمان چه خطر امنیتی‌ای می‌تواند ایجاد کند؟

افراد در این نهادها و گروه‌ها، کارِ گروهی یاد می‌گیرند، شبکه‌سازی می‌کنند و عمیقاً می‌آموزند که می‌شود مستقل از حکومت هم برای تغییر جامعه وارد عمل شد.
طبیعتاً این کارکردهای گروه‌های مدنی دقیقاً برخلاف هدف دستگاه امنیتی مبنی بر تنهاکردن مردم و سلب اعتمادبه‌نفس آن‌ها برای کاهش وابستگی به حکومت است.

دکترین امنیتی آن‌ها بر این اصل استوار است که این گروه‌ها می‌توانند ظرفیت و بسترهایی برای به چالش کشیدن منابع قدرت حکومت فراهم کنند.
مثلاً در اعتراضات خیابانی، این نهادها ممکن است غیرمستقیم به بسیج توده کمک کنند؛ دلیلش هم روشن است!
چون قبلاً میان اعضای آن‌ها اعتمادسازی شده، تقسیمِ کار را آموخته‌اند و می‌توانند عمل جمعی داشته باشند.

خردکردن امید و انگیزه‌ فردی که به‌تنهایی به خیابان می‌آید بسیار آسان‌تر از فردی است که در یک گروه فعالیت می‌کند و از توجه و پشتیبانی هم‌گروهی‌هایش تغذیه می‌شود.

اگر قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء به‌عنوان مافیای سدسازی جمهوری اسلامی می‌خواهد با نادیده‌گرفتن مصالح محیط‌زیست، در منطقه‌ای سد بسازد و با نابودی طبیعت کاسبی کند، هیچ مقاومت سازمان‌یافته‌ای نباید در برابرش باشد.
اگر ستاد اجرایی فرمان امام اموال اقلیت‌های دینی را بالا می‌کشد، هیچ صدای جمعی‌ای نباید بلند شود.
اگر نیروهای سرکوب از آمبولانس‌ها برای پوشش انتقال نیرو استفاده کرده و اعتبار این نهاد بی‌طرف را مخدوش می‌کنند، انجمن مستقل پرستاران یا پزشکان نباید وجود داشته باشد تا چوب لای چرخ این برنامه بگذارد.

مخلصِ کلام آن‌که نباید نارضایتی گروه‌های گوناگون مانند کارگران، بازنشستگان، معلمان، پرستاران، کشاورزان و... به هم گره بخورد و وجود این نهادها چنین امکانی را فراهم می‌کنند.

در این نوع رژیم‌ها، هسته سخت قدرت می‌کوشد قادرِ مطلق باشد.

آبتین نیک‌منش

ادامه دارد...

#جامعه_مدنی #نه_به_جمهوری_اسلامی #یاری_مدنی_توانا

@Tavaana_TavaanaTech

لازمه‌ی تشخص در مبارزه!

✍️ حميدرضا شعبانی
(نشر دف)

▫️برای جامعه‌ی مدنی ایران که این‌روزها ناامیدتر از همیشه است!

هراس و ناامیدی جامعه‌ی مدنی ایران از آینده، در وضعیت پیچیده‌ای که هم جنگ و هم صلح، هردو مقدمتا، دست‌آوردهای چندین سال مبارزه‌ی آرام و تدریجی و خون‌بهای سنگین و دردناک آن‌را هدفِ نابودی قرار داده‌، بسیار قابل درک است. چه جنگ و چه صلح آمریکا و اسرائیل با جمهوری‌اسلامی (که من شخصاً به آن بسیار مشکوکم!) و چه حتا فروپاشی ناگهانی حکومت و جایگزینی نیرویی جدید که مدلی آشنا در خاورمیانه است، همه در محدوده‌ی هست‌ْبودِ قدرت و منافع ناشی از قدرت، معنا می‌شوند. پرسش این‌است‌:

جامعه‌ی مدنی (یعنی مردم و جامعه‌ای که مستقل از حکومت، مستقل از مناسبات بازار و اقتصاد جهانی، جایی میان فرد/خانواده و حکومت، بیرون از کسب سود و قدرت، در مقام عرصه‌ی کُنش و تنها خیرخواه بهبود کیفیت زندگی خود ایستاده‌اند) با کدام چشم‌انداز آینده، و چگونه می‌توانند به پایداری خود و نهادهای وابسته به خود امیدوار باشند؟

