نقدآگین

📘کنترلِ روحِ انسان: تفتیش عقیده و برده‌داری
— آخوندیسم از مسیحیت تا اسلام
(۱/۲)
✍🏻 دکتر #قربان_عباسی

🍂 در حال ترجمۀ کتاب «سویه‌های تاریک کلیسا» هستم. مو بر بدن آدمی سیخ می‌شود از اینکه وقتی دینی دولتی شود و یا به ابزار قدرت تبدیل شود، چه جنایت‌ها که مرتکب نمی‌شود. با خواندن این سطور است که می‌توان زیبایی جهان پاگانیِ کلاسیک و سکولار امروز را درک کرد و پاس داشت.

🍂 هیچ تلاش سازمان‌یافته‌ای از سوی یک دین برای کنترل مردم و محدود کردن معنویت آنها بیش از تفتیش عقیده مسیحی اینقدر با بی رحمی همراه نبوده‌است.

🔻تفتیش عقیده که در چارچوب قانونی کلیسا شکل گرفت، به‌طور عمده سعی داشت تا با استفاده از ترس، مردم را به اطاعت وادار کند. همانطور که فرانسیسکو پنا، بازپرس مشهور، در سال ۱۵۷۸ بیان کرد:

«هدف اصلی از محاکمه و اعدام، نجات روح متهم نیست، بلکه دستیابی به خیر عمومی و ایجاد ترس در دیگران است»

🍂 تفتیش عقیده جان‌های بی‌شماری از انسان‌ها را در اروپا و سراسر جهان گرفت، زیرا این حرکت در پی مبلغان خود در نقاط مختلف جهان گسترش یافت. در کنار استبداد تفتیش عقیده، روحانیون همچنین توجیه مذهبی برای عمل برده‌داری ارائه کردند.

🍂 در دوران قرون وسطی، تسلط کلیسا بر روح مردم به حدی بود که هیچ‌گونه اعتراضی نسبت به آموزه‌های آن پذیرفته نمی‌شد. کلیسا به‌عنوان تنها منبع معتبر شناخت خدا، به‌طور مداوم بر مردم تحمیل می‌کرد که هیچ گونه بحث یا مناظره‌ای درباره‌ خدا جایز نیست. همان‌طور که بازپرس برنارد گویی گفته بود:

افراد عادی نباید با بی‌باوران بحث کنند، بلکه «باید شمشیر خود را تا جایی که ممکن است در شکم آن‌ها فرو کنند».

🍂 در زمانی که ایده‌های نوینی درباره معنویت در حال ظهور بودند، کلیسا به‌طور قاطع اصرار داشت که تنها راه مجاز برای شناخت خدا، از طریق آموزه‌های خود است. پاپ اینوسنت سوم نیز اعلام کرده بود:

«هر کسی که سعی کند دیدگاه شخصی خود را از خدا که با آموزه‌های کلیسا در تضاد باشد، تفسیر کند، باید بی‌رحمانه سوزانده شود».

🍂 کلیسا برای تأسیس نهادی که قادر به اجرای پایبندی به اقتدار خود باشد، به قانون کلیسای خود روی آورد. در سال ۱۲۳۱، پاپ گریگوری نهم تفتیش عقیده را به‌عنوان یک دادگاه مستقل و جداگانه از اسقف‌ها و پیشوایان تأسیس کرد. مدیران این دادگاه‌ها، یعنی بازپرسان، تنها به پاپ پاسخگو بودند. این تغییر به معنی جایگزینی اصول حقوقی رایج همچون «بی‌گناه تا زمانی که جرم ثابت شود» با «گناهکار تا زمانی که بی‌گناهی خود را ثابت کند» بود. به قول معروف اصل بر برائت نبود بلکه بر دنائت بود.

🍂 با وجود محاکمات ظاهری، رویه‌های تفتیش عقیده هیچ‌گونه فرصتی برای متهم جهت اثبات بی‌گناهی او باقی نمی‌گذاشت. در این روند، هر کسی که حتی به‌طور مشکوک به بدعت متهم می‌شد، محکوم می‌شد. به متهم هیچ‌گونه حق مشاوره داده نمی‌شد و هیچ‌گونه جزئیاتی در مورد زمان یا مکان بدعت‌های مظنون یا نوع بدعت‌های او ارائه نمی‌شد. دوستی با یک بدعت‌گذار محکوم نیز جرم محسوب می‌شد. تنها چاره فرد متهم تجدیدنظر نزد پاپ در رم بود که آنقدر بی‌فایده بود که حتی به‌عنوان یک شوخی تلقی می‌شد. راهب برنارد دلیسیو در این باره گفته بود:

«..اگر سنت پیتر و سنت پل خود متهم به بدعت می‌شدند، هیچ حق دفاعی برای خود آنها نیز ممکن نبود».

🍂 بازپرس‌ها به‌سرعت ثروتمند شدند. آنها رشوه و جریمه‌هایی از ثروتمندانی دریافت می‌کردند که تلاش می‌کردند از اتهام بدعت‌گذاری بگریزند. تفتیش عقیده تمام اموال و دارایی‌های بدعت‌گذاران ادعایی را مصادره می‌کرد. از آنجایی که شانس اثبات بی‌گناهی بسیار کم بود، نیازی به انتظار برای محکومیت نبود تا اموال متهم مصادره شود. برخلاف قوانین روم که بخشی از اموال را برای وارثان نزدیک محکوم محفوظ می‌داشت، در تفتیش عقیده هیچ چیزی برای وارثان باقی نمی‌ماند.

🍂 پاپ اینوسنت سوم توضیح داده‌بود که خدا فرزندان را برای گناهان پدرانشان مجازات می‌کند. بنابراین، مگر اینکه فرزندان خود برای محکومیت والدین خود به‌طور داوطلبانه اقدام می‌کردند، آنها نیز بی‌خانمان می‌شدند. بازپرس‌ها حتی به مردگان نیز اتهام بدعت‌گذاری می‌زدند، گاهی تا ۷۰ سال پس از مرگشان. آنها استخوان‌های بدعت‌گذاران ادعایی را نبش قبر می‌کردند و می‌سوزاندند، و سپس اموال آنها را از وارثان مصادره می‌کردند.

🔻دستگاه تفتیش عقیده به‌ندرت بخشی از پول‌های جمع‌آوری‌شده را با دادگاه‌های اسقفی یا دولت‌های مدنی تقسیم می‌کرد و یا آنطور که قرار بود، آن را صرف ساخت کلیسا می‌کرد. یک مورخ می‌نویسد که:

«تفتیش عقیده غالباً تمام منابع را برای خود تصاحب می‌کرد، حتی بخشی از آن را به مقامات تفتیش عقیده در رم نمی‌داد».

(ادامه دارد)
➖➖➖

🌾 @Naqdagin | @nasaksara

1.77K viewsedited 17:54