نقدآگین

This media is not supported in your browser

2.17K views09:16

1️⃣ خاخام یهودی یوسف میزراحی:

«وقتی خداوند را عصبانی می‌کنید(!)، منتظر عواقب آن باشید! ایالات متحده تصمیمی علیه اسرائیل گرفت و پس از چند روز، آب به نیواورلئان سرازیر شد... هر وقت به قوم برگزیدۀ خدا خیانت کردند، خداوند بلاهایی را بر سر آنها آورد!».

2️⃣ خدای یهود (یهوه) و خدای اسلام (الله) از خدایانِ دائم‌الغضبِ تاریخ محسوب می‌شوند، و نکتۀ جالب اینجاست که ملاک‌های غضبِ خدای هر قوم نیز از امیال و منافعِ آن قوم تبعیت می‌کند، و ضرورتا دچار هم‌پوشانی نیست، و بالتبع اگر یک فرد بخواهد راهِ «دین‌داریِ معرفت‌اندیشانه» را پیش گیرد، و حقیقت را اصالت بدهد و نه اوهامِ موروثی و خودشیفتگی‌‌های مذهبی را، و از سوی دیگر به خروج از ادیانِ تاریخی گرفتار نشود تا گرفتار غضب و عذابِ خدایی نشود، سرانجام نمی‌فهمد هر حادثه را بنا به غضب و ارادۀ کدام خدا تحلیل کند؟ این‌جاست که ایدۀ «دین‌داری معرفت‌اندیشانۀ» دکتر سروش فرد را دچار وضعیت برزخیِ ابدی می‌کند.

🍂 مگر می‌شود معرفت‌اندیش بود و به گزاره‌های مربوط به خدای متشخص و انسان‌وار در نصوص اصلی ادیان بی‌تفاوت بود و مثلا به صدقِ وجودِ خدایی باور داشت که به‌دنبالِِ تحققِ امیال و آرزوهای پیامبرِ عرب یا یهود است، و اساسا خود چیزی بیش از ابزاری در دست آن‌ها نیست؛ یک بتِ قومی که با آن (از طریقِ خود را بعنوان سخنگو و مترجم او جا زدن) می‌توان بر آن قوم با راحتیِ هرچه بیشتر، حکمرانی کرد؟ خدایِ عرب حکم به نسل‌کشی یهودیان شبه‌جزیره و تصاحب اموال و زنان و کودکان و زمین‌هایشان را می‌دهد و خدای یهود حکم به نسل‌کشی اقوامی که یهوه را نمی‌پرستند و جا را برای یهودیان تنگ کرده‌اند و همچنین تصرف زنان‌شان و تصاحب املاک‌شان.

برای یک دیندار معرفت‌اندیش دین یک مقوله معرفتی است. دینداری معرفت‌اندیش تقریباً همان رویکرد کلامی و فلسفی به دین است. برای معرفت‌اندیشان مقولاتی چون «پیامبر، وحی، شیطان، آخرت، عالم غیب».... موضوع مداقه معرفتی-فلسفی هستند.

دینداری معرفت‌اندیش بر خلاف دینداری معیشت‌اندیش (و تا حدی تجربت‌اندیش) دینداری محققانه است و روحانی ندارد، چون صنف روحانی—که مشخصه بارز آن در نظر سروش ارتزاق از راه دین است— مورد نیاز مقلدان است نه محققان.

برای یک دیندار معرفت‌اندیش «شک کردن، سئوال کردن، نقد کردن و فهمیدن، عین عبادت است؛ بلکه اساسا لب و عمده کار او صرف این کارها می‌شود.» (سروش، آئین در آئینه، ص. ۴۲۱).

این نوع دینداری همچنین پلورالیستیک و گشاده به تکثر است، برای اینکه «معنا ندارد که ما در عالم رای، در عالم نظر، و در عالم معرفت، جزم اندیش و تکرو و تک اندیش باشیم و بپنداریم در هر زمینه‌ای یک رای بیشتر وجود ندارد و آن هم رای ماست و بعد هم با قدرت بخواهیم آن را اعمال کنیم.» (آئین در آئینه، ص. ۴۱۹)

معرفت‌اندیشان برخلاف معیشت‌اندیشان از دیگران تقلید نمی‌کنند، بلکه تابع ادله و آرا خویش هستند. عالم نظر در توصیف سروش عالم لغزنده‌ای است و به آسانی در آن تنوع راه پیدا می‌کند و تکثر در آن قابل برانداختن نیست: «همین که شخص معرفت اندیش به صحنه معرفت نگاه می‌کند این تنوع را می‌بیند و مجبور است آنرا قبول کند. لذا دیندار معرفت اندیش جزم اندیش نیست.» (همان، ص. ۴۲۰).

برای یک فرد معیشت‌اندیش یا عامی همین مقدار کافی است که در مورد وحی گفته شود فرشته‌ای نزد پیامبر آمد و چیزهایی در گوش او گفت یا پیامهایی را به قلب او رساند. «اما برای یک شخص معرفت‌اندیش این مقدار از بیان اصلا کافی نیست. او می‌خواهد راز اینها را کشف کند و آنها را در ضمن یک چارچوب معرفتی قرار دهد و به همین دلیل نیز مجبور است از معارف بیرون دینی استفاده کند.» (همان، ص. ۴۲۰)

بر این اساس دیندار معرفت‌اندیش تغذیه‌کننده از اندیشه‌های بیرون‌دینی است و همیشه از یک دستگاه فلسفی استفاده می‌کند که یا خودش آنرا می‌سازد یا دیگران ساخته‌اند و او محققانه مورد استفاده قرار می‌دهد و به فهم مواضع درون دینی نائل می‌آید. «این دین‌ورزی نهالی است که در سرزمین زلزله خیز [و شک خیز، منتهی شک سالم و نه بیمارگونه] عقل می‌روید» (همان، صص. ۴۲۴-۴۲۳).

.

#خواب_عمیق #نقد_ادیان #نقد_یهودیت #نقد_روشنفکران #روشنفکری_دینی #آخوندیسم #یهود #یهودیت #یهودی #ادیان #تاریخ_ادیان #دین‌شناسی

➖➖➖

🌾 @Naqdagin

3.16K viewsedited 09:16