نقدآگین

📘زن و عشق در #شاهنامه

✍🏻 دکتر #محمدعلی_اسلامی_ندوشن

🍂 شاهنامه کتابی‌ست که زن در سراسر آن حضور دارد؛ برعکس ایلیادِ هُمر که در آن، سیمای زن پریده‌رنگ و گذراست. زن در ایلیاد، آتش فاجعه را برمی‌افروزد و خود کنار می‌نشیند. هلن که زیبایی شوم و تباه‌کننده‌اش، موجد جنگ است؛ این‌گونه است کریزئیس که ناخواسته نزاع بین آگاممنون و اشیل را باعث می‌شود.

🍂 در دوران پهلوانیِ شاهنامه، حضور زن لطف و گرمی و نازکی و رنگارنگی به ماجراها می‌بخشد و با آنکه قسمت عمدهٔ داستان‌ها، شامل جنگ و کشتار و نزاع و خرابی‌ست، وجود او موجب می‌شود که این کتاب، در ردیفِ لطیف‌ترین آثار فکری بشر قرار گیرد.

🍂 این زن‌ها هستند که به داستان تراژیک، آب و رنگ بخشیده‌اند. اگر تهمینه نبود، مرگ سهراب آنقدر مؤثر و غم‌انگیز جلوه نمی‌کرد؛ همین‌گونه است مرگ فرود اگر جریره نبود، و مرگ سیاوش اگر فرنگیس نبود، و مرگ اسفندیار اگر کتایون نبود، و مرگ رستم و تراژدی زال، اگر رودابه نبود.

🍂 در تمام داستان‌های شاهنامه، حضور زن را می‌بینیم. در داستان ضحاک، خواهران جمشید هستند. در داستان فریدون، باز خواهران جمشید را می‌بینیم که به همسری او درمی‌آیند، و نیز مادرش فرانک و دختران سرو که همسر پسران او می‌گردند. در داستان سام و زال، سیندخت و رودابه هستند، و در داستان سهراب تهمینه و گرد‌آفرید؛ در داستان کاووس، سودابه و مادر سیاوش، و در داستان سیاوش، سودابه و فرنگیس و جریره و گلشهر زن پیران؛ و در داستان بیژن، منیژه؛ و در داستان گشتاسب و اسفندیار، کتایون دختر قیصر.

🍂 شاهنامه برخلاف آنچه در نزد اشخاص نا‌آشنا معروف شده، یک کتاب ضدّ زن نیست. در تمام دوران پهلوانی، از سودابه که بگذریم، یک زن پتیاره دیده نمی‌شود. اکثر زنان در شاهنامه، نمونهٔ بارز زن تمام‌عیار هستند. در عین برخورداری از فرزانگی و بزرگ‌منشی، از جوهر زنانگی و زیبایی نیز به نحو سرشار بهره‌مندند؛ حتی زنانی که خارجی هستند، چون با ایران می‌پیوندند، از صمیم قلب ایرانی می‌شوند و جانب نیکی را که جانب ایران است می‌گیرند.

🍂 عشق در شاهنامه، در عین برهنگی، پاک و نجیب است. رابطۀ زن و مرد، بی‌آنکه به تکلّف و تصنع گراییده باشد، از تمدن و فرهنگ برخوردار است.

🍂 ما تنها یک مورد می‌بینیم که عشق به کام نمی‌رسد و آن، عشق ناگهانی سهراب به گُرد‌آفرید است. تنها یک مورد عشق ناپاک و نارواست و آن، عشق سودابه به سیاوش است. در چهار مورد از شش مورد، اظهار دلدادگی نخست از طرف زن می‌شود. زن در شاهنامه، برای ابراز عشق جسارت بیشتری دارد. این بی‌پروایی، به استثنای سودابه، به‌هیچ وجه مانع پاکدلی و پاکدامنی نیست. چهار زنی که در اظهار عشق پیشقدم هستند: تهمینه به رستم، سودابه به سیاوش، منیژه به بیژن و کتایون به گشتاسب. عشق زال و رودابه در یک زمان ابراز می‌شود. در یک مورد، مرد در ابراز عشق پیشقدم می‌شود و آن سهراب است.

#زنان #ایران
➖➖➖

🌾 @Naqdagin

1.66K viewsedited 10:52