نقدآگین

📘هنر گفت‌وگو و علم مباحثه (۱۴)
— مغالطهٔ نیروانا

✍️#امید_قائم‌پناه

🍂 فرد وقتی مرتکب مغالطهٔ نیروانا می‌شود که به جای آن‌که امور واقعی را با هم و ایده‌آل‌ها را هم با هم مقایسه کند، امور واقع و رئال را با ایده‌آل‌ها و آرمان‌ها مقایسه کند. یکی از بارزترین شکل‌های این مغالطه را هم سوسیالیست‌ها انجام می‌دهند.

🍂 سوسیالیست‌ها معمولاً واقعیات و امور حادث در دنیای کاپیتالیسم را با آرمان‌ها و ایده‌آل‌های خود مقایسه می‌کنند، ایده‌آل و آرمان‌شهری که کامل و بهترین و بی‌نقص است. در این لفاظی البته برنده نشان دادن سوسیالیسم کار دشواری نیست. مقایسهٔ درست اما این است که امور واقع در دنیای کاپیتالیسم با امور واقع در دنیای سوسیالیسم مقایسه شوند یا راه‌حلی واقعی که بهتر است را نشان دهند. به خاطر دارم یک بار در گفت‌وگویی که با آقای ماشین‌چیان دربارهٔ کاپیتالیسم داشتم، ایشان گفتند ما هم ایده‌آلمان این است که نابرابری‌ها کمتر شوند اما داوطلبانه و نه توسط دولت. یعنی ایشان هم خواستند تفکیکی کنند که ما هم ایده‌آل‌هایی داریم و اگر می‌خواهند از آرمان‌هایشان سخن بگویند خیلی از آن آرمان‌ها را هم ما هم داریم ولی از طریق بازار آزاد و نه دولت.

🍂 یا مثلاً سوسیالیست‌ها معمولاً یک تصور آرمانی و ایده‌آل از دولت دارند و فکر می‌کنند در دنیای واقعی هم با همان دولت تئوریک و آرمانی مواجهیم، احتمالا دولتی که واقعاً عالِم به همه چیز و خیرخواه همه است و به دنبال منفعت مردم است یا نمایندهٔ موجود واحد و مشخصی به نام مردم است؛ در حالی‌که در دنیای واقعی ما چنین دولتی نداریم.

🍂 همچنین برخی افراد هم به همین سیاق مثلاً بین ارزش‌های مکتبی خود و اتفاقاتی که در غرب رخ می‌دهد مقایسه می‌کنند. مثلاً ممکن است بگویند غرب پر از نژادپرستی و تجاوز جنسی است در حالی‌که در مکتب فکری ما همهٔ انسان‌ها با هم برابرند و تجاوز هم ممنوع.

🍂 شبیه این گزاره‌ها را زیاد می‌شنویم در حالی‌که این‌ها را می‌توان ذیل همین مغالطه‌ای که بیان شد گنجاند. یعنی این‌جا یک امر واقع با ایده‌آل و حالت آرمانی مقایسه شده، در حالی‌که در آرمان همان غرب هم نژادپرستی و تجاوز مذموم است و پذیرفتنی نیست. یا به همین ترتیب وقتی غربی‌ها آرمان‌های خود را با اموری که در خاورمیانه یا دنیای مسلمانان رخ می‌دهد، مقایسه می‌کنند هم دچار همین مغالطه می‌شوند. درست آن است که واقعیات را با واقعیات و آرمان‌ها را با آرمان‌ها مقایسه کرد.

یک توضیح: این‌که غرب را هم یک موجود واحد با مولفه‌های واحد بدانیم نادرست است، غرب مجموعه‌ای از آراء و اندیشه‌های گوناگون است. با این حال در این‌جا منظورم از غرب بیشتر همان ایدهٔ لیبرالیسم سیاسی است.

➖➖➖

🌾@Naqdagin

1.75K viewsedited 13:51