ما می‌دانیم که وضعیت معیشت در پایین‌ترین سطح نمودار چند دهه‌ی اخیر است. می‌دانیم حکومت برای حفظ و بقای خود مطالبات مدنی مردم، از حق انتخاب سبک زندگیِ آزاد (مانند حجاب) گرفته تا حق دسترسی به اطلاعات و اخبار را با مصوبات قانونی و یا شوآف‌های نمایشی ممنوع کرده‌است. می‌دانیم که بزرگترین زندان روزنامه‌نگاران جهان‌ایم و بیش از هشتاددرصد از اعدام‌های دنیا (که حتا نام آن‌هم در جهان مُدرن، هراس و ناامیدی می‌افکند) برای نمایش آن اقتدار و سرکوب در کشور ما رخ می‌دهد! می‌دانیم جنگ به‌طور طبیعی و صلح با ظاهرِ «شکست مفتضحانه دشمن» هر دو به‌معنای آشتی حاکمان با ملت نیست. می‌دانیم حکومت، به‌طور مستمر تلاش می‌کند روایت مطالبات مدنی جامعه را نزد وابستگان یا هواداران خود «بی‌خاصیت، فاسد اخلاقی، وابسته به دشمن و یا حتا بی‌مقدار و ناموجود» به‌قولی به‌اندازه‌ی «خس و خاشاک» تفسیر یا تعبیر کند. هم‌چنین می‌دانیم در وضعیت چنین انسدادی، احتمال قهری‌شدن، به زیرزمین رفتن و خشن‌شدن مبارزات مدنی وجود دارد، هرچند تجربه‌ی تاریخی مسلح شدن جنبش‌های اجتماعی (دست‌کم در ١٢٠ سال گذشته) هرگونه خشونت سازمان‌یافته را -چنان‌که حکومت‌ها از امتیاز آن برای دوام خود بهره‌منداند- به‌دلایل ذاتی‌اش، به‌نفع استقرار حقوق مدنی ملت‌ها یا دموکراسی پایدارِ آن‌ها، نهادینه نکرده‌است. امروز، بهتر از هر زمان می‌دانیم که به‌دلیل امواج شدید نفرت میان گروه‌های فکری ایران، اپوزیسیون هم (که حالا خود، به بخش مهمی از این نفرت بدل شده) قادر نیست برای‌مان صلح و آزادی و آرامش به‌همراه بیاورد. ما به هسته‌ی سخت یکی از مهم‌ترین مباحث جامعه‌شناسی در جنبش‌های اجتماعی اصابت کرده‌ایم و اگرچه برای حل مسئله حکم قطعی و ساده‌ای وجود ندارد، ولی الگوهای قوی و غالبی وجود دارد که درصورت کاربستِ موفق آن‌ها، ممکن است بتوانیم (چه در ادامه‌ی جنگ و چه در صلحی که منجر به جری‌تر شدن حاکمیت است، و چه حتا در فروپاشی یا تغییر نظم سیاسی) یکی از پایدارترین دموکراسی‌ها را از دل همین وضع موجود در میان کشورهای خاورمیانه رقم بزنیم.

اگر جنبش مدنی ایران بتواند جامعه‌ای موازی (Parallel Society) و متشخص -که من تمام سرمایه‌ی اجتماعی ساخت و ظهور هدفمند آن‌را، به‌خصوص در میان نسل‌های جوان‌تر می‌بینم- در درون همین جامعه‌ی کنونی بسازد و ستون فقرات این «جامعه در جامعه» را به‌لحاظ نرم‌افزاری، ارزش‌های مدنی و به‌خصوص پذیرش حق رأی و نظرات غیرتمامیت‌خواه دیگران قراردهد، آن‌گاه نخستین دست‌آورد آن، تغییر مسیر ماشینی‌ست که همه در آن سواریم. طوری‌که تمام تلاش نیروی پوزیسیون برای حفظ ارزش‌های اساطیری که حالا دیگر کارکردش را از دست داده، و همچنین تلاش اپوزیسیون یا دولت‌های معارضی که برای حذف و تعویض این رانندگان (به‌تعبیری؛ نزاع مبتنی بر سطح قدرت) می‌کوشند، تابعی از این جامعه‌ی نوین می‌گردد، نه محاط یا متبوع آن!

در حقیقت این جامعه‌ی موازی یا «جامعه در جامعه» از زمان جنبش مهسا به‌بعد، در ایران به‌شکل مشهودی متولد شده‌است، اما باید به‌سرعت شخصیت یابد و دستگاه فکری و اخلاقی خود را (با نگاهی به تجربه‌ی سایر ملل) چنان فراگیر کند تا هم ابزار خشن سرکوب از دست حکومت خارج شود، و هم با استقرار ارزش‌های مدنی در درون خود، امکان اَمن و کم‌اضطراب زیست‌پذیری ممکن‌تر برای سایر بخش‌های جامعه فراهم کند. به‌نحوی که حتا وفادارترین نیروهای فکری طرفدار حاکمیت، به‌سمت آن جابه‌جا گردد!

ارزش هر دست‌آورد جمعی متناسب با بهای درایتی است که برای آن صَرف می‌کنیم و لازمه‌ی چنین تشخُصی در مبارزه، استواری و امید تا آخرین روز زندگی است.▪️


این مطلب از کانال تلگرامی نشر دف برداشته شده است.

#جامعه_مدنی #آزادی #مبارزه_مدنی

@Tavaana_TavaanaTech